DiemDam.comĐiềm Đạm
Giữ hoà khí trong nhà

Về nhà là cáu: để cơn bực chỗ làm lại ngoài cửa trước khi gặp vợ con

Bị mắng ở chỗ làm, kẹt xe, về tới nhà thì gắt với người không liên quan. Dòng thời gian từ lúc tan làm tới bữa tối để cơn bực không đi theo vào nhà.

Small living room in evening lamplight, a Vietnamese man in a sage green shirt sitting alone on a worn sofa, eyes closed, one palm resting on his chest, side view

Nếu cứ về nhà là cáu dù người trong nhà chẳng làm gì sai, cơn bực thường đã theo bạn từ chỗ làm về; cách chặn là dành mười phút chuyển trạng thái trước khi bước vào cửa, báo trước cho người nhà rằng hôm nay mình mệt, và hoãn mọi chuyện cần bàn tới sau bữa tối. Người ta không gắt với vợ con vì không thương họ, mà vì ở nhà là chỗ duy nhất không phải gồng nữa, nên cái gì kìm cả ngày đều bung ra ở đó. Biết điều này không phải để tự trách, mà để biết chỗ cần chặn nằm ở đâu: ở quãng đường từ chỗ làm về, chứ không phải ở phòng khách.

Bài này đi theo đúng dòng thời gian của một buổi chiều tệ: từ lúc gập máy tính ở chỗ làm, qua đoạn đường về, đứng trước cửa nhà, mười phút đầu trong nhà, cho tới lúc lỡ gắt rồi phải sửa. Mỗi chặng có việc cụ thể để làm và câu nói mẫu dùng được ngay.

Năm giờ chiều bị mắng, bảy giờ tối gắt với con

Anh D bị trưởng nhóm phê bình trong cuộc họp cuối ngày vì một lỗi không hẳn của anh. Anh im, gật đầu, gõ nốt báo cáo. Đường về kẹt xe bốn mươi phút. Mở cửa nhà, con trai bảy tuổi chạy ra khoe bức tranh, tay còn dính màu. Anh nói "để bố thay đồ đã", giọng gắt hơn anh muốn. Mười phút sau, thấy đồ chơi vương khắp sàn, anh quát. Con khóc, vợ nhìn anh, và anh biết mình vừa trút cơn bực của năm giờ chiều lên một đứa trẻ không liên quan.

Chuyện này thường gặp tới mức nhiều nhà coi là bình thường. Cơ thể không phân biệt được cơn giận đến từ đâu. Sau một cú bị mắng mà không được đáp lại, người ta mang theo một lượng căng thẳng chưa xả, và nó tìm chỗ thoát ở nơi an toàn nhất, tức là ở nhà. Kẹt xe, nắng nóng, bụng đói lúc bảy giờ tối cộng thêm vào, nên một bãi đồ chơi bình thường cũng thành cái cớ.

Điều đáng để ý: người về nhà cáu thường không nhận ra mình đang cáu. Họ thấy mọi thứ trong nhà đều đang sai, tiếng tivi to quá, đèn sáng quá, ai cũng hỏi han lúc mình đang cần yên. Khi thấy cả nhà đều làm mình khó chịu cùng một lúc, nhiều khả năng vấn đề không nằm ở cả nhà.

Trước khi rời chỗ làm: đoán trước cơn bực sẽ theo về

Đặt tên cho ngày hôm nay. Trước khi gập máy, tự hỏi một câu: hôm nay có chuyện gì còn nóng không. Nếu có, bạn đã biết mình đang cầm một cục than mang về, và biết thì dễ đặt xuống hơn.

Viết ra ba dòng. Ghi vào sổ hay ghi chú trong điện thoại chuyện vừa xảy ra, mình đang thấy gì, mai cần làm gì với nó. Ghi xong là đầu óc đỡ phải tự nhắc lại chuyện đó suốt đường về.

Nhắn trước cho người nhà. Một tin ngắn như "Hôm nay anh bị căng ở công ty, về anh xin mười phút yên rồi anh chơi với con nhé." Người nhà biết trước thì không đón bạn bằng một danh sách việc cần bàn.

Ăn một chút nếu đói. Một quả chuối hay cái bánh trước khi lên xe. Cơn cáu lúc bụng rỗng khó phanh hơn hẳn, ai từng về nhà lúc bảy giờ tối mà chưa ăn gì đều biết.

Đừng gọi điện giải quyết việc trên đường. Nghe điện thoại công việc trong lúc lái hay ngồi xe chỉ kéo dài cơn bực tới tận cửa nhà.

Mười phút trước cửa nhà: chặng chuyển trạng thái

Khoảng cách giữa chỗ làm và phòng khách là chỗ duy nhất bạn còn kiểm soát được. Dùng nó như một chặng đệm, làm theo thứ tự:

  1. Dừng xe hay xuống xe cách nhà một đoạn ngắn, hoặc ngồi lại trong xe đã đỗ thêm vài phút. Tắt điện thoại về chế độ im lặng.
  2. Thở chậm: hít vào qua mũi, đếm thầm tới bốn, không hít căng; thở ra chậm qua miệng như thổi nguội thìa canh, đếm tới sáu. Lặp lại sáu lượt. Thấy chóng mặt hay tê tay thì dừng, thở bình thường lại.
  3. Thả lỏng những chỗ đang gồng: vai kéo lên sát tai thì hạ xuống, hàm nghiến thì há miệng nhẹ, nắm tay lại thật chặt năm giây rồi thả ra.
  4. Tự nhủ: "Chuyện ở công ty để mai. Người trong nhà không làm gì mình cả."
  5. Nghĩ về một việc nhỏ bạn sẽ làm đầu tiên khi vào nhà, ví dụ ôm con, hỏi vợ hôm nay thế nào. Có sẵn việc đầu tiên thì đỡ để mắt rơi vào bãi đồ chơi.
  6. Nếu vẫn thấy nóng trên mức sáu khi tự so trên thang 0 tới 10 của riêng mình, đi bộ thêm một vòng quanh khu nhà rồi hãy vào.

Mười phút này không phải để nén chuyện công việc. Chuyện đó vẫn cần được xử lý, nhưng ở đúng chỗ của nó là chỗ làm, hoặc kể lại với người nhà sau bữa tối khi bạn đã nói được bằng giọng thường.

Mười phút đầu trong nhà: xin khoảng yên mà không làm ai tủi

Vào tới nhà rồi mà vẫn thấy căng, bạn có quyền xin thêm chút yên. Điều cần là xin bằng lời, đừng để người nhà phải đoán qua sắc mặt. Vài câu mẫu:

  • Bố nói với con: "Bố thấy tranh rồi, đẹp lắm. Cho bố mười phút thay đồ rửa mặt, rồi con kể bố nghe con vẽ gì nhé."
  • Chồng nói với vợ: "Hôm nay anh bị mắng ở công ty, anh đang khó chịu. Không phải tại em, anh ngồi ghế một lát rồi anh phụ em."
  • Vợ nói với chồng khi chính mình là người mang bực về: "Em đang bực chuyện khách hàng, em sợ nói gì cũng gắt. Anh cho em tắm trước nhé."
  • Khi người nhà hỏi ngay một chuyện cần bàn: "Chuyện đó quan trọng, mình nói sau bữa tối được không, giờ đầu em chưa tỉnh."

Trong mười phút đó, rửa mặt bằng nước mát, thay bộ đồ ở nhà, ngồi xuống ghế và để lưng tựa hẳn vào. Thay đồ nghe như chuyện nhỏ nhưng nhiều người thấy nó là cái mốc rất rõ cho cơ thể biết ngày làm việc đã hết. Đừng dùng mười phút này để lướt tin công việc, vì đó là mở lại đúng cái cửa vừa đóng.

Những cách xả tưởng giúp mà làm nặng thêm

Có vài cách "xả" sau giờ làm rất phổ biến. Chúng cho cảm giác nhẹ người lúc đầu, nhưng thường làm cơn cáu kéo dài hơn, và người nhà là người gánh phần kéo dài đó:

Cách hay làmVì sao không giúpThay bằng
Uống vài lon bia cho bớt bựcRượu bia làm phanh kém đi, chuyện nhỏ dễ nổ to hơnMột cốc nước mát, ăn tối đúng giờ
Kể lể chuyện công ty ngay khi vào cửaKể lúc đang nóng là sống lại cơn giận lần nữaKể sau bữa tối, khi đã kể được bằng giọng thường
Ngồi lì xem điện thoại, ai hỏi cũng ừ hửNgười nhà thấy bị gạt ra, dễ hỏi dồn hơnNói rõ mình cần bao lâu yên, rồi quay lại
Hét to cho hả, đập tay xuống bànCơ thể càng lên dây, người nhà sợĐi bộ mười lăm phút, tập vài động tác giãn người

Cột giữa là chỗ đáng đọc nhất. Những cách này đều có chung một điểm: chúng giữ cơn giận ở trên cao lâu hơn chứ không hạ nó xuống. Thứ thật sự hạ được là những việc làm cơ thể chậm lại: thở ra dài, nước mát, vận động nhẹ, một bữa ăn ấm, và một giấc ngủ đủ.

Lỡ gắt rồi thì sửa thế nào, và sửa gốc ở đâu

Nếu đã lỡ quát con hay gắt với vợ, chồng, hãy sửa trong ngày, càng sớm càng tốt. Ngồi xuống ngang tầm mắt con và nói: "Lúc nãy bố quát con là bố sai. Bố bực chuyện ở công ty, không phải tại con. Bố xin lỗi." Không cần thêm chữ "nhưng con cũng bày bừa quá". Chuyện đồ chơi có thể nhắc vào lúc khác, khi không dính với lời xin lỗi.

Với người bạn đời, sau bữa tối hãy kể ngắn chuyện ở chỗ làm, không phải để được phân xử, chỉ để người kia hiểu vì sao bạn khác thường. Nhiều cặp vợ chồng có một câu hẹn riêng, ví dụ người về sau báo "hôm nay đỏ" hay "hôm nay xanh" để người kia biết nên hỏi han hay để yên.

Còn gốc của chuyện thường nằm ở chỗ làm: một việc đang quá tải, một mối quan hệ đang căng. Nếu tuần nào cũng có ba bốn buổi về nhà là cáu, đó là tín hiệu cần bàn lại với cấp trên về khối lượng việc, hoặc nghĩ xem mình có đang mang về những thứ lẽ ra để lại ở công ty.

Khi nào nên tìm người có chuyên môn

Nếu tình trạng về nhà là cáu kéo dài nhiều tuần, nếu bạn bắt đầu mất ngủ, ăn không ngon, thấy người trong nhà ngại lại gần mình, hoặc đã có lần cơn giận làm bạn đập đồ, giật mạnh, làm đau ai, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý. Cơn căng thẳng kéo dài từ công việc không phải chuyện tự gồng được mãi, và tìm người giúp sớm thường nhẹ hơn chờ tới lúc chuyện nhà thành vết nứt.

Nếu cơn giận đã thành tay chân với vợ, chồng hay con, hãy dừng lại ngay, rời khỏi phòng, và gặp chuyên gia càng sớm càng tốt. Nói điều này thẳng thắn, không để kết tội, mà để bạn biết đây là việc cần người giúp chứ không phải chuyện chỉ cố là được. Người trong nhà bị đánh thì an toàn của họ đi trước, có thể gọi 113 hay báo công an xã, phường.

Có người thấy tim đập rất nhanh, tức ngực, khó thở trên đường về sau một ngày căng. Nếu đây là lần đầu, đừng tự cho là do bực, hãy đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh trước. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao đi làm về hay cáu với người nhà mà ở công ty lại nhịn được?

Ở công ty người ta gồng để giữ hình ảnh và giữ việc, nên cơn giận bị cất lại. Về nhà là chỗ an toàn, không phải gồng nữa, nên những gì kìm cả ngày bung ra với người gần nhất.

Mười phút chuyển trạng thái có cần làm mỗi ngày không?

Không bắt buộc. Những ngày bình thường bạn có thể bỏ qua. Nhưng ngày nào có chuyện căng ở chỗ làm thì mười phút đó đáng giá, vì nó rẻ hơn nhiều so với một buổi tối cả nhà phải dỗ nhau.

Nói với vợ con là mình đang bực có làm họ lo không?

Nói ngắn và nói rõ không phải tại họ thì thường người nhà nhẹ nhõm hơn, vì họ không phải đoán. Điều làm người nhà lo là sắc mặt nặng nề mà không ai biết vì sao.

Lỡ quát con vì bực chỗ làm thì xin lỗi con có làm mất uy của bố mẹ không?

Không. Con học được rằng người lớn cũng có lúc sai và biết sửa. Một lời xin lỗi gọn, không kèm chữ nhưng, giúp con hiểu đó không phải lỗi của con.

Có nên kể hết chuyện công ty cho người nhà nghe mỗi tối không?

Kể ngắn để người nhà hiểu thì tốt. Kể dài mỗi tối thì cả nhà cùng mang chuyện công ty, và bản thân bạn cũng sống lại cơn bực nhiều lần. Chọn chuyện chính, kể một lần sau bữa tối.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138