Đói bụng làm người ta dễ nổi nóng hơn thật: khi bụng rỗng, cơ thể đang ở trạng thái thiếu năng lượng nên chuyện nhỏ nghe như chuyện lớn, và nhiều cơn cãi nhau trong nhà rơi đúng vào khoảng nửa tiếng trước bữa tối. Cách giữ mình là nhận ra cơn cáu này có liên quan đến bụng, lót dạ một chút trước giờ dễ nổ, báo trước cho người nhà, và không mở những cuộc nói chuyện khó khi cả nhà đều đang đói.
Bài này không bàn chế độ ăn hay món gì chữa được nóng tính, vì không có món nào như vậy. Nó nói về những khoảnh khắc rất đời thường: tan làm muộn, kẹt xe, về nhà thấy chưa có gì nấu; con đói khóc nhè; vợ chồng chờ nhau ăn cơm rồi gắt nhau vì chuyện chẳng đâu vào đâu. Phần dưới là cách nhận ra, cách làm trong vài phút, và cách sắp lại nếp ăn để những trận cáu kiểu này thưa dần.
Sáu giờ chiều, bụng rỗng, và câu hỏi "ăn gì?"
Anh B làm ở công ty cách nhà mười hai cây số. Trưa nay anh ăn vội hộp cơm lúc mười một giờ, chiều họp liền tới năm rưỡi, ra về gặp mưa, kẹt xe gần một tiếng. Bảy giờ kém mười lăm anh mở cửa nhà. Vợ anh, cũng vừa về, hỏi: "Tối nay ăn gì anh?" Một câu hỏi bình thường, nhưng anh thấy như bị dồn thêm một việc. Anh đáp: "Ngày nào cũng hỏi câu đó, em tự quyết không được à?" Vợ anh im, rồi nói lại một câu cũng chẳng dễ nghe. Mười phút sau cả hai cùng ăn mì gói, không ai nói với ai.
Nếu sáng hôm sau, lúc đã no, có ai hỏi lại anh B rằng câu "ăn gì" có đáng giận không, chắc anh sẽ cười. Nhưng lúc bảy giờ tối hôm đó, đói, mệt, ướt, nó đáng giận thật. Người từng trải đều biết cơn giận lúc sáu giờ chiều bụng đói thường to gấp đôi cơn giận cùng chuyện ấy vào buổi sáng.
Cái khó là lúc đói, mình ít khi nhận ra là mình đói. Mình chỉ thấy người khác phiền, việc nhà bừa, con ồn, và cảm giác ấy rất thuyết phục. Vì vậy bước đầu tiên không phải là kiềm chế, mà là nghi ngờ: cơn bực này có bao nhiêu phần đến từ cái bụng rỗng?
Dấu hiệu cơn cáu đang có phần của cái bụng
Những dấu hiệu dưới đây thường đi cùng nhau. Thấy hai ba cái cùng lúc thì nhiều khả năng bạn cần ăn trước khi cần nói.
- Đã quá bốn năm tiếng kể từ bữa trước, hoặc bữa trước chỉ là ly cà phê và cái bánh.
- Tay hơi run, đầu choáng nhẹ, khó tập trung đọc một đoạn tin nhắn dài.
- Bạn bực cả những thứ không liên quan tới nhau: tiếng tivi, cái giày để lệch, giọng người dẫn bản tin.
- Mọi câu hỏi nghe như đòi hỏi, nhất là câu "ăn gì", "mấy giờ ăn", "nấu chưa".
- Bạn thấy mình muốn nói câu có chữ "lúc nào cũng" hoặc "chẳng bao giờ".
- Ăn xong mười lăm phút, bạn nhìn lại và thấy chuyện vừa rồi không to như mình tưởng.
Dấu hiệu cuối cùng là thứ đáng ghi nhớ nhất. Nếu tuần này bạn đã ba lần thấy "ăn xong thì hết giận", bạn đã có câu trả lời cho mình. Lần sau, khi bực lên vào giờ đó, hãy ăn trước rồi hãy quyết xem có cần nói gì không.
Trẻ con cũng vậy, thậm chí rõ hơn. Đứa trẻ ăn vạ lúc năm giờ chiều thường không cần được dạy dỗ thêm, nó cần một miếng chuối hay vài lát bánh. Cha mẹ nhận ra điều này cho con thì dễ nhận ra cho chính mình.
Trong mười phút đầu khi thấy mình cáu vì đói
Thứ tự dưới đây được sắp theo kinh nghiệm của nhiều nhà: ăn trước, nói sau, chuyện khó để mai.
- Dừng câu đang định nói. Nếu đã mở miệng rồi, kết câu bằng một câu tạm: "Khoan, anh đói quá nên đang gắt, cho anh ăn cái gì đã rồi mình nói." Câu này vừa xin dừng vừa nói rõ lý do, người nghe ít khi giận thêm.
- Ăn một thứ có sẵn trong vòng hai phút. Một quả chuối, vài lát bánh mì, một hộp sữa chua, một nắm lạc. Không cần đúng bữa, chỉ cần có gì đó vào bụng. Rót thêm cốc nước, vì khát cũng hay bị nhầm với đói.
- Ngồi xuống khi ăn. Ăn đứng, vừa ăn vừa dọn, vừa ăn vừa trả lời tin nhắn thì bụng có đồ mà đầu vẫn chạy. Ngồi yên ba phút, thở ra chậm hơn hít vào, để cơ thể biết là mình đã được tiếp tế.
- Chia việc bữa tối thật đơn giản. Hôm nay đói và mệt thì ăn thứ dễ nhất: trứng rán, rau luộc, cơm nguội rang. Không ai chấm điểm bữa tối. Câu mẫu vợ nói với chồng: "Tối nay mình ăn đơn giản thôi anh, em luộc rau anh rán trứng, mười lăm phút là xong."
- Nói lại chuyện vừa gắt sau khi đã no. Không cần dài: "Lúc nãy em trả lời anh cộc quá, tại em đói chứ không phải giận anh. Mai mình tính trước thực đơn cả tuần cho đỡ phải hỏi nhé."
Một chi tiết nhỏ: trong lúc đói, đừng bắt đầu chuyện tiền bạc, chuyện học của con, chuyện họ hàng. Những chuyện đó cần một cái đầu không bị cái bụng giành mất chỗ. Nhiều nhà đặt luật ngầm "không bàn chuyện khó trước bữa tối", và thấy số trận cãi trong tuần giảm hẳn.
Những chỗ dễ trễ bữa trong ngày và cách lót trước
Không cần ăn nhiều hơn, chỉ cần không để mình rơi vào khoảng bụng rỗng đúng lúc phải gồng nhiều nhất.
| Lúc dễ trễ bữa | Chuyện hay xảy ra | Cách lót trước |
|---|---|---|
| Sáng vội đưa con đi học | Bỏ bữa sáng, chín giờ đã gắt với đồng nghiệp | Để sẵn bánh mì, sữa ở bàn; ăn trên đường cũng được |
| Trưa họp kéo dài | Một giờ chiều mới ăn, cả buổi họp khó chịu | Mang theo hộp hạt, quả chuối trong túi làm việc |
| Chiều tan làm kẹt xe | Về tới nhà bảy giờ, gặp gì gắt nấy | Ăn nhẹ lúc năm giờ trước khi rời chỗ làm |
| Đón con sau giờ học thêm | Cả mẹ cả con đều đói, cãi nhau trong xe | Mang theo hai phần ăn nhẹ, một cho con một cho mình |
| Đám giỗ, liên hoan ăn muộn | Chờ khách đủ mới ăn, đứng bếp mà bực | Ăn lót một bát cháo hay bánh trước khi đi |
Không cần biến chuyện này thành kế hoạch dinh dưỡng. Ở đây chỉ có một nguyên tắc: biết trước chỗ nào trong ngày mình dễ để bụng rỗng lâu, rồi để sẵn một thứ gì đó ở chỗ đó. Ai có bệnh nền về đường huyết, dạ dày, hay đang có chế độ ăn riêng thì làm theo hướng dẫn của bác sĩ đang theo dõi mình.
Sửa gốc: để câu hỏi "tối nay ăn gì" không còn là ngòi nổ
Trong nhiều nhà, câu "ăn gì" là ngòi nổ không phải vì món ăn, mà vì nó rơi đúng lúc cả hai cùng cạn sức và chẳng ai muốn quyết thêm một việc. Cách gỡ đơn giản nhất là quyết trước, vào lúc đang no và thong thả. Tối chủ nhật, hai vợ chồng ngồi mười phút, viết ra năm bữa tối của tuần sau, mỗi bữa ghi luôn ai đi chợ, ai nấu. Không cần cầu kỳ, có nhà chỉ xoay vòng sáu bảy món quen.
Kế đến là một ngăn tủ cứu hộ: vài gói mì, hộp trứng, rau cấp đông, cơm nấu sẵn để ngăn mát. Hôm nào cả nhà về muộn, có sẵn đường lui mười lăm phút thì không ai phải cáu vì chờ. Nghe thì như chuyện nội trợ, nhưng chính những thứ nhỏ này làm khoảng sáu bảy giờ tối bớt căng.
Cuối cùng, thống nhất một câu báo hiệu cho cả nhà, ví dụ "đang đói, chưa nói chuyện được". Ai nói câu đó thì những người khác hiểu là nên đợi. Trẻ lớn một chút cũng có thể dùng: "Mẹ ơi con đang đói, con ăn bánh đã rồi con kể chuyện ở lớp nhé." Khi cả nhà cùng gọi tên được cơn đói, nó bớt đội lốt thành cơn giận.
Làm dở: những việc tưởng giúp mà lại làm cơn cáu to thêm
Nhịn luôn cho xong việc rồi ăn một thể là cách nhiều người hay chọn, nhất là người đang cố giảm cân hay người làm việc cuốn. Kết quả thường là một buổi chiều cáu gắt, rồi một bữa tối ăn quá nhiều, rồi áy náy. Nếu bạn đang ăn kiêng theo lời khuyên của bác sĩ, hãy hỏi lại họ về giờ ăn để không phải gồng qua những khoảng quá dài.
Uống thêm cà phê để lấp cơn đói cũng hay gặp. Bụng rỗng cộng cà phê đặc làm nhiều người thấy bồn chồn, tim đập nhanh, tay run, và rất dễ giật mình trước những âm thanh nhỏ. Một cốc nước và một miếng ăn nhẹ thường có ích hơn.
Ăn vội vừa ăn vừa cãi cũng là một kiểu dở. Bữa cơm thành bàn họp, ai cũng nhai trong lúc chuẩn bị câu đáp trả. Trong nhà có người đang bực, tốt hơn là ăn trong im lặng hoặc nói chuyện nhẹ, chuyện khó để sau khi dọn bát.
Cuối cùng, đừng dùng chuyện đói để đổ lỗi cho người nấu. Câu "sao giờ này chưa có cơm" thường chẳng giúp bữa cơm có nhanh hơn, chỉ làm thêm một người bực. Nếu đói quá, tự lấy gì đó lót dạ trước, rồi hỏi xem có cần giúp gì không.
Khi nào cần gặp chuyên gia
Nếu bạn thấy mình hay cáu tới mức đập đồ, lỡ tay với người nhà, hoặc dù đã ăn đủ, ngủ đủ mà cơn giận vẫn lặp lại nhiều tuần, chuyện không còn nằm ở cái bụng nữa. Lúc đó nên gặp chuyên gia tâm lý để cùng nhìn lại nguồn cơn. Nếu bạn hay thấy run tay, vã mồ hôi, choáng khi đói, hay tim đập rất nhanh, hãy đi khám để bác sĩ kiểm tra, đừng tự đoán.
Ăn uống thất thường kéo dài, ăn quá ít hay ăn mất kiểm soát rồi tự trách, hay lo âu đến mức không nuốt nổi bữa cơm suốt nhiều tuần cũng là lý do để đi gặp người có chuyên môn. Nếu có lúc thấy tuyệt vọng hay có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó.
Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đói lại làm người ta dễ cáu?
Khi bụng rỗng lâu, cơ thể thiếu năng lượng và chuyển sang trạng thái báo động nhẹ, nên khả năng dừng lại trước khi phản ứng giảm đi. Nhiều người thấy chuyện nhỏ nghe to hơn hẳn, và ăn xong mười lăm phút thì cơn bực tự nhỏ lại.
Nên ăn gì để bớt cáu khi đói?
Không có món nào chữa được nóng tính. Chỉ cần một thứ có sẵn, dễ ăn như quả chuối, lát bánh mì, hộp sữa chua hay nắm hạt để không bị bụng rỗng quá lâu. Người có bệnh nền nên làm theo hướng dẫn của bác sĩ.
Chồng hay cáu khi về nhà lúc đói thì vợ nên làm gì?
Có thể thoả thuận trước: về tới nhà ăn nhẹ một chút rồi mới nói chuyện việc nhà. Khi thấy chồng bắt đầu gắt, một câu nhẹ như "anh ăn tạm cái này đã rồi mình nói" thường hiệu quả hơn là cãi lại.
Bỏ bữa sáng có làm dễ nổi nóng không?
Nhiều người thấy bỏ bữa sáng thì khoảng chín mười giờ dễ khó chịu, dễ gắt với đồng nghiệp hơn. Không cần ăn nhiều, chỉ cần có gì đó vào bụng trước khi bắt đầu một buổi sáng nhiều việc.
Con hay ăn vạ trước giờ cơm có phải do đói không?
Rất thường là vậy, nhất là với trẻ nhỏ. Một miếng ăn nhẹ trước giờ cơm chừng một tiếng có thể giúp cả con lẫn cha mẹ dễ chịu hơn. Cha mẹ cũng nên tự lót dạ, vì người lớn đói thì dễ quát con hơn.
Khi nào cáu vì đói là dấu hiệu cần đi khám?
Nếu bạn hay run tay, vã mồ hôi, choáng váng khi đói, hay tim đập rất nhanh, nên đi khám để bác sĩ kiểm tra. Nếu đã ăn đủ mà cơn giận vẫn lặp lại, làm đau người hay đập phá, hãy gặp chuyên gia tâm lý.