Cà phê và rượu bia không tạo ra cơn giận, nhưng chúng làm cơn giận khó phanh hơn: cà phê uống nhiều làm tim đập nhanh, người bồn chồn, dễ giật mình nên dễ gắt; rượu bia thì làm yếu đi chính cái phanh giúp mình dừng trước khi nói câu cay nhất. Muốn giữ mình, hãy biết ngưỡng của bản thân với cà phê, không mở chuyện khó khi đã uống rượu, và tuyệt đối không dùng rượu để “cho bớt bực”.
Bài này không khuyên bỏ hẳn cà phê hay cấm ai uống một ly bia với bạn bè. Nó nói về những lúc cụ thể: buổi chiều thứ ba cốc cà phê đặc khi việc dồn; tối liên hoan về muộn, vợ hỏi một câu và hai người to tiếng; người hay nói "uống một chút cho đỡ cáu". Phần dưới là cách nhận ra, cách làm ngay lúc đó, và lúc nào chuyện uống đã thành việc cần người có chuyên môn giúp.
Hai buổi tối, hai kiểu mất phanh
Chị C làm kế toán, mùa quyết toán chị uống ba bốn cốc cà phê mỗi ngày. Bốn giờ chiều, sếp nhắn hỏi một con số. Chị đọc tin nhắn mà tim như đập vào cổ họng, tay hơi run, và câu trả lời chị gõ ra dài gấp ba bình thường, có cả chữ "lúc nào cũng hỏi gấp". May mà chị đọc lại trước khi gửi. Chị không thật sự giận sếp; người chị đang ở trạng thái căng như dây đàn, và cái căng ấy tìm chỗ thoát.
Anh D đi liên hoan với đồng nghiệp, uống năm sáu lon bia. Mười một giờ đêm về, vợ anh hỏi: "Sao anh không nhắn em một câu?" Lúc tỉnh, anh sẽ xin lỗi và giải thích. Nhưng tối đó anh nói to: "Đi làm cả ngày còn bị tra hỏi!" Rồi anh nhắc lại một chuyện cũ từ năm ngoái, giọng mỗi lúc một cao. Sáng hôm sau anh nhớ lờ mờ, và thấy ngượng.
Hai chuyện khác nhau nhưng cùng một điểm: đồ uống không tạo ra mâu thuẫn, nó chỉ làm khoảng dừng giữa cảm giác và lời nói ngắn lại. Cà phê làm cơ thể như đang trong tình trạng báo động; rượu bia làm phần đầu óc biết cân nhắc chậm đi. Người say thường thấy mình nói rất có lý, trong khi người nghe chỉ thấy giọng to và lời nặng. Chính vì vậy, chuyện quan trọng không bao giờ nên bàn khi một trong hai người đã uống.
Dấu hiệu cơn nóng đang có phần của đồ uống
Tim đập nhanh mà chưa có chuyện gì to. Sau cốc cà phê thứ hai, thứ ba, nếu bạn thấy ngực đập thình thịch, tay run nhẹ, khó ngồi yên, thì cái người đang thấy là bồn chồn chứ chưa chắc là giận. Nhưng chỉ một tin nhắn khó chịu là nó biến thành giận ngay.
Dễ giật mình vì tiếng động nhỏ. Tiếng cửa đóng, tiếng con gọi, tiếng điện thoại rung làm bạn giật nảy. Người đang giật mình thì đáp lại bằng giọng cao hơn bình thường.
Giọng to dần mà không biết. Sau vài ly, nhiều người nói to hơn mà không nhận ra. Nếu người nhà nhắc "anh nói nhỏ thôi", đó không phải là bắt bẻ, đó là tín hiệu quan trọng.
Muốn lôi chuyện cũ ra. Rượu bia làm những chuyện để bụng lâu nay trồi lên rất dễ. Thấy mình bắt đầu câu bằng "còn chuyện hồi đó" là lúc nên dừng.
Thấy mình đúng hoàn toàn. Cảm giác chắc chắn tuyệt đối là mình đúng, người kia sai, rất hay gặp khi đã uống. Lúc tỉnh, ít ai chắc chắn đến thế.
Khi đã uống mà thấy mình nóng lên: làm theo thứ tự này
Mấy bước dưới đây dành cho chính người đang uống, và có thêm phần cho người ở cạnh.
- Đặt ly xuống, không uống thêm. Nói với bạn bè: "Thôi anh dừng ở đây, mai còn đi sớm." Không cần lý do dài. Uống thêm để "nguôi" thường làm cơn nóng lên tiếp.
- Không lái xe, không cầm lái. Gọi người nhà đón hoặc đi xe dịch vụ. Quy định về nồng độ cồn khi điều khiển phương tiện khá nghiêm, hãy tra quy định hiện hành; nhưng lý do lớn hơn là người đang vừa uống vừa bực thì phản ứng trên đường rất dễ thành tai nạn.
- Về nhà, nói một câu tạm rồi đi ngủ. Nếu người nhà hỏi gì, đáp: "Em ơi anh uống rồi, anh sợ nói linh tinh. Mai anh kể em nghe đầy đủ, giờ anh đi tắm rồi ngủ nhé." Câu này không trốn tránh, nó hẹn lại.
- Ra chỗ thoáng, uống nước, thở chậm. Ra ban công, đứng yên, hít vào qua mũi đếm thầm tới bốn, thở ra chậm như thổi nguội thìa canh tới sáu. Làm vài lượt. Chóng mặt thì ngồi xuống, thở bình thường. Không tắm nước quá lạnh hay quá nóng khi đang say.
- Sáng hôm sau, quay lại câu chuyện. Khi đã tỉnh, đã ăn sáng: "Tối qua anh nói to với em, anh xin lỗi. Lần sau đi liên hoan anh nhắn em trước mười giờ."
Với cà phê thì đơn giản hơn: khi thấy tim đập nhanh, tay run, hãy đứng dậy đi lại, uống một cốc nước, và hoãn trả lời tin nhắn khó trong mười lăm phút. Nhiều người phát hiện ra chỉ cần chuyển cốc thứ ba sang nước lọc hay trà loãng là buổi chiều dịu hẳn.
Tự tìm ngưỡng cà phê của mình trong một tuần
Mỗi người chịu cà phê một kiểu: có người uống hai cốc vẫn ngồi yên, có người nửa cốc đã run tay. Thay vì nghe một con số chung, bạn có thể tự quan sát trong một tuần. Mỗi lần uống, ghi vào điện thoại giờ uống và cốc thứ mấy trong ngày. Tối đến, ghi thêm một dòng: hôm nay có lúc nào mình gắt với ai không, lúc đó là mấy giờ. Không cần ghi gì dài, mỗi ngày chừng hai dòng.
Hết tuần, đọc lại, nhiều người thấy một quy luật rất rõ: những lần gắt rơi vào khoảng một hai tiếng sau cốc thứ ba, hoặc sau cốc uống lúc bụng rỗng. Có người thấy mình gắt nhiều nhất vào chiều thứ Hai, đúng ngày uống nhiều nhất để lấy đà đầu tuần. Biết được ngưỡng của mình rồi, việc giảm rất cụ thể: chuyển cốc thứ ba sang trà loãng, ăn chút gì trước cốc đầu tiên, không uống sau ba giờ chiều để tối còn ngủ được.
Làm tương tự với rượu bia nếu bạn hay đi liên hoan: ghi lại số ly và những gì xảy ra khi về nhà. Có người thấy hai ly thì vẫn vui vẻ, quá ba ly thì bắt đầu to tiếng. Ngưỡng đó là thứ bạn tự biết, không ai áp được cho bạn, và cũng chính vì tự tìm ra nên dễ giữ hơn mọi lời khuyên.
Làm dở và làm được
Những phản xạ bên trái rất phổ biến, nhất là trong văn hoá nhậu và văn hoá cà phê công sở.
| Làm dở | Vì sao cơn nóng to thêm | Làm được |
|---|---|---|
| "Uống vài ly cho bớt bực" | Rượu không làm hết bực, chỉ làm mất phanh; bực cũ còn nguyên, lời nói mới thêm nặng | Đi bộ, tắm, nói với một người bạn khi đang tỉnh |
| Cãi tới cùng khi người kia đã uống | Người say ít nghe, chỉ thấy bị tấn công và đáp to hơn | Hẹn sáng mai nói, rời phòng nếu cần |
| Cà phê đặc lúc bụng rỗng để tỉnh | Bồn chồn, run tay, dễ giật mình, dễ gắt | Ăn chút gì trước, uống ít hơn, xen nước lọc |
| Nhắn tin trả lời khi đang có hơi men | Tin nhắn dài, nhiều chữ "luôn luôn", sáng ra hối hận | Viết nháp, không gửi, đọc lại sáng hôm sau |
| Nói "anh say nên đừng chấp" | Biến rượu thành cái cớ, người nghe thấy bị coi nhẹ | Xin lỗi rõ ràng và đổi cách uống |
Một điều nhiều người không nói ra: say không phải là lý do để tha thứ cho lời nói hay hành động làm đau người khác. Nếu bạn biết mình hay nổi nóng sau khi uống, việc cần làm là thay đổi cách uống, chứ không phải xin người nhà thông cảm mãi.
Nếu người nóng lên vì rượu là người trong nhà
Khi chồng, vợ, bố hay anh em về nhà có hơi men và bắt đầu to tiếng, đừng cố cãi cho ra lẽ. Đáp một câu ngắn, giọng đều: "Anh mệt rồi, mai mình nói nhé. Em để nước ở bàn cho anh." Rồi tránh sang phòng khác. Mục tiêu tối đó chỉ là đi qua an toàn, không phải thắng một cuộc tranh luận với người đang không ở trạng thái nghe.
Nếu người đó đập phá, đe doạ, hay đã có lần ra tay, an toàn của bạn và con là trên hết. Hãy rời khỏi nhà, sang nhà người thân hay hàng xóm tin cậy, và gọi 113 hoặc báo công an xã, phường. Không có lời khuyên nào bảo bạn ở lại chịu đựng cho êm. Trẻ em trong nhà chứng kiến hay bị ảnh hưởng thì có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Khi người đó đã tỉnh và mọi thứ yên, có thể bàn về cách uống: "Em không cấm anh đi liên hoan. Em chỉ mong anh về trước mười một giờ, và nếu đã uống nhiều thì mình không nói chuyện gì to tát tối đó." Nói khi cả hai cùng tỉnh, không đem ra trước mặt con, không đem ra trước họ hàng.
Khi nào cần gặp chuyên gia
Nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý khi bạn thấy mình uống để xả giận, để quên chuyện buồn, gần như mỗi ngày; khi đã nhiều lần hứa bớt mà không bớt được; khi sau mỗi lần uống lại có chuyện to tiếng, đập đồ hay làm đau người. Đó không còn là chuyện ý chí, mà là lúc cần người có chuyên môn đi cùng. Nếu uống cà phê thấy tim đập rất nhanh, đau ngực, khó thở, nhất là lần đầu, hãy đi khám ngay hoặc gọi 115.
Nếu có lúc sau khi uống bạn thấy tuyệt vọng hay có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Uống rượu có làm người ta dễ nóng giận hơn không?
Có. Rượu bia làm phần đầu óc giúp mình cân nhắc và dừng lại chậm đi, nên lời nói dễ mất phanh, giọng dễ to, chuyện cũ dễ trồi lên. Người say thường thấy mình rất có lý, trong khi người nghe chỉ thấy bị tấn công.
Uống một chút rượu cho bớt bực có được không?
Không nên. Rượu không làm hết bực mà chỉ tạm làm mờ đi, trong khi cái phanh của lời nói yếu đi. Đi bộ, tắm nước ấm hay nói chuyện với một người tin cậy lúc đang tỉnh giúp được nhiều hơn.
Cà phê có làm dễ cáu không?
Uống nhiều, nhất là lúc bụng rỗng, có thể làm tim đập nhanh, tay run, người bồn chồn và dễ giật mình, từ đó dễ gắt. Mỗi người chịu được một mức khác nhau, nên nên để ý xem sau cốc thứ mấy thì mình bắt đầu thấy khó chịu.
Chồng nhậu về hay cãi nhau thì nên làm gì?
Tối đó đừng cãi cho ra lẽ, đáp một câu ngắn rồi tránh sang phòng khác. Hôm sau khi cả hai tỉnh hãy nói về cách uống. Nếu có đập phá, đe doạ hay ra tay, hãy rời khỏi nhà và gọi 113 hoặc báo công an xã, phường.
Đã uống rượu mà nhận được tin nhắn làm mình tức thì sao?
Đừng trả lời ngay. Có thể viết nháp ra cho nhẹ lòng nhưng không gửi, sáng hôm sau đọc lại khi đã tỉnh. Tin nhắn gửi lúc có hơi men thường dài, nặng lời và khó rút lại.
Khi nào chuyện uống rượu cần đến chuyên gia?
Khi bạn uống để xả giận hay quên buồn gần như mỗi ngày, hứa bớt mà không bớt được, hoặc sau khi uống thường xảy ra to tiếng, đập phá, làm đau người. Lúc đó nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để có người đi cùng.