Khi bị đồng nghiệp đùn việc, đừng trả lời ngay khi cơn tức đang lên, cũng đừng gật đầu nhận cho xong. Bạn nói một câu tạm như "để em xem lịch rồi trả lời chị trong mười lăm phút", tự hạ nhiệt ở chỗ khác, rồi quay lại nói rõ phần nào bạn làm được, phần nào không, và từ giờ chia việc ra sao. Cục tức nuốt vào mà không nói ra sẽ quay lại vào đúng lúc bạn đang mệt nhất.
Bài này nói về cơn nóng của chính bạn khi bị đùn việc: vì sao chuyện nhỏ lại làm mình sôi lên, những phút đầu nên làm gì, câu nói mẫu cho từng kiểu đùn, và cách ngăn chuyện lặp lại mà không biến chỗ làm thành chiến trường.
Một ly cà phê buổi sáng và câu "em làm giúp chị nhé"
Chị E đang đứng ở góc pha cà phê lúc chín giờ, vừa định lấy năm phút cho mình trước khi vào việc. Chị F đi tới, giọng rất ngọt: "Em ơi, cái bảng tổng hợp khách hàng tháng này em làm giúp chị nhé, chị đang kẹt quá, chiều chị cần." Đây là lần thứ tư trong tháng. Chị E thấy cái gì đó trào lên từ bụng, ly cà phê trong tay nóng hẳn lên, hàm cứng lại. Câu trong đầu là: "Chị kẹt, thế em không kẹt à?"
Cơn tức khi bị đùn việc thường không đến từ việc đó, mà từ cảm giác bị coi là dễ nhờ, bị xem nhẹ thời gian của mình. Nó còn được nuôi bằng những lần trước đã nhận mà không nói gì. Mỗi lần nhận là một lần cục tức to thêm một chút, cho tới một ngày một câu nhờ rất nhỏ cũng đủ làm bạn bật lên.
Người hay bị đùn việc thường là người làm nhanh, làm kỹ, và ngại từ chối. Nhận ra điều đó giúp bạn bớt tự trách mình "sao nhỏ nhen thế", vì cơn tức của bạn có lý do của nó. Việc cần làm không phải là bỏ cơn tức, mà là không để nó tự nói thay bạn.
Cũng nên biết rằng câu nhờ thường tới đúng lúc bạn đang nghỉ: góc cà phê, giờ ăn trưa, lúc sắp về. Đó là lúc bạn hạ phòng thủ, dễ nói "ừ" nhất, và cũng là lúc dễ bực nhất vì khoảng nghỉ hiếm hoi bị cắt ngang. Hai cảm giác cùng lúc làm câu trả lời dễ lệch về một phía: hoặc gật cho xong để được yên, hoặc gắt vì bị làm phiền. Biết mình đang ở khoảnh khắc như vậy là đã có một nhịp để chọn.
Dấu hiệu bạn đang tích tức, trước cả khi bị nhờ lần nữa
Thấy tên người đó hiện trên điện thoại là đã khó chịu. Khi chỉ một cái tên cũng làm bạn thở dài, tức là chuyện cũ đang nằm sẵn trong người. Lần nhờ tiếp theo sẽ rơi vào chỗ đã đầy.
Bạn nhận việc nhưng làm chậm cố ý. Đây là cách giận lặng lẽ mà nhiều người không nhận ra. Nó không giải quyết gì, chỉ làm việc chung chậm và sớm muộn bạn lại bị trách.
Bạn kể chuyện này với người khác nhiều hơn với chính người đó. Kể nhiều tức là cơn bực cần chỗ đi. Nhưng kể sau lưng làm chuyện lan rộng, và người kia vẫn không biết bạn đang khó chịu.
Bạn hay làm thêm giờ mà việc của mình chưa xong. Đây là dấu hiệu rõ nhất rằng phần việc nhận thêm đang ăn vào phần của bạn. Ghi lại vài tuần, bạn sẽ có con số cụ thể để nói, thay vì chỉ có cảm giác.
Mấy phút đầu khi bị nhờ: đừng gật, đừng gắt
Thứ bạn cần nhất lúc này là thời gian. Câu trả lời ngay lập tức, dù là "vâng" hay "không", đều thường là câu bạn sẽ muốn rút lại.
- Đặt ly cà phê xuống trước khi trả lời. Hai tay thả xuôi, vai hạ. Cơ thể đang ở thế nắm chặt thì giọng cũng sẽ nắm chặt.
- Nói câu tạm, giọng bình thường: "Chị cho em mười lăm phút xem lại lịch hôm nay rồi em trả lời chị nhé." Không cần giải thích thêm.
- Nếu người kia ép "chị cần ngay", vẫn giữ: "Em hiểu chị gấp. Em xem xong lịch em báo chị liền, không để chị chờ lâu đâu."
- Quay lại bàn hoặc ra hành lang. Thở chậm vài lượt: hít qua mũi tới bốn, ngừng một chút, thở ra qua miệng như thổi bay hạt bụi trên bàn, tới sáu. Năm lượt là đủ. Chóng mặt thì thở bình thường lại.
- Mở lịch thật. Tự hỏi: hôm nay mình có thời gian không, việc này thuộc phần ai, nếu nhận thì việc gì của mình bị đẩy lùi. Ghi ba dòng trả lời ra giấy.
- Chỉ khi đã có ba dòng đó, mới quay lại nói với người kia.
Chừng mười lăm phút là đủ để chuyển từ "tức quá" sang "mình cần nói rõ điều gì". Bạn có thể tự so cơn nóng từ không tới mười trước và sau, chỉ để biết mình đã đủ nguội để nói chưa, không phải để chấm điểm mình.
Câu nói mẫu khi quay lại, tuỳ tình huống
Không có câu nào đúng cho mọi người. Chọn câu theo việc đó có phải phần của bạn không, và đây là lần thứ mấy.
- Nhận được nhưng cần đổi lại thứ khác: "Em làm được bảng này cho chị, nhưng báo cáo của em sẽ trễ sang sáng mai. Chị có báo giúp em với anh trưởng phòng không, hay mình hỏi anh ấy cùng?"
- Không nhận được: "Hôm nay em không kịp chị ạ, em đang dở hai việc phải nộp trước năm giờ. Em gửi chị mẫu bảng tháng trước để chị làm cho nhanh nhé."
- Đã lần thứ tư: "Chị ơi, tháng này em làm giúp chị ba lần rồi, phần em bị dồn lại. Từ giờ việc này em xin trả về chị, có gì vướng em hướng dẫn."
- Việc không rõ của ai: "Em nghĩ mình nên hỏi anh trưởng phòng việc này giao cho ai, để lần sau không ai bị bất ngờ."
- Khi người kia tỏ ra phật ý: "Em không giận chị đâu. Em chỉ cần làm cho kịp phần của em thôi."
Nói xong thì dừng. Người đang bị từ chối thường chờ bạn giải thích thêm để tìm chỗ thuyết phục. Bạn đã nói đủ, không cần thêm.
Những cách xả cục tức không giúp gì
Cơn tức vì bị đùn việc rất dễ đi theo đường vòng. Mấy cách dưới đây làm bạn thấy nhẹ trong chốc lát nhưng làm chuyện dài thêm.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Nhận việc rồi than với cả phòng | Từ chối hoặc nhận có điều kiện, nói thẳng với người nhờ |
| Nhận việc rồi làm ẩu cho "biết tay" | Nếu đã nhận thì làm đúng, rồi nói rõ lần sau không nhận nữa |
| Im lặng một tháng rồi bùng lên một trận | Nói sớm ngay lần thứ hai, khi cục tức còn nhỏ |
| Đáp lại bằng mỉa mai: "Chị bận thật, bận uống trà" | Nói về lịch của mình, không bình luận lịch của người khác |
| Về nhà kể đi kể lại cho tới khuya | Ghi sự việc vào sổ, gấp sổ lại, làm việc khác |
Có một cái không cần làm nữa: cố nén cho tới khi "quen". Cục tức vì bị đùn việc không tự quen đi; nó chỉ chìm xuống rồi nổi lên ở chỗ khác, như cáu với người nhà hay mất kiên nhẫn với khách. Nói ra sớm bằng giọng bình thường luôn nhẹ hơn nói ra muộn bằng giọng run. Và nếu đã lỡ gắt một câu lúc bị nhờ, quay lại xin lỗi về giọng nói trong ngày, còn chuyện việc thuộc phần ai thì vẫn giữ nguyên.
Những ngày sau đó: cư xử với người kia thế nào
Sau lần nói rõ, nhiều người lại rơi vào cái bẫy ngược: thấy có lỗi, rồi tự đền bằng cách tỏ ra quá ngọt hoặc lại nhận một việc khác cho người kia vui. Làm vậy thì những gì bạn vừa nói mất hết sức nặng. Cư xử như mọi ngày là đủ: chào hỏi, rủ đi ăn trưa nếu vẫn hay rủ, giúp những việc nhỏ trong phạm vi bình thường.
Nếu người kia tỏ ra lạnh nhạt vài hôm, đừng vội chạy theo gỡ. Đó là phản ứng tự nhiên khi một thói quen bị chặn lại. Thường sau một hai tuần, mọi thứ trở về bình thường, và người kia đi tìm cách khác để xoay việc của mình. Nếu họ quay lại nhờ một việc hợp lý, nhỏ, đúng lúc bạn rảnh, cứ giúp, vì từ chối không có nghĩa là cắt hết.
Bạn cũng sẽ để ý một điều: lần tiếp theo người đó tới gần góc cà phê, cơ thể bạn có thể vẫn căng lên trước khi họ mở miệng. Không sao cả. Thở ra một hơi dài, đặt ly xuống, nghe hết câu họ nói. Phản xạ cũ cần vài lần mới lắng xuống, và mỗi lần bạn nghe hết rồi mới trả lời là một lần nó nhỏ đi.
Ngăn chuyện lặp lại, và khi nào cần ai đó giúp
Nếu chuyện đùn việc lặp lại vì phân công không rõ, đề nghị với trưởng nhóm một bảng chia việc đơn giản: ai giữ việc gì, ai dự phòng khi ai vắng. Nói vào lúc không có cơn tức nào đang chạy, như cuối buổi họp tuần: "Em đề nghị mình ghi rõ ai giữ bảng tổng hợp hằng tháng, để không ai bị bất ngờ." Một bảng như vậy cứu được cả bạn lẫn người kia khỏi những lần ngại ngùng.
Nếu việc đùn đi kèm áp lực, doạ dẫm, hay bị cô lập khi bạn từ chối, hoặc một nhóm người cố tình dồn việc cho bạn để bạn phải nghỉ, đó có thể là bắt nạt nơi làm việc. Ghi lại ngày giờ, tin nhắn, việc được giao, và báo nhân sự hoặc công đoàn.
Về phía mình, nếu bạn thấy cơn tức với một đồng nghiệp đã thành nỗi khó chịu ngày nào cũng có, mất ngủ vì nghĩ tới chuyện đó, hoặc lỡ to tiếng nhiều lần dù đã cố, nên tìm gặp chuyên gia tâm lý để có người cùng nhìn lại. Những lần thấy tim đập rất nhanh, đau ngực, khó thở lần đầu thì đi khám hoặc gọi 115 trước.
Câu hỏi thường gặp
Bị đồng nghiệp đùn việc mà ngại từ chối thì làm sao?
Bắt đầu bằng câu xin thời gian thay vì câu trả lời ngay, như để em xem lịch rồi báo chị. Có thời gian rồi, bạn sẽ dễ nói rõ hơn. Nói về lịch và việc của mình, không cần phán xét người kia, nên cũng bớt ngại.
Đã lỡ nhận việc rồi mới thấy tức thì có rút lại được không?
Được, nếu báo sớm. Nói ngắn rằng bạn đã xem lại lịch và không kịp, gửi kèm những gì bạn đã làm được hoặc mẫu cũ để người kia làm tiếp. Rút lại sớm vẫn tốt hơn làm dở rồi để người kia trễ hạn.
Đồng nghiệp lớn tuổi hơn hay đùn việc thì nói thế nào cho phải?
Giữ lời lẽ lễ phép nhưng nội dung vẫn rõ. Ví dụ dạ, hôm nay em không kịp cô ạ, em gửi cô mẫu để cô làm nhanh hơn. Tuổi tác không làm thay đổi chuyện việc thuộc phần ai, chỉ đổi cách xưng hô.
Có nên báo với trưởng phòng khi bị đùn việc nhiều lần không?
Nên, sau khi đã nói thẳng với người kia ít nhất một lần mà không đổi. Nói với trưởng phòng theo hướng cần chia việc rõ, không theo hướng tố người kia. Mang theo vài ví dụ có ngày giờ cụ thể.
Tức đồng nghiệp tới mức không muốn nhìn mặt thì làm sao để vẫn làm việc chung?
Giữ mọi trao đổi ở mức công việc, lịch sự, ngắn gọn. Hạn chế ngồi gần nếu được. Cùng lúc, nói rõ một lần chuyện đang làm bạn bực, vì cơn khó chịu không nói ra sẽ cứ lớn dần mỗi ngày.
Từ chối việc rồi bị đồng nghiệp nói xấu thì xử lý sao?
Không đáp trả bằng nói xấu lại. Tiếp tục làm tốt phần việc của mình, ghi lại những gì nghe được nếu ảnh hưởng tới công việc. Nếu chuyện kéo dài và có dấu hiệu cô lập, báo nhân sự để được xem xét.