DiemDam.comĐiềm Đạm
Thở và bình tĩnh lại trong vài phút

Câu tự nhủ khi đang nóng giận: những câu ngắn và cách đếm ngược để kịp phanh

Câu tự nhủ ngắn, thật, chỉ ra việc cần làm giúp phanh cơn nóng tốt hơn lệnh "bình tĩnh đi". Bộ câu mẫu theo tình huống, cách đếm ngược và những câu đổ thêm dầu.

Overhead view inside a parked car, a Vietnamese man in a peach t-shirt sits with a phone with a dark screen face down on his knee, soft morning light

Câu tự nhủ có ích khi đang nóng giận là câu ngắn, dưới mười chữ, nói thật về điều đang xảy ra và chỉ ra một việc làm ngay, ví dụ "Mình đang nóng, chưa trả lời" hay "Thở ra trước đã"; kèm đếm ngược chậm từ mười về một, mỗi số một hơi thở ra. Những lệnh chung chung như "bình tĩnh đi" thường không ăn thua, còn những câu kiểu "mình chịu đủ rồi" hay "nó cố tình" thì đổ thêm dầu. Câu tốt cần được chọn sẵn từ lúc bình thường, vì lúc đang giận gần như không ai nghĩ ra được câu hay.

Phần dưới giải thích vì sao lời nói trong đầu ảnh hưởng tới cơn giận, những đặc điểm của một câu tự nhủ dùng được, bộ câu mẫu xếp theo tình huống thường gặp, ba cách đếm ngược cho ba mức cơn, những câu nên bỏ, và cách chuẩn bị trước để câu tự nhủ có sẵn đúng lúc cần.

Giọng nói trong đầu lúc đang giận

Anh L ngồi trong xe đỗ ở bãi siêu thị, chờ vợ mua đồ. Anh mở nhóm chat họ hàng và đọc thấy một người anh họ bóng gió chuyện nhà anh không về giỗ năm ngoái. Trong đầu anh lập tức vang lên một tràng: "Lại nữa rồi. Lúc nào cũng thế. Không biết nhà mình bận thế nào mà dám nói. Phải nói cho ra nhẽ." Mỗi câu như một que củi ném vào lửa. Ngón tay anh đã bắt đầu gõ.

Ai cũng có một giọng nói trong đầu, và lúc giận, giọng ấy thường nói bằng những chữ tuyệt đối: "lúc nào cũng", "không bao giờ", "biết ngay mà", "chịu hết nổi". Những chữ ấy biến một chuyện cụ thể thành một bản án, và một bản án thì đòi phải đáp trả. Người hay để ý sẽ thấy: tin nhắn gõ lúc nóng thường dài gấp mấy lần tin nhắn mình nhận, và đầy những chữ như vậy.

Câu tự nhủ không phải để át giọng ấy bằng những lời tích cực gượng ép. Nó giống một người bạn ngồi cạnh, đặt tay lên vai và nói một câu ngắn đúng lúc. Câu ấy không cãi lại cơn giận, chỉ chen vào đủ lâu để bạn kịp chọn việc tiếp theo.

Một câu tự nhủ dùng được trông thế nào

Ngắn, nói được trong một hơi thở ra. Lúc đang giận, đầu không giữ nổi câu dài. Dưới mười chữ là vừa. "Thở ra trước đã." dễ nhớ hơn mọi câu triết lý.

Thật, không ép mình vui. Câu như "mọi chuyện đều ổn" khi rõ ràng không ổn thường làm mình bực thêm vì thấy bị nói dối. Câu thật thì nhận cơn giận và vẫn giữ tay: "Mình đang giận, và mình chưa cần làm gì."

Có một việc làm ngay. Câu hay nhất thường chứa một động từ nhỏ: thở, đặt máy xuống, ngồi xuống, ra ngoài, chờ. Đầu đang rối cần được chỉ việc cụ thể hơn là được khuyên.

Xưng "mình", không xưng "mày". Nhiều người lúc giận tự mắng mình bằng giọng gay gắt, kiểu "bình tĩnh đi đồ ngốc". Tự mắng làm cơn căng thêm. Nói với mình như nói với một người bạn đang bực.

Không nhắc tới người kia. Câu tự nhủ nói về mình, việc mình làm, không đánh giá người kia. Hễ trong câu có tên người làm mình giận, đầu sẽ quay lại xử họ.

Bộ câu mẫu theo tình huống

Không cần thuộc hết. Chọn hai, ba câu hợp với những lúc bạn hay nóng nhất, ghi lại, và tập nhẩm lúc bình thường.

Tình huốngCâu tự nhủ
Vừa đọc tin nhắn làm sôi máu"Chưa trả lời. Để một đêm."
Đang cãi nhau, giọng mình lên cao"Hạ giọng xuống một nấc."
Con ăn vạ, mình muốn quát"Con đang khó, mình là người lớn."
Bị ngắt lời trong cuộc họp"Ghi lại, lát nữa nói."
Kẹt xe, bị bấm còi dồn"Đến muộn năm phút không sao."
Người nhà nói mát, nói bóng gió"Câu đó là của họ, chưa phải của mình."
Thấy mình sắp nói câu cay nhất"Câu này nói ra không rút lại được."
Đã lỡ gắt, muốn gắt tiếp cho thắng"Dừng ở đây cũng được."

Có người thích một câu duy nhất dùng cho mọi lúc, ví dụ chỉ hai chữ "Từ từ." Câu càng quen càng tự bật ra nhanh. Nếu muốn, ghi câu của mình vào phần ghi chú điện thoại hoặc dán một mẩu giấy nhỏ trong ví. Đọc lại vài lần mỗi tuần lúc đang yên.

Đếm ngược: ba cách cho ba mức cơn

Đếm ngược khác đếm xuôi ở chỗ nó cần chú ý hơn một chút, nên đầu khó vừa đếm vừa nghĩ tiếp chuyện giận. Chọn cách theo mức cơn bạn tự chấm trên thang 0 đến 10, con số chỉ để mình tự biết.

  1. Cơn vừa, khoảng bốn tới sáu: đếm ngược từ mười về một, mỗi số một hơi thở. Hít vào qua mũi, thở ra chậm qua miệng như thổi nguội thìa canh, trong lúc thở ra nhẩm một số. Mười, chín, tám... Tới một thì chấm lại cơn.
  2. Cơn cao, khoảng bảy, tám: đếm ngược từ năm mươi, mỗi lần bớt ba. Năm mươi, bốn bảy, bốn bốn... Phép trừ buộc đầu phải làm việc, không còn chỗ cho câu đáp trả. Vẫn giữ hơi thở ra dài. Nếu nhầm số, không sao, đếm tiếp từ số gần nhất.
  3. Cơn rất cao, gần mất kiểm soát: rời chỗ đó trước, đếm sau. Nói câu xin dừng, đi ra ngoài, rồi vừa đi vừa đếm bước chân ngược từ hai mươi. Đếm ngồi tại chỗ khi người kia vẫn đang nói vào mặt mình thường không đủ.

Có người thấy đếm ngược bằng một thứ tiếng khác, như tiếng Anh, giúp tập trung hơn, vì đầu phải dịch. Cách nào làm bạn phải chú ý một chút mà không quá khó là cách hợp. Anh L trong ví dụ đếm ngược từ năm mươi, tới hai mươi sáu thì nhận ra mình đã thôi gõ. Anh xoá đoạn đang viết, úp máy xuống, và tự nhủ "Chuyện giỗ, tối nay nói với vợ trước đã."

Những câu tự nhủ đổ thêm dầu

Không phải câu nào nói với mình cũng giúp. Một số câu nghe như đang kiềm chế, nhưng thật ra đang nuôi cơn giận.

Câu nên bỏVì sao làm cơn to thêmCâu thay thế
"Mình chịu đựng quá đủ rồi."Biến chuyện hôm nay thành tổng nợ của nhiều năm"Chuyện hôm nay là chuyện hôm nay."
"Nó cố tình chọc mình."Gán ý xấu, đòi phải trả đũa"Mình chưa biết vì sao người đó nói vậy."
"Phải nói cho ra nhẽ ngay."Đẩy mình hành động lúc còn nóng nhất"Nói được, nhưng không phải bây giờ."
"Bình tĩnh đi đồ ngốc."Tự mắng làm căng thêm, thêm xấu hổ"Mình đang bực, thở ra trước đã."
"Lần nào cũng vậy."Chữ tuyệt đối làm chuyện nhỏ thành bản án"Lần này là chuyện cái tin nhắn."
"Mình không được giận."Chối cảm xúc làm nó dồn lại"Giận cũng được, không nói lúc này."

Cũng không cần làm những việc người ta hay tưởng là kiềm chế: nghiến răng nén cho tới khi nổ, trút lên đồ vật, hay uống vài ly cho "quên". Câu tự nhủ và đếm ngược là cái phanh nhẹ; nén tới nổ là đạp phanh rồi thả ra một lượt.

Chuẩn bị câu từ lúc bình thường

Câu tự nhủ chỉ bật ra đúng lúc nếu nó đã được tập lúc không có gì xảy ra. Một tối rảnh, ngồi nhớ lại ba lần gần nhất mình nổi nóng: chuyện gì, ở đâu, giờ nào, câu nào trong đầu đã đẩy mình đi tiếp. Nhiều người ngạc nhiên khi thấy cả ba lần đều có cùng một câu, kiểu "lại nữa rồi" hay "không ai coi mình ra gì". Đó chính là câu cần thay.

Viết câu thay thế ngay cạnh câu cũ. Đọc to hai, ba lần cho miệng quen. Rồi gắn nó vào một việc hằng ngày để nhớ: mỗi lần chờ đèn đỏ, mỗi lần đứng chờ nồi cơm sôi, nhẩm câu đó một lần kèm một hơi thở ra dài. Nghe có vẻ trẻ con, nhưng chính những lần tập lúc yên mới làm câu ấy có mặt lúc bão.

Nếu sống cùng người khác, có thể kể cho họ nghe câu của mình. Chồng biết vợ hay tự nhủ "Hạ giọng xuống một nấc" thì lúc thấy vợ khựng lại giữa câu, anh hiểu là chị đang phanh chứ không phải đang lạnh nhạt, và anh cũng chậm lại theo.

Sau khi đã phanh được: quay lại chuyện và sửa gốc

Câu tự nhủ giữ bạn khỏi nói câu làm đau trong lúc nóng. Nhưng chuyện làm bạn giận vẫn còn đó và thường cần được nói ra. Chọn lúc đã nguội, nói về việc, nói về mình. Anh L tối hôm đó nói với vợ: "Anh đọc tin của anh họ mà thấy tủi, nhà mình năm ngoái bận thật. Em thấy mình có nên gọi cho bác cả nói rõ không?" Câu chuyện từ chỗ suýt thành trận cãi trên nhóm chat, thành một việc hai vợ chồng cùng bàn.

Nếu thấy một câu tự nhủ cứ phải dùng đi dùng lại cho cùng một chuyện, đó là chỗ cần sửa gốc. Có thể là một người hay nói bóng gió, cần một lần nói thẳng nhẹ nhàng. Có thể là một nhóm chat làm mình căng mỗi tối, có thể tắt thông báo. Câu tự nhủ là phanh, không phải đường đi.

Khi nào câu tự nhủ là không đủ

Nếu đếm ngược kèm thở mà thấy chóng mặt, tê tay, dừng lại, thở bình thường. Người có bệnh tim, phổi, hen hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi tập những bài thở có nín hơi hoặc nhịp đếm dài. Đếm ngược kiểu trừ dần không cần thở theo nhịp, nên ai thấy thở theo số khó chịu thì cứ thở tự nhiên và chỉ đếm.

Câu tự nhủ là công cụ cho những lúc nóng thường ngày, không thay được sự giúp đỡ của người có chuyên môn. Nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu cơn giận của bạn từng dẫn tới đập phá, làm đau người khác, nếu đã có câu tự nhủ, đã đếm mà vẫn nổ gần như hằng ngày, hoặc nếu giọng nói trong đầu cứ chê trách, dằn vặt bạn suốt nhiều tuần làm mất ăn mất ngủ. Nếu lúc giận thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, nhất là lần đầu, gọi 115 hoặc đi khám. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Tự nhủ "bình tĩnh" mà sao vẫn không bình tĩnh được?

Vì đó là một mệnh lệnh chung chung, không chỉ ra việc gì để làm, và nhiều khi còn làm mình bực vì thấy chưa làm được. Đổi thành một câu có việc cụ thể như thở ra trước đã hoặc chưa trả lời, để một đêm.

Đếm đến mười có thật sự giúp không?

Đếm giúp nếu mỗi số đi cùng một hơi thở ra chậm, vì nó cho cơ thể thời gian hạ nhiệt. Đếm nhanh một mạch từ một tới mười thì gần như không có tác dụng. Khi cơn cao, đếm ngược và trừ dần sẽ giữ đầu bận hơn.

Có nên nói câu tự nhủ thành tiếng không?

Ở một mình thì nói thành tiếng nhỏ cũng tốt, nhiều người thấy rõ hơn. Trước mặt người khác thì nhẩm thầm. Đừng nói câu tự nhủ thành tiếng theo kiểu ám chỉ người kia, vì nó sẽ thành một câu cạnh khoé.

Làm sao nhớ được câu tự nhủ đúng lúc đang giận?

Chọn sẵn hai, ba câu từ lúc bình thường, ghi vào ghi chú điện thoại hoặc một mẩu giấy trong ví, và đọc lại vài lần mỗi tuần. Câu càng quen thì càng tự bật ra khi cần. Một câu duy nhất dùng cho mọi lúc cũng được.

Câu tự nhủ có phải là tự lừa mình không?

Không, nếu câu đó nói thật. Câu tự nhủ tốt không phủ nhận cơn giận, chỉ nhắc rằng mình chưa cần hành động ngay. Ví dụ mình đang giận, và mình chưa cần làm gì là một câu hoàn toàn thật.

Dạy con dùng câu tự nhủ được không?

Được, với câu thật ngắn hợp với tuổi con, như từ từ hay thở ra đã. Cách dạy tốt nhất là con nghe bố mẹ dùng câu đó thành tiếng lúc chính bố mẹ đang bực. Đừng bắt con nói câu đó như một hình phạt.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138