Bị khách mắng qua điện thoại, việc đầu tiên là để khách nói hết mà không ngắt, giữ giọng mình thấp và chậm hơn bình thường, ghi lại đúng vấn đề khách nêu, rồi nhắc lại vấn đề đó bằng một câu ngắn trước khi nói cách xử lý. Bạn không cần cãi đúng sai trong cuộc gọi, cũng không cần nuốt mọi lời lăng mạ: khi khách chửi bới, xúc phạm cá nhân, bạn được báo trước rồi kết thúc cuộc gọi theo quy định chỗ làm.
Bài này dành cho người làm tổng đài, chăm sóc khách hàng, bán hàng qua điện thoại hay bất cứ ai phải nghe máy khi khách đang nóng. Nó đi theo từng đoạn của một cuộc gọi khó, kèm cách giữ mình trong khoảng nghỉ giữa hai cuộc và khi cả ca toàn khách gắt.
Cuộc gọi thứ hai mươi trong ngày
Anh G làm tổng đài viên, ca sáng. Cuộc gọi thứ hai mươi vừa nối máy, chưa kịp chào hết câu thì đầu dây bên kia đã quát: "Các người làm ăn kiểu gì, ba ngày rồi chưa giao hàng, có biết anh mất bao nhiêu không?" Giọng khách to tới mức anh phải đẩy tai nghe ra một chút. Ngực anh thắt lại, tay đang cầm bút siết chặt, và một câu bật lên trong đầu: "Có phải em giao đâu mà mắng em."
Nghe điện thoại có một thứ làm cơn nóng lên nhanh hơn gặp mặt: giọng người kia đi thẳng vào tai, không có khoảng cách, không có nét mặt để đọc. Mình chỉ có âm thanh, và âm thanh gắt thì cơ thể phản ứng như bị đe doạ. Thêm vào đó là áp lực chỉ số: thời gian mỗi cuộc gọi, số cuộc trong ca, điểm khách chấm sau cuộc gọi. Tất cả làm mình vừa muốn bảo vệ mình, vừa phải tỏ ra nhẹ nhàng.
Người làm tổng đài lâu năm hay kể một điều: cơn nóng nguy hiểm nhất không phải ở cuộc gọi tệ nhất, mà ở cuộc gọi bình thường ngay sau đó. Cơn nóng từ cuộc trước còn nằm trong người, và khách kế tiếp chỉ cần hỏi lại một câu là mình đã gắt. Vì vậy cách giữ mình không chỉ nằm trong cuộc gọi, mà nằm cả ở khoảng giữa các cuộc.
Trước ca và trước mỗi cuộc gọi
Biết trước những giờ dễ nóng. Giờ cao điểm sau một đợt giao hàng trễ, đầu tuần sau kỳ nghỉ, chiều thứ Sáu. Biết giờ nào khách dễ gắt, bạn bước vào với tâm thế đã sẵn, không bị bất ngờ. Bị bất ngờ là một nửa lý do mình nóng.
Ngồi sao cho lưng có chỗ dựa. Ngồi đổ người về phía màn hình, vai nhô lên, là tư thế dễ căng nhất. Dựa lưng vào ghế, hai bàn chân đặt phẳng xuống sàn, cảm nhận gót chân chạm đất. Tư thế này không ai thấy nhưng giọng bạn sẽ trầm hơn.
Một cốc nước để ngay tay phải. Nhấp một ngụm trước khi nhận cuộc mới là cách kín đáo để có hai giây ngừng. Cổ họng ẩm cũng giữ giọng khỏi bị gắt và khàn vào cuối ca.
Một câu tự nhủ đặt sẵn. Có người viết lên một mẩu giấy trắng nhỏ dán chân màn hình, chỉ vài chữ để nhắc rằng khách giận chuyện, không giận mình. Không cần tin tuyệt đối, chỉ cần nhìn thấy nó lúc cuộc gọi bắt đầu căng.
Trong cuộc gọi: đi theo năm đoạn
Một cuộc gọi với khách đang nóng thường có nhịp riêng. Đi đúng nhịp thì phần lớn khách tự hạ giọng sau vài phút.
- Để khách nói hết đoạn đầu. Đừng chen vào, kể cả để giải thích. Trong lúc khách nói, thở ra chậm qua mũi, lâu hơn lúc hít, đủ nhẹ để micro không bắt được. Ghi lại các ý: mã đơn, ngày, điều khách muốn.
- Nhắc lại vấn đề, không nhắc lại cơn giận. "Dạ, em nghe rõ rồi ạ: đơn của anh đặt hôm thứ Hai, hẹn giao hôm qua mà tới giờ chưa nhận được, đúng không ạ?" Khách nghe được rằng mình đã được nghe, giọng thường hạ ngay sau câu này.
- Nói điều bạn sẽ làm, có thời gian cụ thể. "Em kiểm tra ngay trên hệ thống, anh giữ máy giúp em chừng một phút ạ." Một phút giữ máy cũng là một phút để bạn thở.
- Nếu khách quay lại gắt, không đáp lại giọng điệu. Giữ nguyên tốc độ nói chậm. "Dạ em hiểu anh đang rất bực vì chờ lâu. Em đang làm để anh có câu trả lời chính xác."
- Chốt lại rõ ràng trước khi gác máy. Nhắc lại việc sẽ xảy ra và khi nào khách nhận được tin. Cảm ơn khách đã chờ, giọng bình thường, không cần ngọt quá mức.
Có một cái bẫy nhỏ ở đoạn hai: khi bị mắng, nhiều người xin lỗi liên tục, mỗi câu một lần. Xin lỗi quá nhiều làm khách nghĩ bạn đang lảng, và nghe như bạn đang tự hạ mình. Một lời xin lỗi về việc khách phải chờ là đủ, phần còn lại là việc làm.
Khi khách vượt qua ranh giới: bạn không phải chịu mọi thứ
Khách bực vì hàng trễ là một chuyện. Khách chửi tục, xúc phạm gia đình bạn, đe doạ, hay quấy rối bằng lời lẽ gạ gẫm là chuyện khác. Lúc đó, giữ bình tĩnh không có nghĩa là ngồi nghe tiếp. Hầu hết chỗ làm có quy trình cho tình huống này, và nếu chưa có, đây là lúc nên hỏi quản lý. Cách thường dùng là báo trước một lần, giọng bình thản: "Dạ, em vẫn muốn giúp anh xử lý đơn hàng, nhưng nếu anh tiếp tục dùng những lời như vậy, em xin phép kết thúc cuộc gọi."
Nếu khách vẫn tiếp tục, kết thúc cuộc gọi theo đúng quy định, ghi chú lại trong hệ thống: thời gian, nội dung chính, những lời xúc phạm. Báo ngay cho giám sát ca. Những cuộc gọi đe doạ đến an toàn của bạn hay người khác cần được báo lên trên, và nếu có đe doạ cụ thể, báo công an theo hướng dẫn của công ty.
Sau những cuộc gọi như vậy, xin phép nghỉ vài phút trước khi nhận cuộc tiếp theo, kể cả khi hàng chờ đang dài. Một cuộc gọi tệ mà không có khoảng nghỉ sẽ đổ sang ba bốn cuộc kế tiếp.
Hai phút giữa hai cuộc gọi
Đây là phần ít ai dạy nhưng quyết định ca làm của bạn dễ thở hay ngột ngạt. Hai phút là đủ nếu bạn làm đúng.
- Tháo tai nghe ra, đặt xuống bàn. Tai được nghỉ khỏi áp lực âm thanh, dù chỉ một lúc, cơ thể cũng nhận ra cuộc gọi đã kết thúc.
- Đứng dậy nếu được, duỗi vai lên rồi thả xuống ba lần. Vai là chỗ giữ căng thẳng nhiều nhất của người ngồi nghe máy cả ngày.
- Nhìn ra xa, ra cửa sổ hoặc bức tường xa nhất, vài nhịp thở. Mắt nhìn gần màn hình cả buổi làm đầu luôn ở thế tập trung căng.
- Thở ra dài ba lượt: hít vào bình thường, thở ra từ từ như đang thổi cho tắt một ngọn nến nhỏ ở xa, không vội. Thấy chóng mặt thì dừng.
- Tự nhủ một câu đóng cuộc gọi lại: "Cuộc đó xong rồi. Khách sau là người khác."
- Nhấp ngụm nước, đeo tai nghe lại, rồi mới bấm nhận.
Nếu chỗ làm không có khoảng nghỉ giữa cuộc, nói với giám sát về chuyện này. Nhiều nơi cho phép bấm trạng thái tạm vắng một lúc sau cuộc gọi khó, chỉ là chưa ai hỏi.
Làm dở và làm được khi khách đang gắt
Những phản xạ ở cột trái rất tự nhiên với người đang bị mắng. Chúng thường kéo dài cuộc gọi và làm cả hai bên nóng thêm.
| Làm dở | Vì sao làm cơn nóng to thêm | Làm được |
|---|---|---|
| Ngắt lời khách để giải thích ngay | Khách thấy không được nghe, nói to hơn để giành lại | Để khách nói hết đoạn đầu, ghi lại ý chính |
| Nói nhanh hơn cho cuộc gọi mau xong | Giọng nhanh nghe như đang gạt khách đi | Nói chậm hơn bình thường một nhịp |
| Đọc nguyên văn câu xin lỗi theo mẫu nhiều lần | Khách nghe ra câu trả lời máy móc, càng bực | Một lời xin lỗi thật, rồi nói việc sẽ làm |
| Thở dài hoặc im lặng lâu trên máy | Khách nghe tiếng thở dài như thái độ chán nản | Báo trước "anh giữ máy giúp em một phút" |
| Đổ lỗi cho bộ phận giao hàng | Khách thấy công ty đang đùn đẩy, mất lòng tin | Nhận việc về phía mình xử lý tiếp |
| Gác máy rồi nói to một câu cho hả | Cả dãy bàn nghe thấy, cơn nóng lan sang người khác | Tháo tai nghe, thở ra ba lượt, im lặng một lúc |
Chú ý dòng cuối: câu nói to sau khi gác máy là thứ rất nhiều người làm và nghĩ là vô hại. Nhưng nó giữ cơn nóng sống thêm vài phút, và người ngồi cạnh đang nghe máy cũng bị kéo theo. Một cái thở ra dài trong im lặng xả được nhiều hơn một câu chửi thầm.
Sau ca: đừng mang tiếng khách về nhà, và khi nào cần gặp chuyên gia
Nhiều người làm tổng đài kể rằng về tới nhà vẫn nghe tiếng khách trong đầu, ai hỏi gì cũng muốn trả lời cụt. Hãy có một nghi thức nhỏ để đóng ca: rửa mặt, thay áo, đi bộ một đoạn trước khi về, hay ngồi trong bãi xe hai phút không bật gì cả. Báo trước với người nhà: "Hôm nay ca khó, cho em nửa tiếng yên rồi em nói chuyện." Nói vậy không phải xa cách, mà là giữ cho người nhà khỏi nhận phần cơn nóng không phải của họ.
Nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu tiếng chuông điện thoại làm bạn giật mình cả ngoài giờ làm, nếu bạn mất ngủ nhiều tuần, nếu bạn bắt đầu to tiếng hay đập đồ ở nhà, hoặc nếu sáng nào cũng thấy nặng ngực trước khi vào ca. Tim đập rất nhanh, đau ngực hay khó thở lần đầu thì đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh. Cũng nên nói với quản lý về những ca quá tải kéo dài, vì một phần gốc của cơn nóng nằm ở cách xếp việc chứ không ở bạn.
Câu hỏi thường gặp
Khách mắng nhưng lỗi không phải của mình thì có nên giải thích ngay không?
Chưa nên giải thích ngay ở đầu cuộc gọi. Để khách nói hết, nhắc lại vấn đề, rồi tập trung vào việc sẽ làm. Khi khách đã hạ giọng, bạn mới nói ngắn gọn nguyên nhân nếu cần, giọng bình thường, không đổ lỗi cho bộ phận khác.
Khách chửi tục qua điện thoại thì có được gác máy không?
Phần lớn chỗ làm cho phép kết thúc cuộc gọi khi khách xúc phạm, sau một lần báo trước lịch sự. Hỏi rõ quy định của công ty bạn, ghi chú lại cuộc gọi trong hệ thống và báo giám sát ca ngay sau đó.
Làm sao để giọng không run khi bị khách quát?
Dựa lưng vào ghế, đặt hai chân phẳng xuống sàn, và nói chậm hơn bình thường một chút. Thở ra lâu hơn hít vào trong lúc khách đang nói. Nhấp một ngụm nước khi có giây giữ máy. Giọng run thường giảm sau câu thứ hai.
Sau một cuộc gọi tệ có nên nhận cuộc tiếp theo ngay không?
Nếu được, nghỉ ít nhất một hai phút: tháo tai nghe, đứng dậy, thở ra vài lượt. Nhận ngay khi còn nóng dễ làm bạn gắt với khách tiếp theo, người không làm gì sai. Hỏi giám sát về cách bấm tạm vắng sau cuộc gọi khó.
Có nên kể chuyện khách khó với đồng nghiệp trong giờ nghỉ không?
Kể ngắn để được chia sẻ thì không sao. Nhưng kể đi kể lại, nhại giọng khách nhiều lần dễ làm cơn bực sống lại và lan sang cả nhóm. Kể một lần, rồi chuyển sang chuyện khác cho đầu được nghỉ.
Làm tổng đài lâu năm thấy mình ngày càng dễ cáu thì có bình thường không?
Nhiều người làm nghề nghe máy cũng thấy vậy, nhất là khi ca dài, ít nghỉ. Thử xem lại giờ nghỉ, giấc ngủ, nghi thức đóng ca. Nếu cơn cáu kéo dài nhiều tuần và tràn sang việc nhà, nên tìm chuyên gia tâm lý để có người cùng nhìn lại.