DiemDam.comĐiềm Đạm
Giữ đầu lạnh nơi làm việc

Làm nhóm có người không làm: giữ bình tĩnh mà không gánh hết phần người khác

Cả nhóm cùng ca, cùng việc, mà có người cứ đứng ngoài: hạ cơn bực trước khi nói, câu nhắc thẳng mà không gắt, và chia lại việc để mình không gánh hết.

Two young coworkers wiping down a small shop counter after closing time, the woman in a mint shirt pausing to breathe slowly, soft yellow light, quiet street beyond the glass door

Khi làm nhóm có người không làm, việc đầu tiên là đừng lẳng lặng gánh phần của họ cho xong, cũng đừng đợi tới lúc tức quá mới nói. Bạn hạ cơn bực vài phút ở chỗ riêng, rồi nhắc thẳng người đó một lần bằng câu nói về việc cụ thể, và nếu chuyện không đổi thì chia lại việc rõ ràng có người quản lý làm chứng. Gánh thay một hai lần thì không sao, gánh thay thành nếp thì cơn bực sẽ tìm đường ra vào lúc bạn ít ngờ nhất.

Bài này đi theo một buổi đóng ca ở cửa hàng nhỏ, nhưng dùng được cho mọi kiểu làm nhóm: văn phòng, xưởng, quầy dịch vụ. Có những dấu hiệu bạn đang tích tức, việc làm trong mấy phút đầu, câu nói mẫu theo từng mức, và lúc nào nên đưa chuyện lên trên.

Mười giờ tối, chỉ còn hai người dọn quầy

Cửa hàng đóng lúc mười giờ. Ca tối có ba người: chị N, em O, anh P. Như mọi tối, anh P đứng ở góc nghe điện thoại, lâu lâu hỏi một câu "còn gì không em". Chị N và em O lau quầy, kiểm hàng, xếp kệ, đổ rác. Mười giờ hai mươi, chị N cúi xuống nhặt một thùng hàng nặng, ngẩng lên thấy anh P vẫn đang cười với điện thoại. Lưng chị mỏi, tay chị siết vào mép thùng, và câu trong đầu đã gần ra khỏi miệng: "Anh định đứng đó tới bao giờ?"

Cơn bực khi làm nhóm có người không làm rất đặc biệt: nó không chỉ là bực vì việc nặng, mà vì cảm giác bất công đang diễn ra ngay trước mắt, mỗi ngày, và không ai lên tiếng. Mỗi tối nhịn là một tối bực thêm. Tới một hôm, chỉ một câu hỏi vô tình của người kia, kiểu "sao hôm nay lâu thế", là đủ làm bạn bật lên to tiếng giữa cửa hàng.

Cũng nên biết: em O có thể đang bực y như chị N, nhưng cả hai đều đợi người kia lên tiếng trước. Sự im lặng chung đó là thứ nuôi thói quen của anh P, chứ không chỉ riêng anh.

Một điều người làm ca lâu năm hay nhận ra: người không làm chưa chắc là người lười. Có người đang có chuyện nhà, có người không biết phải làm gì vì chưa ai chia việc, có người quen được người khác làm thay từ chỗ cũ. Biết vậy không có nghĩa là bạn phải gánh tiếp, nhưng giúp câu nhắc đầu tiên của bạn bớt nặng nề. Nhiều khi chỉ cần chia việc rõ một lần, người kia đã làm đủ phần mình mà không ai phải to tiếng.

Dấu hiệu bạn đang tích tức

Bạn bắt đầu đếm. Đếm số thùng mình bê, số tối người kia về sớm, số lần người kia nghe điện thoại. Đếm là cách đầu mình ghi sổ bất công, và cuốn sổ đó càng dày thì câu nói ra càng nặng.

Bạn làm mạnh tay hơn để người kia thấy. Đặt thùng hàng mạnh hơn, đóng tủ to hơn, thở dài thành tiếng. Đó là cách nói mà không nói, và người kia thường không hiểu, hoặc hiểu mà giả vờ không biết.

Bạn nói về người đó với người khác nhiều hơn. Trong giờ nghỉ, cuộc nói chuyện cứ quay về anh P. Mỗi lần kể là một lần cơn bực sống lại, mà anh P vẫn không biết gì.

Bạn bắt đầu thấy ngại đi làm vào ca có người đó. Khi lịch ca làm bạn thở dài trước cả khi tới chỗ làm, cơn bực đã không còn nằm ở một buổi tối mà nằm trong cả tuần của bạn.

Những phút đầu khi cơn bực lên cao

Đừng nói trong lúc đang cầm thùng hàng, đang mệt, đang nóng mặt. Câu nói lúc đó sẽ mang theo cả tháng nhịn.

  1. Đặt đồ xuống. Thả thùng hàng, thả khăn lau. Đứng thẳng lưng lên, duỗi vai ra sau một lần.
  2. Đi ra chỗ khác một lát. Ra kho, ra sau quầy, vào nhà vệ sinh rửa tay. Chỉ hai ba phút, đủ để ra khỏi tầm nhìn của người làm bạn bực.
  3. Thở ra lâu hơn hít vào. Hít bình thường qua mũi, rồi thở ra thật chậm qua miệng như đang thổi cho hạt bụi trên quầy bay đi rất nhẹ, đếm tới sáu. Năm lượt. Chóng mặt hay tê tay thì dừng, thở như thường.
  4. Tự nói thật với mình. "Mình bực vì không công bằng, và mình có quyền bực. Nhưng tối nay mình không cần nói hết mọi chuyện, chỉ cần nói một việc."
  5. Chọn đúng một việc để nhắc. Không phải "anh lúc nào cũng lười", mà là "anh dọn phần kho giúp em". Một việc cụ thể thì dễ nghe, dễ làm, khó cãi.
  6. Quay lại và nói, giọng bình thường. "Anh P ơi, anh cất điện thoại giúp em, dọn phần kho với em O nhé, em làm nốt quầy."

Câu nhắc thẳng đầu tiên thường khó nhất. Sau đó, mọi lần nhắc tiếp theo đều dễ hơn, vì cả nhóm đã thấy chuyện này được nói ra công khai, không còn là cục tức của riêng bạn.

Câu nói mẫu theo từng mức

Bắt đầu từ mức nhẹ. Chỉ lên mức cao hơn khi mức trước không đổi được gì.

  • Nhắc nhẹ, lần đầu: "Anh ơi, tối nay mình chia nhé: anh làm kho, em làm quầy, em O làm kệ. Xong sớm về sớm."
  • Nhắc rõ hơn, khi đã lặp lại: "Mấy tối nay phần kho em với em O làm thay anh. Từ mai em đề nghị mình chia việc cố định, ai phần nấy, anh thấy sao?"
  • Khi người kia gạt đi: "Em không giận anh. Em chỉ cần việc được chia đều, không thì tụi em không kịp đóng cửa đúng giờ."
  • Khi phải đưa lên trên: "Chị ơi, em muốn đề nghị mình có bảng chia việc cho ca tối. Mấy tuần nay việc dồn về hai người, em sợ lâu ngày sẽ có chuyện."
  • Với em O, người cũng đang chịu: "Em có thấy mệt như chị không? Mai mình cùng nói với chị quản lý nhé."

Để ý rằng không câu nào nhắc tới tính cách anh P. Nói về việc thì người kia còn chỗ để sửa. Nói về con người thì người kia chỉ còn chỗ để cãi.

Sau khi nói xong câu đầu, chuẩn bị tinh thần cho một hai phản ứng khó chịu: người kia cau mặt, đáp "ờ, biết rồi", hay làm chậm chạp cho có. Đừng đáp lại phản ứng đó. Bạn đã nói điều cần nói, việc còn lại là để vài ca trôi qua rồi nhìn xem có đổi gì không, thay vì nhìn chằm chằm từng cử chỉ của người kia ngay tối đó.

Làm dở và làm được khi trong nhóm có người không làm

Những cách bên trái đều rất người, ai cũng từng làm. Nhưng chúng thường làm cơn bực dài thêm, hoặc làm cả nhóm căng thêm.

Làm dởVì sao làm to chuyệnLàm được
Lẳng lặng làm thay cho xongNgười kia không biết, thói quen thành nếp, cục tức của bạn lớn dầnNhắc thẳng một việc cụ thể, sớm
Nói mỉa giữa ca cho cả nhóm ngheNgười kia thấy bị bêu, phản ứng lại, cả ca căngNói riêng hoặc chia việc bằng giọng bình thường
Than với khách hoặc với người ca khácChuyện lan ra, tới tai người kia theo phiên bản tệ hơnNói với người trong cuộc hoặc với quản lý
Cũng bỏ việc cho "công bằng"Việc không xong, cả nhóm bị trách, bạn bị trách cùngLàm phần mình, đề nghị chia việc rõ
Nhịn ba tháng rồi to tiếng một trậnCâu nói chở cả ba tháng, người kia chỉ nhớ bạn đã laNói từ lần thứ hai, khi chuyện còn nhỏ

Có một việc không cần làm nữa: cố tỏ ra "không sao" cả ca rồi về nhà kể đi kể lại tới khuya. Cách đó không làm cơn bực nhỏ đi, nó chỉ dời cơn bực về bữa cơm, về giấc ngủ của bạn. Nói ra đúng chỗ, đúng người, bằng giọng bình thường, nhẹ hơn nhiều so với nuốt vào rồi mang về.

Đưa chuyện lên quản lý mà không thành đi tố

Nếu đã nhắc thẳng hai lần mà không đổi, nói với người quản lý là bước hợp lý, không phải phản bội đồng nghiệp. Cách nói quan trọng: nói về cách chia việc, không nói về con người. Mang theo vài ví dụ có ngày, có việc cụ thể, và đề nghị một giải pháp, như bảng chia việc theo ca, mỗi người ký tên phần mình khi xong.

Tốt nhất là báo trước với người kia rằng bạn sẽ đề nghị chuyện chia việc với quản lý. Nghe có vẻ khó, nhưng nó giữ cho bạn khỏi cảm giác làm sau lưng ai, và nhiều khi chính câu báo trước đó đã làm người kia tự thay đổi. "Anh ơi, mai em sẽ đề nghị chị quản lý làm bảng chia việc cho ca tối, em nói trước để anh biết."

Nếu người không làm lại dùng lời lẽ doạ dẫm, chửi bới, hay kéo người khác cô lập bạn khi bạn lên tiếng, chuyện đã thành bắt nạt nơi làm việc. Ghi lại ngày giờ, sự việc, người chứng kiến, và báo quản lý, nhân sự hoặc công đoàn. Đừng giải quyết bằng cách đối đầu tay đôi ngoài giờ làm.

Khi nào cần gặp chuyên gia

Nên tìm chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi cơn bực vì chuyện làm nhóm đã khiến bạn mất ngủ, ngại đi làm nhiều tuần liền, hay khi bạn đã lỡ to tiếng, xô đẩy, ném đồ dù rất cố kìm. Cũng nên tìm khi cơn bực chỗ làm bắt đầu tràn sang người nhà, khi bạn về nhà mà vẫn nghĩ mãi tới người đồng nghiệp ấy. Những lần đầu thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh.

Gặp chuyên gia không có nghĩa là lỗi ở bạn. Nhiều khi chỉ là bạn cần một người ngoài cuộc giúp tìm cách nói ra chuyện mà bạn đã nhịn quá lâu, và giúp bạn chọn lúc nào nên ở lại, lúc nào nên đổi chỗ làm. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Có nên làm thay phần việc của người không làm để cả nhóm xong sớm không?

Một hai lần khi thật sự gấp thì được, nhưng nói rõ là bạn đang làm thay. Làm thay lặng lẽ thành nếp thì người kia không bao giờ biết, và cơn bực của bạn sẽ lớn dần. Nhắc thẳng một việc cụ thể sớm vẫn tốt hơn.

Nhắc người lớn tuổi hơn trong nhóm thế nào để không mất lòng?

Giữ cách xưng hô lễ phép, nói về việc cụ thể và đề nghị chia việc, không nhận xét về con người. Ví dụ dạ, tối nay mình chia việc nhé chú, chú làm phần kho giúp cháu. Tuổi tác chỉ đổi cách nói, không đổi chuyện chia việc.

Đã nhắc nhiều lần mà người đó vẫn không làm thì sao?

Đề nghị với quản lý một cách chia việc rõ ràng, như bảng phân công có ký tên. Mang theo vài ví dụ có ngày giờ. Báo trước cho người kia rằng bạn sẽ đề nghị chuyện này để không thành chuyện nói sau lưng.

Đang làm mà quá tức thì nên làm gì để không to tiếng?

Đặt đồ trong tay xuống, đi ra chỗ khác vài phút, thở ra chậm năm lượt. Chọn đúng một việc để nhắc và quay lại nói bằng giọng bình thường. Phần còn lại của cơn bực để dành cho cuộc nói chuyện sau ca.

Người không làm lại là bạn thân của quản lý thì xử lý sao?

Vẫn nói về cách chia việc, có ví dụ cụ thể, và đề nghị giải pháp chứ không phàn nàn về người. Nếu bị gạt đi nhiều lần hay bị trù dập khi lên tiếng, ghi lại sự việc và tìm tới nhân sự hoặc công đoàn.

Có nên rủ người khác trong nhóm cùng lên tiếng không?

Có thể, nếu họ cũng đang chịu chung. Hai ba người cùng đề nghị chia việc thường được lắng nghe hơn một người. Nhưng nói về việc, không lập phe nói xấu, vì như vậy nhóm sẽ chia rẽ thêm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138