Khi bị xúc phạm trên mạng, việc đầu tiên là không đáp trả ngay: úp điện thoại xuống, chờ ít nhất vài chục phút cho cơn nóng qua, rồi mới làm theo thứ tự lưu bằng chứng, chặn hoặc ẩn người đó, báo cáo với mạng xã hội, và nếu lời lẽ nặng hay có đe doạ thì mang bằng chứng tới công an xã, phường. Đáp trả trong lúc nóng gần như luôn làm chuyện to ra, kéo thêm người vào, và để lại những dòng chữ mình không muốn thấy về sau.
Đọc một bình luận chê bai, chửi bới mình, nhất là trước mặt bạn bè, người quen, cảm giác nóng ran và muốn gõ lại ngay là hoàn toàn bình thường. Bài này không bảo bạn đừng giận. Nó chỉ chỉ ra làm gì với cơn giận ấy trong phút đầu, giờ đầu, tối đó và hôm sau, để bạn giữ được mình và giữ được những gì cần giữ.
Mười giờ tối và một bình luận
Chị E đăng một bài bán đồ cũ trong nhóm mua bán của khu. Mười giờ tối, chị mở điện thoại thấy một bình luận: "Bán đồ đểu còn bày đặt, loại người như này nên bị đuổi khỏi nhóm." Bên dưới đã có ba người thả biểu tượng cười. Chị thấy mặt nóng, tay run nhẹ, tim đập thình thịch. Ngón cái đã chạm vào ô trả lời. Trong đầu chị là cả một đoạn dài, bắt đầu bằng "Mày là ai mà dám...".
Bị xúc phạm trên mạng có mấy điều làm nó khó chịu hơn ngoài đời. Người nói giấu mặt hoặc ở xa, mình không thấy họ để biết họ là ai. Có khán giả, và mình tưởng tượng ra cả trăm người đang đọc dù có khi chỉ vài người. Lời nói nằm yên đó, mỗi lần mở ra đọc lại lại nóng thêm một lần. Và đêm khuya, khi mệt và chỉ có một mình với màn hình, cơn nóng lớn hơn nhiều so với lúc ban ngày.
Chi tiết nhỏ ai từng trải đều biết: lần đọc thứ ba, thứ tư một bình luận xấu đau hơn lần đầu, vì mỗi lần đọc mình lại tự thêm vào những gì người khác "chắc đang nghĩ". Bước đầu tiên vì thế là ngừng đọc lại.
Phút đầu tiên: úp điện thoại và thở
Mấy việc này không giải quyết bình luận kia, nhưng chúng giữ bạn khỏi làm thêm một việc mình sẽ hối hận.
- Rút ngón tay khỏi ô trả lời và úp điện thoại xuống bàn. Màn hình tối đi là bớt được một nửa sức kéo.
- Ngồi lùi ra xa bàn, hai bàn chân đặt phẳng xuống sàn. Cảm nhận sức nặng của người lên ghế.
- Thở ra dài hơn hít vào. Hít nhẹ qua mũi, đếm thầm tới bốn; thở ra chậm qua miệng như thổi nguội thìa canh nóng, đếm tới sáu. Làm năm sáu lần. Nếu thấy chóng mặt hay tê tay thì dừng, thở bình thường.
- Nói với mình một câu. "Mình đang nóng. Không trả lời gì trong lúc này." Hoặc "Họ nói xong rồi, mình chưa cần nói gì."
- Đứng dậy làm một việc bằng tay. Rót ly nước, rửa mặt bằng nước mát, gấp mấy cái áo. Một việc tay chân nhỏ kéo đầu óc ra khỏi màn hình.
- Tự đặt giờ quay lại. Ít nhất ba mươi phút, tốt hơn là sáng hôm sau, mới xem tiếp và quyết định làm gì.
Nếu bạn quen tự so mức nóng của mình từ 0 tới 10, đây là lúc dùng nó, chỉ để biết trước và sau khi thở mình đã hạ được chút nào, không phải để chấm mình. Từ chín xuống sáu đã là đủ để không gõ đoạn văn kia.
Đáp trả ngay và chờ: điều thường xảy ra
Nhiều người tin rằng không đáp là để người kia thắng. Bảng dưới cho thấy điều thường xảy ra ở mỗi lựa chọn.
| Nếu đáp trả ngay | Nếu chờ rồi mới quyết |
|---|---|
| Câu trả lời lúc nóng dài gấp ba, có chữ mạt sát | Có thời gian chọn: im, một câu ngắn, hay chặn |
| Người kia có thêm chất liệu để công kích tiếp | Bình luận gốc đứng một mình, ít người chú ý thêm |
| Thêm người vào bình luận, chuyện lan ra | Chuyện nguội dần theo dòng tin mới |
| Lời của mình cũng có thể bị chụp lại | Mình chỉ còn là người bị xúc phạm, không phải bên cãi nhau |
| Mất ngủ vì chờ xem họ đáp lại gì | Ngủ được, sáng ra nhìn chuyện nhỏ hơn hẳn |
Chờ không có nghĩa là im lặng mãi. Nếu sáng hôm sau bạn vẫn thấy cần nói một câu, câu đó sẽ ngắn và đúng mực hơn nhiều. Ví dụ, với một nhóm mua bán: "Món đồ đã ghi rõ tình trạng trong bài. Ai thấy chưa hợp thì nhắn riêng mình, mình nghe." Không nhắc lại lời xúc phạm, không đáp vào con người.
Lưu bằng chứng trước khi chặn hay xoá
Khi đã nguội hơn, việc đầu tiên nên làm là lưu lại, vì sau khi chặn hoặc khi người kia xoá, bạn sẽ không xem lại được nữa.
- Chụp màn hình bình luận hoặc tin nhắn, thấy rõ tên tài khoản, ảnh đại diện, nội dung và thời gian.
- Chụp cả bài gốc để thấy bình luận nằm ở đâu, trong nhóm nào.
- Ghi lại đường dẫn tới trang cá nhân của người đó vào một chỗ riêng, không đăng lên.
- Nếu có nhiều lần, ghi thành một danh sách ngắn theo ngày giờ.
- Lưu vào một thư mục riêng trong máy hoặc gửi vào email của chính mình, đừng để lẫn với ảnh thường ngày.
- Không chỉnh sửa, không cắt ảnh chụp, để nguyên như lúc lưu.
Lưu bằng chứng cũng có một tác dụng cho cơn nóng: nó cho bạn một việc cụ thể để làm, thay vì ngồi đọc đi đọc lại. Làm xong việc này, nhiều người thấy nhẹ đi rõ, vì cảm giác bất lực đã có chỗ để đặt xuống.
Nếu lời lẽ xúc phạm nặng, bịa đặt, lặp lại nhiều lần hoặc có đe doạ tới bạn và người nhà, hãy lưu đủ bằng chứng và báo công an xã, phường nơi mình ở; muốn biết cụ thể trường hợp của mình thì tra quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.
Chặn, ẩn, báo cáo: chọn cái nào
Ẩn bình luận hoặc tắt thông báo bài. Hợp khi người kia là người quen và bạn chưa muốn làm căng. Bạn không phải đọc thêm, họ không biết đã bị ẩn, câu chuyện tự nguội.
Chặn tài khoản. Hợp khi người đó lạ, hoặc đã xúc phạm nhiều lần. Chặn là cách nói "chuyện này dừng ở đây" mà không cần thêm một chữ nào. Không cần thông báo trước, không cần giải thích.
Báo cáo với mạng xã hội hoặc quản trị nhóm. Hợp khi lời lẽ thô tục, xúc phạm nặng, hoặc nhắm vào nhiều người. Báo cáo bằng chức năng có sẵn, chọn đúng lý do, và nhắn ngắn cho quản trị nhóm kèm ảnh chụp nếu là nhóm kín.
Nói một câu rồi thôi. Hợp khi bạn thấy cần đính chính một thông tin sai cho người khác đọc. Một câu, giọng bình thường, rồi tắt thông báo bài. Không trả lời thêm dù người kia đáp lại gì.
Khi người xúc phạm là người quen ngoài đời
Bị người lạ chửi đã khó chịu, bị một người quen, đồng nghiệp cũ, họ hàng xa xúc phạm công khai còn khó hơn, vì mình sẽ còn gặp lại, và vì có cảm giác bị phản bội. Cơn nóng lúc này thường lẫn với tủi: sao người ấy lại nói về mình như vậy trước mặt bao nhiêu người.
Với người quen, chờ qua đêm càng quan trọng. Sáng hôm sau, nếu vẫn muốn giữ mối quan hệ, nhắn riêng một tin ngắn, nói về cảm giác của mình và việc mình mong: "Chị ơi, em đọc bình luận của chị tối qua, em thấy buồn. Nếu chị không hài lòng chuyện gì, chị nhắn riêng em nhé, em muốn nghe." Không đòi họ xoá ngay, không kể tội.
Nếu họ đáp lại tử tế, chuyện thường khép lại nhanh. Nếu họ tiếp tục công kích, bạn đã làm phần của mình; lúc đó ẩn, chặn hay giữ khoảng cách là chuyện bình thường. Ngoài đời, gặp lại thì chào hỏi lịch sự, không cần nhắc tới, cũng không cần giả vờ thân thiết như cũ. Tự nhủ: "Mình giữ lịch sự vì mình, không phải vì họ xứng đáng."
Những việc không cần làm, và việc nên làm cho mình sau đó
Không cần đăng bài "nói xa nói gần" lên trang của mình để đáp lại. Không cần nhờ bạn bè vào bênh, vì càng đông người càng thành một cuộc khẩu chiến. Không cần tìm hiểu đời tư người kia để "bóc" lại. Không cần thức khuya theo dõi xem có thêm ai thả biểu tượng cười. Và không cần uống vài ly cho quên, vì rượu bia làm ngón tay gõ nhanh hơn và phanh kém hơn.
Thay vào đó, sau khi đã lưu và chặn, làm một việc cho cơ thể: đi tắm nước ấm, ăn chút gì nếu chưa ăn, rồi tắt điện thoại để ngoài phòng ngủ. Sáng hôm sau, kể với một người tin cậy bằng lời, không đưa điện thoại cho họ đọc lại. Kể ra thì cảm giác bị bẽ mặt nhỏ lại, đọc lại thì nó to lên.
Nếu bình luận chạm vào một chỗ mình vẫn tự ti, như ngoại hình, công việc, chuyện gia đình, có thể nó sẽ còn lởn vởn vài ngày. Đó không phải vì bạn yếu, mà vì lời nói trúng chỗ đau thì lâu lành. Cho mình thời gian, và để ý xem nó có nhẹ dần đi không.
Khi nào cần gặp chuyên gia
Nếu sau một lần bị xúc phạm hay bị công kích hội đồng trên mạng mà nhiều tuần liền bạn mất ngủ, ăn không vào, sợ mở điện thoại, không dám ra ngoài gặp người quen, hoặc đi làm không tập trung được, hãy gặp chuyên gia tâm lý. Đó không phải chuyện làm quá; lời nói trên mạng có thể làm người ta tổn thương thật.
Nếu bạn có ý nghĩ tự làm hại bản thân vì những lời đó, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu người bị xúc phạm là con bạn dưới mười sáu tuổi, ngoài việc ở cạnh con, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được hướng dẫn. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Bị xúc phạm trên mạng có nên đáp trả để bảo vệ mình không?
Đáp trả lúc đang nóng thường làm chuyện to hơn và cho người kia thêm chất liệu. Nếu cần đính chính, hãy chờ tới khi nguội rồi viết một câu ngắn, không đáp vào con người. Phần lớn trường hợp, lưu bằng chứng và chặn là đủ.
Nên chờ bao lâu rồi mới quyết định làm gì?
Ít nhất ba mươi phút, tốt nhất là qua một đêm. Sáng hôm sau, cùng một bình luận thường trông nhỏ hơn nhiều, và câu trả lời nếu có sẽ ngắn, đúng mực hơn. Trong lúc chờ, úp điện thoại và làm việc khác bằng tay.
Lưu bằng chứng bị xúc phạm trên mạng thế nào cho đủ?
Chụp màn hình thấy rõ tên tài khoản, nội dung, thời gian và bài gốc, ghi lại đường dẫn tới trang cá nhân người đó, lưu vào thư mục riêng và không chỉnh sửa ảnh. Làm việc này trước khi chặn, vì sau khi chặn bạn sẽ không xem lại được.
Chặn người xúc phạm mình có phải là sợ không?
Không. Chặn là cách dừng câu chuyện mà không cần thêm chữ nào, và giữ cho bạn khỏi phải đọc thêm. Bạn không nợ ai một cuộc tranh luận trên mạng. Chặn sau khi đã lưu bằng chứng là lựa chọn bình thường và hợp lý.
Khi nào bị xúc phạm trên mạng thì nên báo công an?
Khi lời lẽ xúc phạm nặng, bịa đặt, lặp lại nhiều lần hoặc có đe doạ tới bạn và người nhà. Mang theo ảnh chụp đã lưu tới công an xã, phường nơi mình ở, kể theo thứ tự ngày giờ cho rõ ràng.
Đọc đi đọc lại bình luận xấu về mình thì phải làm sao?
Mỗi lần đọc lại thường đau hơn vì mình tự thêm vào những gì người khác đang nghĩ. Lưu bằng chứng xong thì ẩn hoặc chặn để không thấy nữa, tắt thông báo bài, và kể với người tin cậy bằng lời thay vì đưa họ đọc.