DiemDam.comĐiềm Đạm
Thở và bình tĩnh lại trong vài phút

Kéo mình về hiện tại khi đầu óc rối tung: nhìn, nghe, chạm năm thứ quanh mình

Khi đầu chạy vòng vòng sau một cú sốc nhỏ, gọi tên năm thứ nhìn thấy, bốn tiếng nghe được, ba thứ chạm vào. Cách làm từng bước, biến thể theo chỗ và lưu ý an toàn.

Wide shot of a riverside walkway at dusk, an older Vietnamese woman in a denim blue shirt stands at the railing, palm resting on cool metal, gazing at the water

Khi đầu óc rối tung, cách kéo mình về hiện tại nhanh nhất là dùng giác quan: gọi tên năm thứ đang nhìn thấy, bốn âm thanh đang nghe được, ba thứ tay đang chạm vào, rồi để ý hai mùi và một vị trong miệng, trong lúc thở ra chậm hơn hít vào. Mục đích không phải là quên chuyện vừa xảy ra, mà là kéo sự chú ý ra khỏi vòng xoáy "nếu… thì sao" để quay về chỗ mình đang đứng. Thường chỉ cần hai, ba phút.

Cách này hợp với những lúc đầu chạy vòng vòng: vừa nhận tin xấu, vừa bị ai đó nói một câu làm choáng, vừa cãi xong mà câu chữ cứ lặp lại trong đầu. Phần dưới tả cách làm từng bước, những biến thể cho chỗ đông người, khi ở cạnh trẻ nhỏ hay khi đang nằm, những lỗi làm nó mất tác dụng, và lúc nào nên tìm người có chuyên môn.

Khi đầu chạy nhanh hơn chân

Cô K đi bộ ra bờ sông sau giờ làm, như mọi chiều. Giữa đường, điện thoại rung: em gái báo mẹ ở quê bị ngã, đang được đưa đi bệnh viện, chưa biết nặng nhẹ. Cô đứng lại. Trong vòng mười giây, đầu cô đã đi qua cả chục kịch bản: mẹ gãy chân, mẹ phải mổ, mẹ không đi lại được nữa, ai sẽ về chăm, tiền đâu, xin nghỉ thế nào. Tim đập nhanh, tay lạnh, mắt nhìn mặt nước mà không thấy gì.

Đây là lúc đầu óc chạy trước thực tế rất xa. Không có gì trong những kịch bản ấy đã xảy ra, nhưng cơ thể phản ứng như thể tất cả đều đang xảy ra cùng lúc. Và khi rối như vậy, người ta khó làm được việc thật sự cần làm ngay: gọi lại hỏi rõ, sắp xếp chuyến về, nhắn cho người cần nhắn.

Giác quan là thứ luôn ở hiện tại. Mắt chỉ thấy cái đang ở trước mặt, tai chỉ nghe tiếng đang vang lên, tay chỉ chạm thứ đang có. Dồn chú ý vào giác quan trong vài phút là cách kéo cái đầu đang lao về tương lai quay lại đứng cùng chỗ với đôi chân.

Năm, bốn, ba, hai, một: cách làm từng bước

Không cần nhớ chính xác con số. Nhớ thứ tự: nhìn, nghe, chạm, ngửi, nếm. Mỗi thứ gọi tên trong đầu, hoặc thì thầm nếu chỉ có một mình.

  1. Thở ra một hơi dài trước. Đứng yên hoặc ngồi xuống chỗ an toàn. Thở ra hết qua miệng, chậm. Để hơi vào qua mũi. Không cần đếm, chỉ cần hơi thở ra lâu hơn hơi hít vào.
  2. Năm thứ nhìn thấy, gọi kèm màu hoặc hình. Không phải "cây, nước, trời" cho nhanh, mà cụ thể: "Cái lan can sắt sơn xanh, tróc sơn một mảng. Mặt nước màu cam vì nắng chiều. Một chiếc lá khô trên ghế đá. Bóng đèn đường vừa bật. Đôi giày vải của mình bám bụi." Gọi càng chi tiết, đầu càng phải ở lại với cái đang thấy.
  3. Bốn âm thanh, từ gần ra xa. Tiếng thở của chính mình. Tiếng dép ai đó đi ngang. Tiếng xe máy ngoài đường. Tiếng loa từ một quán xa xa. Nghe kỹ từng tiếng một lúc rồi mới chuyển sang tiếng khác.
  4. Ba thứ chạm vào, để ý nóng lạnh và bề mặt. Đặt lòng bàn tay lên lan can: mát, hơi nhám. Cảm nhận vải áo trên vai. Ấn gót chân xuống nền gạch. Có thể nắm một vật trong túi: chùm chìa khoá, đồng xu, và nhận ra các cạnh của nó.
  5. Hai mùi và một vị. Mùi nước sông, mùi khói xe hay mùi cỏ. Nếu không ngửi thấy gì, đưa cổ tay áo lên mũi, ngửi mùi vải. Một vị: nước bọt trong miệng, ngụm nước còn trong chai. Phần này thường khó nhất, không thấy gì cũng không sao.
  6. Chấm lại cơn rối trên thang 0 đến 10. Con số chỉ để mình tự so, không phải điểm đánh giá ai. Nếu đã giảm, chọn một việc cụ thể làm tiếp.

Cô K làm xong, mất chừng ba phút. Cơn rối vẫn còn, nhưng đủ hạ xuống để cô gọi lại cho em gái, hỏi đúng ba câu: mẹ đang ở viện nào, bác sĩ nói gì chưa, em có cần chị về ngay tối nay không. Rồi nhắn sếp: "Em có việc gia đình gấp, mai em xin nghỉ, em sẽ nhắn cập nhật công việc tối nay."

Vì sao phải gọi tên, không chỉ nhìn qua

Nhiều người thử lần đầu thấy không ăn thua, vì họ chỉ đảo mắt một vòng rồi quay lại nghĩ tiếp. Cái làm nên tác dụng là việc gọi tên, và gọi tên chi tiết. Khi bạn phải tìm chữ để tả màu của cái lan can, đầu óc buộc phải dùng chính phần đang bận lo để làm việc khác. Không thể cùng lúc vừa tả kỹ vệt sơn tróc vừa dựng kịch bản xấu nhất.

Chậm cũng quan trọng. Gọi tên một thứ, dừng lại một hơi thở, rồi mới sang thứ khác. Nếu làm nhanh như đọc danh sách, đầu sẽ chen ngay vào giữa các mục. Ở chỗ đông người, bạn chỉ cần nhẩm thầm; người khác chỉ thấy bạn đang đứng nhìn quanh.

Cũng không cần phải đủ năm, bốn, ba, hai, một. Có lúc chỉ nhìn và chạm là đã đủ. Có người thích chọn một màu, ví dụ tìm năm thứ màu xanh quanh mình. Có người đếm những thứ hình tròn. Cách nào bắt mắt phải tìm và miệng phải gọi tên đều dùng được.

Biến thể cho từng hoàn cảnh

Khung nhìn, nghe, chạm giữ nguyên, nhưng mỗi chỗ có cách điều chỉnh riêng cho kín đáo và an toàn.

Đang ở đâuĐiều chỉnh
Giữa chỗ đông người, siêu thị, bến xeNhẩm thầm, giả như đang chờ ai. Ưu tiên chạm: nắm quai túi, ấn chân xuống sàn
Đang ngồi trong cuộc họpNhìn những thứ trên bàn, chạm mép bàn, mặt ghế. Bỏ phần mùi và vị
Ở nhà sau khi cãi nhauRa ban công hoặc bên cửa sổ, chạm vào chậu cây, nghe tiếng ngoài phố
Đang ở cạnh con nhỏLàm cùng con thành lời: mẹ thấy cái gì màu đỏ, con thấy gì nào. Con không cần biết mẹ đang rối
Đang nằm trên giường không ngủ đượcNhắm mắt, bỏ phần nhìn. Nghe tiếng quạt, tiếng xe xa, cảm nhận chăn, gối, sức nặng của người
Vừa nhận tin xấu ngoài đườngĐứng sát vào lề, chỗ an toàn trước đã, rồi mới làm

Với trẻ nhỏ đi cùng, đừng bắt con làm "bài tập". Chỉ biến nó thành câu chuyện: đếm xem có mấy con chim trên dây điện, tiếng gì đang kêu. Bạn được kéo về hiện tại, còn con thấy mẹ đang chơi cùng.

Sau khi đã về được hiện tại: làm gì tiếp

Giác quan chỉ đưa bạn về chỗ đang đứng. Việc tiếp theo là chọn một bước nhỏ, cụ thể, làm được ngay. Khi đầu vừa bớt rối, đừng để nó ôm lại cả mười kịch bản. Viết ra hoặc nhẩm thầm đúng một việc kế tiếp. Với tin xấu, việc ấy thường là hỏi thêm thông tin thật: gọi lại người báo tin, hỏi đang ở đâu, ai đang lo, cần mình làm gì. Thông tin thật hầu như luôn bớt đáng sợ hơn những gì đầu óc tự dựng.

Nếu cơn rối đến sau một trận cãi, việc kế tiếp có khi chỉ là uống nước và đi tắm, để câu chuyện sang hôm sau. Nhẩm với mình "Tối nay không cần giải quyết hết, chỉ cần không nói thêm câu nào làm đau." Nếu đến sau một câu nói làm choáng ở chỗ làm, việc kế tiếp có thể là ghi lại đúng câu người kia nói và giờ nói, rồi để đó.

Báo cho một người mình tin là bạn đang không ổn cũng là một bước. Ví dụ nhắn chồng "Em vừa nghe tin mẹ ngã, em đang ở bờ sông, em hơi rối, anh gọi em được không?" Không cần kể đầy đủ. Có người cùng biết thường làm cơn rối hạ thêm một nấc, và họ có thể giúp những việc tay mình lúc này chưa vững để làm.

Những lỗi làm cách này mất tác dụng

Làm sai thì cách nhìn, nghe, chạm dễ thành một việc nữa để lo. Đây là những chỗ hay vấp.

  • Làm như đọc danh sách cho xong. Gọi vội năm thứ trong mười giây thì đầu chưa kịp rời chỗ lo. Chậm lại, mỗi thứ một hơi thở.
  • Vừa làm vừa cầm điện thoại đọc tin. Màn hình là cửa ngõ quay lại vòng xoáy. Cất máy vào túi trong vài phút.
  • Tự chấm mình làm đúng hay sai. Không có đúng sai. Không ngửi thấy mùi gì cũng được. Quên mất đang ở bước mấy thì bắt đầu lại từ thứ gần nhất mắt thấy.
  • Mong nó xoá hết lo lắng. Cách này chỉ kéo bạn về đủ để làm việc cần làm. Chuyện đáng lo vẫn đáng lo, và sẽ cần được giải quyết.
  • Dùng để né một việc cần làm ngay. Nếu có ai đang cần bạn gọi cấp cứu hay đưa đi viện, hãy làm việc đó trước. Giác quan để dùng khi đã an toàn.

Cũng giống bất kỳ cách nào khác, làm vài lần lúc đang bình thường sẽ giúp lúc rối nhớ ra dễ hơn. Lúc đứng chờ xe buýt, thử gọi tên năm thứ quanh mình. Không mất gì, mà tới hôm cần, nó đã nằm sẵn trong đầu.

An toàn và khi nào nên gặp chuyên gia

Trong lúc thở ra chậm, nếu thấy chóng mặt, tê tay hay choáng, dừng lại, ngồi xuống, thở bình thường. Người có bệnh tim, phổi, hen hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi tập các bài thở có nín hơi hoặc nhịp đếm dài. Nếu cơn rối đi kèm đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh hay cảm giác sắp ngất, nhất là lần đầu, đừng nghĩ chỉ là do lo: gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi khám.

Nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu những cơn đầu óc quay cuồng như vậy đến nhiều lần mà không rõ lý do, nếu lo âu kéo dài nhiều tuần làm bạn mất ăn mất ngủ, khó làm việc, hoặc nếu bạn bắt đầu tránh ra ngoài vì sợ cơn đó quay lại. Nếu trong lúc rối có những ý nghĩ muốn làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Nhìn, nghe, chạm năm thứ có phải là một kỹ thuật trị liệu không?

Đây chỉ là một cách tự giúp mình trong đời thường, ai cũng làm được, không thay cho việc gặp chuyên gia. Nó giúp kéo chú ý về hiện tại trong vài phút để bạn đủ bình tĩnh làm việc cần làm.

Có bắt buộc đúng năm, bốn, ba, hai, một không?

Không bắt buộc. Con số chỉ giúp dễ nhớ thứ tự. Có lúc chỉ nhìn và chạm là đủ. Điều quan trọng là gọi tên cụ thể và làm chậm, mỗi thứ một hơi thở.

Làm xong mà vẫn còn lo thì có phải làm sai không?

Không. Mục tiêu là hạ cơn rối xuống mức làm việc được, không phải xoá lo lắng. Nếu chuyện đáng lo là có thật, bạn vẫn cần giải quyết nó, chỉ là giải quyết với cái đầu tỉnh hơn.

Dùng cách này cho trẻ con được không?

Được, nếu biến nó thành chuyện chơi cùng con, như đếm xem có mấy thứ màu đỏ hay nghe xem có tiếng gì. Đừng biến thành bài tập bắt con làm hay chấm con làm đúng sai.

Đang nằm không ngủ được vì nghĩ nhiều có dùng được không?

Được, bỏ phần nhìn và tập trung vào nghe, chạm. Nghe tiếng quạt, tiếng xe xa, cảm nhận chăn gối và sức nặng của người trên nệm. Nếu không ngủ được vì lo kéo dài nhiều tuần, nên gặp bác sĩ.

Cách này có giúp khi đang giận không?

Có, nhất là khi đã cãi xong mà câu chữ cứ lặp lại trong đầu. Kết hợp với thở ra dài và rời khỏi chỗ gây giận một lúc. Khi cơn còn rất cao, đi bộ hay rửa tay nước mát thường hợp hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138