Bị chửi thẳng mặt giữa chỗ đông người, cách giữ bình tĩnh là không đáp lời chửi, lùi ra một bước cho có khoảng cách, thở ra chậm vài hơi, nói đúng một câu ngắn để rút ra khỏi cuộc, rồi rời đi về phía có người và có lối thoát; nếu người kia hung hăng, đe doạ hay đuổi theo thì gọi 113, không ở lại đôi co. Ở chỗ đông, ai cũng muốn giữ mặt, cả mình lẫn người chửi, nên mỗi câu đáp trả làm cuộc va chạm leo thang rất nhanh.
Bị chửi trước mặt người lạ để lại cảm giác bẽ mặt khó tả, có khi cả ngày sau vẫn còn nóng. Bài này đi qua một phút đầu, vài phút sau, buổi tối hôm đó, và những gì không cần làm. Nó không bàn chuyện va chạm giao thông hay xếp hàng chen ngang, mà nói về khoảnh khắc chính mình bị chửi trực tiếp và phải giữ được mình.
Một buổi chiều ở quán trà đá
Ông Q, ngoài sáu mươi, ngồi uống trà đá ở quán vỉa hè quen. Một thanh niên dựng xe sát lưng ông, ông nhắc nhẹ "cháu dịch xe ra chút". Người kia quay lại, giọng vút lên: "Ông già lắm chuyện, đường của ông à, ngồi im đi!" Mấy bàn bên im bặt, quay sang nhìn. Ông Q thấy mặt nóng bừng, tai lùng bùng, tay cầm cốc run nhẹ. Cả đời ông chưa bị ai nói như thế trước mặt bao nhiêu người.
Bị chửi nơi đông người có mấy điều làm cơn nóng lên rất nhanh. Bất ngờ: mình không chuẩn bị gì. Khán giả: ánh mắt người xung quanh làm mình thấy bị bóc trần. Cảm giác bất công: mình chỉ nói một câu bình thường. Và nỗi sợ ngầm: không biết người kia sẽ làm gì tiếp. Nóng và sợ trộn lẫn khiến cơ thể sẵn sàng chống trả: đứng phắt dậy, chỉ tay, quát lại.
Chi tiết nhiều người kể lại sau này: lúc đó họ không nhớ người kia nói chính xác gì, chỉ nhớ cảm giác mọi người đang nhìn. Chính cảm giác bị nhìn đẩy người ta tới chỗ đáp trả cho "khỏi mất mặt", trong khi người xung quanh thật ra đang nhìn người chửi nhiều hơn.
Phút đầu tiên: làm theo thứ tự
Những bước dưới đây được sắp theo thứ tự nên làm. Không cần làm đẹp, chỉ cần làm được.
- Không đáp câu chửi. Ngậm câu đầu tiên lại. Câu đáp trả đầu tiên là cái cớ để người kia tiến thêm một bước.
- Lùi ra một bước, nghiêng người sang một bên. Đứng đối diện sát mặt là tư thế đối đầu. Lùi và nghiêng tạo khoảng cách và cho thấy mình không muốn gây sự.
- Thở ra chậm. Hít nhẹ qua mũi đếm thầm tới bốn; thở ra qua miệng thật chậm như thổi nguội cốc trà, đếm tới sáu. Hai ba lần là đủ để giọng mình không run. Nếu choáng, chóng mặt thì thở bình thường lại, ngồi xuống nếu cần.
- Để tay thấp, mở lòng bàn tay. Không chỉ tay, không khoanh tay, không nắm tay. Tay để thấp là tín hiệu an toàn cho cả hai bên.
- Nói một câu ngắn, giọng thấp. "Thôi được, cháu cứ để xe, ông đi chỗ khác." hoặc "Anh nói vậy thì thôi, em đi." Không thêm lời giải thích.
- Rời đi về phía có người, có lối thoát. Trả tiền nếu kịp, hoặc nhờ chủ quán, rồi đi. Không quay lại nói thêm câu cuối.
Câu tự nhủ có ích trong phút này: "Mình không cần thắng ở đây. Mình chỉ cần về nhà an toàn." Nhiều người thấy câu đó làm vai mình hạ xuống ngay.
Khi người kia hung hăng: an toàn đứng trước
Có những lúc lời chửi đi kèm những dấu hiệu nguy hiểm hơn. Gặp một trong các dấu hiệu sau thì việc duy nhất là rời đi và tìm giúp đỡ.
- Người kia tiến sát lại, đẩy ngực, túm áo, giơ tay.
- Người kia cầm vật gì đó trong tay, hoặc có dấu hiệu say rượu, mất kiểm soát.
- Có thêm người kéo tới đứng về phía người kia.
- Người kia doạ "đợi đấy", hỏi nhà ở đâu, hoặc đi theo khi mình rời đi.
- Bạn thấy chân tay run, tim đập rất nhanh, không chắc giữ được mình.
Lúc đó, đừng cố nói lý. Đi thẳng về phía đông người hơn, vào một cửa hàng, nhờ chủ quán, bảo vệ, người quen gần đó. Nếu bị đánh, bị đe doạ hay bị đuổi theo, gọi 113. Sau đó, nếu cần, báo công an xã, phường nơi xảy ra chuyện; nếu bị lăng mạ nặng nề, nhờ người chứng kiến cho xin số liên lạc và ghi lại thời gian, địa điểm, rồi tra quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn khi muốn biết cụ thể.
Không quay video gí sát mặt người kia lúc đang căng. Việc đó thường bị coi là khiêu khích và làm người kia lao tới. Nếu muốn ghi lại, nhờ người đứng xa làm, hoặc ghi lại bằng lời ngay sau khi đã an toàn.
Làm dở và làm được nơi đông người
Những phản xạ rất tự nhiên khi bị chửi trước mặt người lạ, và vì sao chúng làm mọi thứ nóng hơn.
| Làm dở | Vì sao nóng thêm | Làm được |
|---|---|---|
| Đứng phắt dậy, chỉ tay quát lại | Hai người đối đầu, người xung quanh lùi ra, không ai can | Lùi một bước, tay thấp, nói một câu ngắn |
| Hỏi lại "mày nói ai?" | Câu hỏi thách thức, mời người kia nói tiếp | Không hỏi, không nhắc lại lời chửi |
| Kéo người xung quanh làm chứng ầm ĩ | Biến thành màn kịch, ai cũng phải chọn phe | Rời đi, nhờ một người tin cậy nếu cần |
| Ở lại cố nói câu cuối cho đỡ mất mặt | Câu cuối là ngòi cho hiệp hai | Để người kia có câu cuối, mình về an toàn |
| Về nhà uống rượu cho nguôi | Cơn bực kéo dài, dễ trút lên người nhà | Tắm nước ấm, ăn tối, kể với người thân |
Nhiều người lo rằng rời đi là để người kia "thắng". Nhưng người xung quanh thường nhớ rất rõ ai là người chửi, ai là người giữ được mình. Rời đi không làm mình nhỏ đi; nó chỉ không cho cuộc va chạm thêm chỗ để lớn.
Vài giờ sau: gỡ cơn nóng còn sót lại
Ông Q về nhà mà tay vẫn còn run, trong đầu cứ phát lại câu "ông già lắm chuyện". Đây là chuyện rất thường gặp: cơn nóng và cảm giác bẽ mặt sau một lần bị chửi nơi đông người có thể ở lại vài giờ, có khi vài ngày. Đầu óc cứ soạn lại những câu lẽ ra phải nói.
Mấy việc giúp gỡ nhanh hơn. Kể lại cho một người thân bằng lời, từ đầu tới cuối, kể cả đoạn mình thấy xấu hổ. Kể ra thì câu chuyện có điểm kết thúc. Làm một việc tay chân: tưới cây, rửa bát, đi bộ một vòng quanh khu. Tắm nước ấm. Ăn bữa tối đúng giờ, vì đói làm những ý nghĩ bực bội quay lại nhiều hơn.
Nếu đầu óc cứ soạn câu đáp, viết những câu ấy ra một tờ giấy rồi gấp lại. Tự nhủ: "Mình đã chọn về nhà an toàn. Đó là lựa chọn đúng." Sáng hôm sau, nếu vẫn muốn ra quán quen, cứ ra, ngồi chỗ khác nếu thấy thoải mái hơn. Không cần tránh cả con phố vì một người.
Sửa gốc thì nhẹ nhàng: lần sau thấy ai đó có vẻ đang bực, như vừa phanh gấp, mặt đỏ, nói to với điện thoại, có thể chọn không nhắc ngay, hoặc nhờ chủ quán nhắc giúp. Đó không phải sợ, mà là chọn lúc.
Khi người chửi mình là người quen trong khu
Không phải lúc nào người chửi cũng là người lạ. Có khi đó là bà bán hàng đầu ngõ, ông hàng xóm cùng dãy, một phụ huynh cùng lớp con, và chuyện xảy ra giữa chợ hay giữa sân chung cư. Khó hơn ở chỗ ngày mai mình vẫn gặp lại họ, và người chứng kiến cũng là người quen.
Một phút đầu vẫn làm y như trên: không đáp, lùi một bước, thở, nói một câu ngắn và rời đi. Câu với người quen có thể mềm hơn: "Chị đang bực, em về trước, mai em qua nói chuyện với chị." Câu này cho người xung quanh thấy mình không bỏ chạy, chỉ là không cãi ở đây.
Hôm sau, nếu có chuyện thật cần giải quyết, như tiền hàng, chỗ để xe, tiếng ồn, thì gặp riêng lúc vắng, hoặc nhờ tổ trưởng dân phố, ban quản lý ngồi cùng. Mở lời bằng việc, không nhắc lại lời chửi hôm qua: "Chị ơi, chuyện chỗ để xe hôm qua, em muốn mình tính cho gọn để khỏi phiền nhau." Nếu người đó tiếp tục lăng mạ mỗi lần gặp, giữ khoảng cách, chào hỏi tối thiểu, và nhờ tổ dân phố hoặc công an xã, phường khi chuyện đi quá xa.
Khi nào cần gặp chuyên gia
Nếu sau lần bị chửi nơi đông người, nhiều tuần liền bạn ngại ra đường, tránh những chỗ đông, tim đập nhanh mỗi khi nghe ai nói to, mất ngủ vì nghĩ lại, hãy gặp chuyên gia tâm lý. Một lần bị xúc phạm nặng trước người lạ có thể để lại dấu thật, và được giúp sớm thì đỡ hơn nhiều.
Nếu bạn thấy mình hay là người không nhịn được, nhiều lần lao vào đôi co ở chỗ đông, có lúc xô xát, thì cũng là lúc nên tìm người có chuyên môn giúp mình phanh sớm hơn. Nếu lúc bị chửi bạn thấy đau ngực, khó thở hay tim đập rất nhanh lần đầu, đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh, đặc biệt với người lớn tuổi. Người nhà cũng nên để ý: nếu bố mẹ lớn tuổi sau một lần bị chửi giữa chợ mà ít nói hẳn, không muốn ra khỏi nhà, ngủ kém kéo dài, hãy ngồi nghe bố mẹ kể và cùng đưa bố mẹ đi gặp người có chuyên môn. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Bị người lạ chửi thẳng mặt nơi đông người thì làm gì đầu tiên?
Không đáp câu chửi, lùi ra một bước và thở ra chậm vài hơi. Sau đó nói một câu ngắn để rút ra, rồi rời đi về phía có người. Mục tiêu lúc này là về nhà an toàn, không phải thắng cuộc cãi.
Rời đi khi bị chửi có phải là hèn không?
Không. Người xung quanh thường nhớ rõ ai là người chửi và ai là người giữ được mình. Rời đi chỉ không cho cuộc va chạm thêm chỗ để lớn. Ở lại cố nói câu cuối mới là thứ hay dẫn tới hiệp hai, có khi thành xô xát.
Người chửi mình có vẻ say rượu, hung hăng thì sao?
Đừng cố nói lý. Đi về phía đông người, vào cửa hàng hoặc nhờ chủ quán, bảo vệ. Nếu bị đẩy, bị đánh, bị doạ hay bị đuổi theo, gọi 113 ngay. An toàn của bạn quan trọng hơn chuyện ai đúng ai sai.
Có nên quay video người đang chửi mình không?
Gí điện thoại quay sát mặt lúc đang căng thường bị coi là khiêu khích và làm người kia lao tới. Nếu muốn có bằng chứng, nhờ người đứng xa ghi lại, hoặc ghi lại thời gian, địa điểm, người chứng kiến ngay sau khi đã an toàn.
Về nhà rồi vẫn còn run và nghĩ mãi thì làm sao?
Kể lại cho một người thân bằng lời, làm một việc tay chân như đi bộ, rửa bát, tắm nước ấm, ăn tối đúng giờ. Nếu đầu cứ soạn câu đáp, viết ra giấy rồi gấp lại. Nếu tình trạng kéo dài nhiều tuần, nên gặp chuyên gia tâm lý.
Người lớn tuổi bị chửi nơi công cộng cần lưu ý gì thêm?
Người lớn tuổi nên ngồi xuống nếu thấy choáng, thở chậm, và nhờ người xung quanh giúp rời đi. Nếu thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, gọi 115 ngay, đừng nghĩ chỉ là do giận. Người nhà nên đón về và ở cạnh một lúc.