DiemDam.comĐiềm Đạm
Tranh cãi và bị xúc phạm mà không mất bình tĩnh

Cách không cãi nhau to tiếng: hạ giọng khi người kia đang quát vào mặt mình

Người kia quát thì mình hạ giọng thế nào mà không bị cuốn theo: chỉnh hơi thở, tốc độ nói, chỗ ngồi, câu đáp ngắn, và lúc nên rời đi cho an toàn.

Street-side tea stall at dusk, two Vietnamese men on low plastic stools talking quietly, the one in a bottle green shirt seen from behind with relaxed shoulders, warm lamp light

Khi người kia to tiếng, cách giữ cho cuộc cãi không thành quát nhau là cố ý làm ngược lại họ: thở ra chậm, hạ giọng thấp hơn giọng thường một chút, nói chậm, câu thật ngắn, và không đáp vào từng chữ họ ném ra. Giọng to có sức kéo rất mạnh; nếu không chủ động hạ, chỉ sau vài câu mình cũng đã quát lúc nào không hay. Hạ giọng không phải chịu thua, mà là không để người kia chọn âm lượng cho cả hai.

Bài này dành cho người hay bị cuốn theo: đang nói bình thường, người kia lên giọng, mình lên theo, rồi cả quán quay lại nhìn. Phần dưới gồm tình huống, các bước trong một hai phút đầu, bảng giọng nói, câu đáp mẫu, cách giữ an toàn khi người kia to tiếng quá mức, và việc cần làm sau đó.

Vì sao người kia quát là mình quát theo

Chiều thứ Bảy, anh C ngồi quán trà đá đầu ngõ với anh rể, bàn chuyện góp vốn sửa căn nhà cũ của bố mẹ để cho thuê. Anh C nói số tiền mình góp được chỉ bằng một nửa con số anh rể đưa ra. Anh rể đặt cốc xuống cái cạch, giọng vọt lên: "Thế thì cậu bàn làm gì, cậu tính để anh gánh hết à?" Mấy người bàn bên nhìn sang. Anh C thấy tai nóng, cổ họng nghẹn lại, và cái miệng đã sẵn sàng đáp to hơn.

Phản ứng đó gần như tự động. Tiếng to vào tai, cơ thể hiểu đó là một mối đe doạ, tim đập nhanh, cơ vai căng lên, và cách nhanh nhất để "chống" là đáp lại bằng tiếng to hơn. Ai từng cãi ở chỗ đông người còn biết thêm một cái bẫy: có người nhìn thì mình càng sợ bị coi là yếu, nên càng muốn lên giọng.

Có điều, hai người cùng to tiếng thì không ai nghe ai. Câu nói ngắn lại, nặng hơn, và nội dung bị bỏ rơi. Người hạ giọng trước không mất gì về lý lẽ; ngược lại, họ thường là người giữ được câu chuyện. Người đang quát nghe giọng đối diện trầm xuống thì phần lớn cũng chùng theo trong vòng một hai phút, vì quát vào một người nói nhỏ rất khó kéo dài.

Một hai phút đầu: hạ giọng theo thứ tự

Mấy bước dưới đây làm được ngay tại bàn, không cần đứng dậy, không cần ai biết.

  1. Đừng đáp ngay câu đầu tiên. Để câu quát của người kia rơi xuống, im hai ba giây. Khoảng im ngắn này làm âm lượng chung tụt xuống.
  2. Thở ra trước khi mở miệng. Hít nhẹ qua mũi đếm tới bốn, thở ra qua miệng thật chậm như thổi nguội cốc trà nóng, đếm tới sáu. Hơi thở ra dài kéo giọng mình xuống thấp tự nhiên. Thấy chóng mặt thì thôi, thở bình thường.
  3. Hạ vai, ngả lưng ra sau một chút. Người đang quát hay chồm tới. Nếu mình cũng chồm tới, hai cái đầu sát nhau và nhiệt tăng. Ngả ra một chút là tạo khoảng.
  4. Nói câu đầu thật ngắn, thật chậm, giọng thấp hơn giọng thường. Ví dụ "Anh, em nghe rồi. Anh nói tiếp đi." Câu ngắn và chậm khó bị hiểu thành đáp trả.
  5. Nhắc lại ý chính của họ, không nhắc chữ nặng. "Anh lo là phần góp của em ít quá, anh phải gánh nhiều." Bỏ qua chữ "tính để anh gánh hết à", chỉ nhặt nỗi lo.
  6. Đề nghị nói nhỏ lại, bằng giọng nhỏ. "Mình nói nhỏ thôi anh, bàn bên nghe hết." Câu này nói bằng giọng to thì phản tác dụng, phải nói bằng giọng thấp.

Nếu sau mấy bước trên người kia vẫn quát, đừng tăng giọng để át. Chuyển sang xin dừng có hẹn: "Hôm nay mình nóng quá, để tối em gọi anh, mình nói tiếp." Rồi trả tiền trà, đứng dậy chào bình thường.

Biết trước người kia hay to tiếng: chuẩn bị gì

Nhiều cuộc to tiếng đoán trước được: bàn chuyện tiền với người anh nóng tính, báo tin không vui cho bố, nói chuyện điểm số với con lớn. Nếu biết trước, vài việc nhỏ dưới đây giúp mình không bị bất ngờ.

  • Chọn chỗ ít người. Ở chỗ đông, người nóng càng nóng vì sĩ diện, mình càng cuống vì sợ người ngoài nhìn. Một góc yên, một buổi đi bộ, một cuộc gọi lúc cả hai ở nhà dễ hơn quán đông giờ tan tầm.
  • Chọn giờ không đói, không vội. Sáu giờ chiều sau một ngày làm là giờ dở nhất. Sau bữa ăn, sáng ngày nghỉ thường dễ hơn.
  • Gửi trước con số hoặc ý chính. Người hay nóng thường nóng nhất ở cái bất ngờ. Nhắn trước một hai dòng để họ có thời gian tiêu hoá, đến lúc gặp chỉ còn bàn cách làm.
  • Ngồi chéo góc, không ngồi đối mặt sát nhau. Ở quán trà đá, ngồi cạnh nhau nhìn ra đường giúp câu chuyện bớt giống một cuộc đối chất.
  • Chuẩn bị sẵn một câu dừng. Ví dụ "Nếu mình nóng quá thì để tối nói tiếp anh nhé." Nói trước câu này ngay từ đầu, lúc cả hai còn vui vẻ, thì tới lúc cần dùng nó không bị coi là bỏ chạy.

Chuẩn bị không đảm bảo người kia sẽ không to tiếng. Nhưng nó làm mình bớt hoảng khi tiếng to bật ra, vì mình đã biết trước mình sẽ làm gì. Bớt hoảng là bớt bị cuốn.

Giọng nói lúc căng: điều chỉnh từng phần

Hạ giọng không chỉ là nói nhỏ. Có bốn thứ trong giọng mình chỉnh được, và mỗi thứ có tác dụng riêng lên người đối diện.

Phần của giọngKhi đang bị cuốnChỉnh thế nào
Âm lượngTo dần theo người kiaGiữ ở mức nói với người ngồi cạnh, không cố thì thầm
Tốc độNhanh, chồng lên lời người kiaChậm hơn bình thường, ngắt giữa các câu
Cao độVút lên, nhất là cuối câuĐể cuối câu trầm xuống, như câu kể
Độ dài câuCâu dài, nhiều chữ "mà", "thì", "lúc nào cũng"Câu dưới mười lăm chữ, mỗi câu một ý

Cuối câu trầm xuống là chi tiết ít ai để ý. Câu nói với cuối câu vút lên nghe như thách thức, kể cả khi lời lẽ nhẹ nhàng. Câu có cuối câu trầm nghe như đã nghĩ kỹ, người kia khó bắt bẻ vào giọng.

Cũng đừng hạ quá mức thành thì thầm hay giọng ngọt khác thường. Người đang nóng nghe giọng giả sẽ thấy bị coi thường và càng to hơn. Mục tiêu là giọng bình thường của một người đang nói chuyện nghiêm túc.

Câu đáp mẫu khi người kia đang to tiếng

Chọn theo vai và theo độ nóng. Câu nào cũng nên nói bằng giọng thấp, chậm.

  • Con nói với bố đang quát: "Bố ơi, con nghe bố. Bố nói chậm thôi để con hiểu cho đúng."
  • Vợ nói với chồng đang to tiếng trong bếp: "Anh nói nhỏ chút, con đang học bài. Em không cãi, em nghe."
  • Em nói với chị đồng nghiệp đang gắt: "Chị ơi, em hiểu chị đang gấp. Chị cần em làm gì trước?"
  • Với người lạ to tiếng ở quán: "Anh ơi, mình nói chuyện bình thường thôi, em đang nghe."
  • Khi cần dừng: "Giờ cả hai đều nóng, em xin dừng ở đây. Tối nay em gọi lại."
  • Tự nhủ: "Họ to không có nghĩa mình phải to. Thở ra đã."

Để ý rằng không câu nào bảo người kia "bình tĩnh đi". Câu "anh bình tĩnh đi" nói với người đang quát gần như luôn làm họ quát to hơn, vì nó nghe như mình đang chê họ mất kiểm soát. Nói về việc của mình, như "em đang nghe", "em nói chậm lại", thì người kia không có gì để đẩy vào.

Khi người kia to tiếng quá mức: an toàn trước

Hạ giọng giúp được phần lớn các cuộc cãi bình thường. Nhưng nếu người kia vừa quát vừa đập bàn, chỉ tay sát mặt, đứng chắn lối đi, hoặc có dấu hiệu sắp xô đẩy, đó không còn là chuyện giọng nói. Lúc này việc của bạn là ra khỏi chỗ đó, không đứng lại để chứng minh mình bình tĩnh.

Nói một câu ngắn nếu kịp, "Em đi trước, mình nói sau.", rồi đi về phía có người, có đèn. Đừng quay lưng tranh cãi tiếp ở cửa. Nếu bị đe doạ, bị đuổi theo hay bị đánh, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường. Nếu đó là người trong nhà và chuyện này lặp lại, đó là bạo lực, không phải "tính nóng"; an toàn của bạn quan trọng hơn việc giữ hoà khí, và không ai nên khuyên bạn nhịn.

Còn nếu bạn nhận ra mình mới là người hay to tiếng tới mức người khác sợ, hãy thử dừng sớm hơn: khi thấy giọng mình bắt đầu vọt lên, đứng dậy đi rót nước, rửa mặt, đi bộ vài phút rồi mới quay lại.

Sau cuộc to tiếng và khi nào cần gặp chuyên gia

Hôm sau, khi hai bên đã nguội, gọi lại đúng như đã hẹn. Anh C có thể mở lời: "Hôm qua anh em mình to tiếng giữa quán, em cũng có lúc lên giọng. Em tính lại rồi, phần em góp được là chừng này, mình bàn cách chia cho hợp." Nhận phần mình, quay về đúng chuyện cần bàn, không nhắc lại câu nặng của người kia.

Sửa gốc: lần sau bàn chuyện tiền với người hay nóng, chọn chỗ ít người, gửi trước con số qua tin nhắn để người kia có thời gian tiêu hoá, và tránh giờ đói, giờ vừa tan làm.

Nếu những cuộc to tiếng cứ lặp lại dù bạn đã cố, hoặc bạn thấy mình hay quát tới mức người nhà né mặt, hoặc sau mỗi lần như vậy bạn mất ngủ, hồi hộp nhiều ngày, hãy gặp chuyên gia tâm lý. Nếu lúc bị quát bạn thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh lần đầu, đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh.

Có một việc nhỏ nên làm ngay tối hôm đó: ghi lại hai ba dòng về cuộc to tiếng. Ai lên giọng trước, ở câu nào, lúc đó mình đói hay mệt, mình đã làm được bước nào và bỏ sót bước nào. Ghi vài lần sẽ thấy những cuộc to tiếng của mình có quy luật khá rõ, thường rơi vào cùng một người, cùng một chuyện, cùng một khung giờ. Biết quy luật thì lần sau chỉ cần đổi một thứ, chẳng hạn đổi giờ hẹn hay đổi chỗ ngồi, là đã bớt được một nửa.

Câu hỏi thường gặp

Người kia quát mà mình nói nhỏ thì có bị coi là yếu không?

Thường là ngược lại. Người giữ được giọng thấp khi bị quát cho thấy mình vẫn làm chủ được bản thân, và người xung quanh nhìn vào cũng thấy rõ ai đang mất bình tĩnh. Nói nhỏ không có nghĩa là nhận sai, chỉ là không để người kia chọn âm lượng.

Có nên bảo người kia bình tĩnh lại không?

Câu "anh bình tĩnh đi" nói với người đang quát thường làm họ to hơn, vì nghe như bị chê mất kiểm soát. Nói về việc của mình thì tốt hơn, như "em đang nghe", "mình nói nhỏ thôi". Giọng thấp của mình đã là lời mời hạ giọng.

Hạ giọng mà người kia vẫn tiếp tục quát thì làm gì?

Đừng tăng giọng để át. Xin dừng có hẹn bằng một câu ngắn, rồi rời chỗ một cách bình thường. Nếu người kia đập bàn, chỉ tay sát mặt hay chắn lối, hãy rời đi ngay về chỗ có người, và gọi 113 nếu bị đe doạ.

Vì sao mình cứ bị cuốn theo giọng người khác?

Tiếng to vào tai làm cơ thể phản ứng như gặp đe doạ: tim nhanh, vai căng, muốn đáp trả. Ở chỗ đông người còn thêm sợ bị coi là yếu. Thở ra chậm trước khi đáp và nói câu đầu thật ngắn giúp ngắt cái vòng tự động đó.

Thở chậm lúc đang bị quát có làm mình trông lạ không?

Không ai nhận ra nếu bạn chỉ thở ra dài hơn một chút qua miệng, như thổi nguội cốc trà. Không cần nhắm mắt hay hít căng ngực. Nếu thấy chóng mặt hay tê tay thì dừng và thở bình thường lại.

Mình mới là người hay to tiếng thì bắt đầu sửa từ đâu?

Bắt đầu từ việc nhận ra lúc giọng mình vọt lên, rồi đứng dậy rời chỗ vài phút trước khi nói tiếp. Hôm sau xin lỗi phần to tiếng. Nếu đã cố nhiều lần mà vẫn lặp lại, hoặc người nhà sợ mình, nên gặp chuyên gia tâm lý.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138