Thoả thuận giờ tạm dừng của cả nhà là một luật nhỏ cả nhà cùng đặt từ lúc vui: khi ai thấy mình đang nóng thì nói một câu báo dừng đã thống nhất, mọi người cùng ngừng nói, mỗi người ra một chỗ đã chọn sẵn, và quay lại nói tiếp vào một mốc giờ cụ thể, thường là sau hai mươi phút tới một tiếng. Luật này chạy được khi nó có đủ ba phần: câu báo, chỗ ra, giờ quay lại. Thiếu phần nào, tạm dừng dễ thành bỏ đi giữa chừng.
Khác với một người tự xin nghỉ trong một trận cãi, thoả thuận chung giúp người được báo dừng không thấy bị bỏ rơi, vì ai cũng biết luật từ trước. Nó dùng được cho vợ chồng, cho bố mẹ với con tuổi teen, cho người con sống chung với bố mẹ già. Bài này chỉ cách lập, câu nói mẫu, những chỗ hay hỏng và cách giữ thoả thuận sống lâu.
Vì sao cả nhà cần một luật dừng chung
Thử nhớ lại trận cãi gần nhất trong nhà bạn. Rất có thể đã có một lúc ai đó muốn dừng: "thôi không nói nữa". Nhưng người kia lại nghe câu đó như bị gạt đi, liền đuổi theo: "Không nói là sao, nói cho rõ đi." Người muốn dừng bỏ vào phòng, đóng cửa. Người còn lại đứng ngoài, cơn giận nhân đôi vì thấy bị bỏ lại. Lần sau, người bị bỏ lại sẽ không bao giờ để người kia đi dễ dàng nữa.
Vấn đề không nằm ở việc dừng, mà ở chỗ hai người hiểu chữ dừng theo hai nghĩa. Một người nghĩ là xin vài phút cho nguội. Người kia nghĩ là bị bỏ mặc, bị coi thường. Khi chưa có thoả thuận, mỗi lần dừng lại là một lần đoán ý nhau trong lúc cả hai đang nóng nhất, và đoán sai là gần như chắc.
Luật dừng chung xoá bớt việc phải đoán. Ai cũng biết câu báo nghĩa là gì, biết người kia đi đâu, biết khi nào họ quay lại. Nhiều nhà thấy rằng chỉ riêng việc biết sẽ có giờ quay lại đã làm người ở lại dịu đi phân nửa. Trong nhà có con tuổi teen hay ông bà sống cùng, luật chung còn giúp mọi người có một cách dừng không mất mặt.
Lập thoả thuận trong một buổi vui
Đừng lập luật này ngay sau một trận cãi, vì lúc đó nó nghe như hình phạt. Chọn một bữa tối vui, hoặc một buổi chiều cuối tuần, cả nhà ngồi chừng hai mươi phút:
- Chọn câu báo dừng. Ngắn, không trách ai, ai trong nhà cũng nói được, kể cả trẻ con. Ví dụ: "Con xin dừng hai mươi phút." hoặc "Nhà mình tạm dừng nhé." Có nhà chọn một chữ riêng như "nghỉ đã", miễn cả nhà cùng hiểu.
- Thống nhất ai được báo. Ai cũng được, kể cả con nhỏ nói với bố mẹ, và người được báo không được đuổi theo hỏi tiếp.
- Chọn chỗ ra của từng người. Ban công, góc sân, phòng ngủ, đi bộ một vòng quanh ngõ. Biết người kia ở đâu thì không ai lo.
- Đặt giờ quay lại. Thường là hai mươi phút tới một tiếng, không quá hết ngày. Người báo dừng có trách nhiệm quay lại đúng giờ hoặc nhắn xin thêm.
- Thống nhất việc làm trong lúc dừng. Thở chậm, đi bộ, rửa mặt, gấp quần áo. Không nhắn tin cãi tiếp, không gọi người khác kể tội, không uống rượu bia.
- Ghi lại ngắn gọn lên một tờ giấy dán trong nhà, hoặc chỉ cần mọi người cùng nhắc lại một lần.
Lập xong, thử ngay bằng một lần tập trong lúc vui: một người nói câu báo, mọi người làm đúng như đã hẹn trong hai phút rồi quay lại cười. Lần tập này nghe như trò đùa, nhưng nó giúp câu báo bớt lạ khi phải dùng thật.
Trong hai mươi phút tạm dừng, làm gì cho cơn nóng hạ thật
Ra đúng chỗ đã hẹn. Đứng ở ban công giữa những dây phơi đồ, ra góc sân, hay đi bộ quanh ngõ. Không ở lại cùng phòng với người kia và nhìn nhau.
Thở chậm vài phút đầu. Hít vào qua mũi đếm thầm tới bốn, không hít căng; thở ra chậm qua miệng như thổi nguội thìa canh, đếm tới sáu. Làm chừng sáu lượt. Chóng mặt hay tê tay thì dừng, thở bình thường lại; người có bệnh tim, phổi, hen hay đang mang thai thì thở nhẹ, không cố nín.
Cho tay một việc. Gấp quần áo đã khô, tưới cây, rửa vài cái cốc. Việc tay chân đơn giản giúp cơ thể hạ nhiệt nhanh hơn ngồi im nghĩ tiếp.
Đừng soạn câu đáp trả. Nếu thấy mình đang tập dượt câu sẽ nói để thắng, dừng lại và hỏi một câu khác: điều mình thật sự cần người kia hiểu là gì.
Tự so cơn nóng. Trên thang 0 tới 10 của riêng bạn, không phải điểm đánh giá ai. Còn trên năm thì nhắn xin thêm thời gian: "Em cần thêm mười lăm phút nữa nhé."
Câu báo dừng và câu đáp, theo từng vai trong nhà
Câu báo dừng nên ngắn và không trách ai. Câu đáp của người được báo cũng quan trọng không kém, vì nó cho người kia yên tâm mà đi. Vài câu mẫu nhiều nhà đã dùng:
- Vợ nói với chồng: "Em đang nóng, em xin dừng hai mươi phút. Em ra ban công, chín giờ em vào nói tiếp." Chồng đáp: "Ừ, anh chờ em."
- Con tuổi teen nói với mẹ: "Con xin tạm dừng, con vào phòng nửa tiếng." Mẹ đáp: "Được, nửa tiếng nữa mẹ gõ cửa nhé."
- Người con nói với bố già, giọng lễ phép: "Bố ơi, con xin phép ra ngoài một lát cho nguội đầu, lát con vào nói chuyện với bố."
- Bố nói với con nhỏ khi chính bố đang nóng: "Bố đang bực, bố xin ra sân năm phút. Bố vào rồi mình nói tiếp chuyện cái xe đạp."
- Tự nhủ khi mình là người được báo dừng mà vẫn muốn nói nốt: "Câu đó để hai mươi phút nữa vẫn còn nguyên. Giờ nói ra chỉ nặng thêm."
Câu đáp ngắn như "ừ, anh chờ em" nghe đơn giản nhưng là phần nhiều người quên. Không có câu đáp, người báo dừng đi mà vẫn lo người kia đang giận thêm, nên khoảng dừng không làm họ nguội được bao nhiêu. Với trẻ nhỏ, bố mẹ báo dừng cho chính mình là cách dạy con nhìn thấy cơn giận được dừng lại thế nào, mà không cần một lời giảng nào.
Quay lại đúng giờ và nói tiếp thế nào
Quay lại đúng giờ là phần giữ cho thoả thuận sống. Nếu người báo dừng không quay lại, lần sau người kia sẽ không tin câu báo nữa. Khi quay lại, mở bằng một câu hạ nhiệt chứ không nối tiếp câu cãi dở: "Mình nóng quá nên lúc nãy nói không hay. Giờ mình nói tiếp chuyện đó nhé, mình muốn nghe anh trước."
Mỗi người nói điều mình cần, ngắn, không lôi chuyện cũ. Nếu nói được năm phút mà lại nóng lên, cứ báo dừng thêm một lần nữa, không sao cả. Có những chuyện cần hai ba lần dừng mới nói xong. Có những chuyện không cần nói xong trong ngày, chỉ cần hẹn một buổi khác và cả hai cùng nhớ.
Với con tuổi teen, khi con là người báo dừng, cha mẹ cũng phải giữ đúng luật: không đập cửa phòng, không gọi con ra ngay. Quay lại, nói với con bằng câu như "Bố mẹ cảm ơn con đã báo dừng chứ không cãi tiếp. Giờ con kể bố mẹ nghe con thấy thế nào." Con thấy luật đúng cho cả người lớn thì con mới tin nó.
Những chỗ thoả thuận hay hỏng và cách sửa
Thoả thuận nào cũng có lúc trục trặc. Những chỗ dưới đây gặp rất thường xuyên:
| Chỗ hỏng | Vì sao | Cách sửa |
|---|---|---|
| Câu báo dừng bị dùng để thắng | Một người nói "tạm dừng" ngay khi bị hỏi điều khó, rồi không bao giờ quay lại | Luật quay lại có giờ, ai báo dừng thì người đó mở lời khi quay lại |
| Người được báo đuổi theo nói tiếp | Sợ bị bỏ rơi, muốn nói nốt câu cuối | Cả nhà nhắc nhau luật không đuổi theo; người đi nói rõ giờ quay lại |
| Trong lúc dừng vẫn nhắn tin cãi | Cơn nóng tìm đường khác để ra | Thống nhất không nhắn gì ngoài câu xin thêm thời gian |
| Chỉ người lớn được báo dừng | Trẻ con thấy luật là để bố mẹ dùng | Con cũng được báo, và bố mẹ giữ đúng luật với con |
| Lâu không dùng nên quên | Luật lập lúc vui rồi để đó | Vài tháng nhắc lại một lần trong bữa cơm, sửa câu báo nếu cần |
Hỏng không có nghĩa là thoả thuận vô ích. Sau mỗi lần trục trặc, ngồi lại năm phút xem phần nào cần sửa. Một luật được sửa vài lần mới thật sự là luật của nhà mình.
Khi thoả thuận không đủ và cần người có chuyên môn
Thoả thuận tạm dừng giúp những trận cãi bình thường bớt to. Nếu nhà bạn đã có luật mà cãi nhau vẫn gần như mỗi ngày, có người trong nhà mất ngủ, chán ăn, buồn bã nhiều tuần, hoặc con bắt đầu sợ về nhà, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý, một mình hay cả gia đình. Có những gốc chuyện mà một câu báo dừng không chạm tới được.
Thoả thuận này không dành cho bạo lực. Nếu trong nhà đã có đánh, xô đẩy, ném đồ vào người hay doạ nạt, đừng dùng giờ tạm dừng để rồi lại quay về ngồi cùng người đó. An toàn đi trước: rời khỏi nhà, tới chỗ người thân tin cậy, gọi 113, báo công an xã, phường. Nếu lo trẻ em bị bạo lực hay bị đối xử tệ, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu chính bạn là người lỡ tay, hãy dừng lại, rời đi, và tìm gặp chuyên gia.
Nếu trong lúc nóng bạn thấy đau ngực, khó thở hay tim đập rất nhanh lần đầu, hãy đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Tạm dừng khi cãi nhau có phải là né tránh không?
Không, nếu có giờ quay lại và người báo dừng thật sự quay lại. Né tránh là đi mà không hẹn, hoặc hẹn mà không bao giờ nói tiếp. Tạm dừng có giờ chỉ là dời cuộc nói chuyện sang lúc cả hai nói được bằng giọng thường.
Nên tạm dừng bao lâu là vừa?
Thường từ hai mươi phút tới một tiếng. Ngắn quá thì cơ thể chưa kịp hạ nhiệt, dài quá hết ngày thì người ở lại dễ thấy bị bỏ mặc. Nếu cần thêm, nhắn một câu xin thêm thời gian.
Trẻ con có được báo tạm dừng với bố mẹ không?
Nên được. Con thấy luật áp cho cả người lớn thì mới tin và mới dùng. Bố mẹ giữ đúng luật với con, không đuổi theo, không đập cửa, và cảm ơn con khi con quay lại nói chuyện.
Ông bà lớn tuổi có chịu làm theo thoả thuận này không?
Nhiều ông bà chịu nếu được mời góp ý từ đầu và câu báo dừng nói bằng giọng lễ phép. Nếu ông bà chưa quen, người con cứ tự giữ luật với mình trước, lâu dần cả nhà sẽ theo.
Người kia không chịu dừng mà cứ đuổi theo nói tiếp thì sao?
Nhắc lại câu báo và giờ quay lại bằng giọng thường, rồi ra chỗ đã hẹn. Nếu việc đuổi theo kèm la hét, chặn cửa hay doạ nạt, đó không còn là cãi nhau bình thường, an toàn của bạn đi trước.