Khi cơn giận lên mà đầu chưa nghe lời, hãy dùng cơ thể để hạ nhiệt: để nước mát chảy qua cổ tay và lòng bàn tay nửa phút, đi bộ nhanh vừa phải năm phút, hoặc nắm chặt hai bàn tay trong năm nhịp đếm rồi thả ra thật chậm, lặp lại ba lần; mỗi lần thả tay thì thở ra dài. Ba việc này không cần nói gì với ai, làm được ở chỗ làm, ở nhà hay ngoài đường, và giúp cơ thể nhả bớt cái căng đang dồn ở tay, vai, ngực. Chúng thay cho những cách "xả" làm cơn to thêm như đập bàn, đấm gối, quát lên cho nhẹ người.
Phần dưới tả từng cách như một người đứng cạnh hướng dẫn: làm thế nào, bao lâu, chỗ nào hợp. Có bảng chọn cách theo hoàn cảnh, cách ghép ba việc thành một chuỗi năm phút, những việc tưởng là xả mà thật ra đổ thêm dầu, và lưu ý an toàn với người có bệnh tim, phổi hay đang mang thai.
Khi cái đầu không chịu nghe lời
Anh H mở email lúc ba giờ chiều. Đồng nghiệp gửi cho cả phòng, kèm sếp, viết rằng dự án chậm "do phần dữ liệu bên anh H chưa hoàn thiện", trong khi chính người đó giữ dữ liệu suốt tuần. Anh H thấy tay mình run, gáy nóng, tim đập dồn. Anh biết, về lý, nên chờ tới mai mới trả lời. Nhưng ngón tay đã bấm "trả lời tất cả", và câu đầu tiên đã gõ được nửa dòng.
Lúc đó mọi lời khuyên kiểu "hãy suy nghĩ tích cực" đều vô dụng, vì phần đầu óc biết suy nghĩ đang bị cơn nóng lấn át. Nhưng cơ thể thì vẫn nhận lệnh: đứng dậy được, đi được, mở vòi nước được, nắm và thả tay được. Khi cơ thể dịu xuống, cái đầu thường đi theo sau vài phút. Đây là lý do nhiều người thấy làm một việc tay chân đơn giản hiệu quả hơn là cố tự thuyết phục mình bình tĩnh.
Ba việc dưới đây có một điểm chung: chúng dùng chính cái sức đang căng trong người, nhưng dùng theo cách nhả ra từ từ, không phải bùng lên. Khác hẳn với việc đấm vào gối, thứ cho cơ thể thêm một lần tập phản ứng mạnh.
Nước mát: nửa phút ở vòi rửa tay
Đây là cách nhanh nhất và kín đáo nhất. Ở chỗ làm, ở nhà, ở quán ăn, đâu cũng có vòi nước.
- Đứng dậy và đi tới vòi nước. Nói một câu xin phép nếu đang ngồi với người khác, ví dụ "Em đi rửa tay chút rồi quay lại." Chính quãng đường mấy chục bước tới bồn rửa đã là một quãng nghỉ.
- Mở nước mát, không cần lạnh buốt. Để nước chảy qua mặt trong cổ tay, chỗ da mỏng, rồi qua lòng bàn tay. Chừng hai mươi tới ba mươi giây. Chú ý vào cảm giác mát chạy trên da, tiếng nước chảy.
- Rửa tay chậm, kỹ từng kẽ. Xoa xà phòng, kỳ từng ngón như đang rửa tay cho đứa nhỏ. Động tác chậm, đều ép cơ thể chậm theo.
- Vỗ nhẹ nước lên má và sau gáy nếu tiện. Lau khô bằng khăn giấy, lau chậm.
- Uống vài ngụm nước lọc. Rót một cốc, uống từng ngụm nhỏ, mỗi ngụm nuốt xong thì thở ra một hơi dài.
Ở nhà, có người thích cầm một cốc nước đá trong tay, áp vào cổ tay hay sau gáy. Không cần làm gì phức tạp hơn. Chỉ lưu ý: người có bệnh tim không nên dội nước thật lạnh lên mặt đột ngột, nước mát vừa phải là đủ.
Đi bộ năm phút: dùng chân thay cho miệng
Đi ngay khi thấy muốn nói câu cay. Đi bộ là cách tự nhiên nhất để rời khỏi chỗ nóng mà vẫn có lý do. Ở công ty, đi dọc hành lang, xuống cầu thang bộ một tầng rồi lên lại. Ở nhà, đi một vòng quanh khu, hoặc đi đi lại lại trên ban công. Nói trước một câu ngắn với người ở lại, ví dụ chồng nói với vợ "Anh đi dạo năm phút cho nguội rồi về nói tiếp."
Đi nhanh vừa phải, rồi chậm dần. Hai phút đầu đi hơi nhanh hơn thường lệ, vung tay tự nhiên, để cơ thể dùng bớt cái sức đang dồn. Ba phút sau chậm dần, đi đều. Không cần chạy; chạy lúc đang giận dễ làm tim đập nhanh thêm và hơi thở rối hơn.
Ghép hơi thở với bước chân. Hít vào qua mũi trong hai bước, thở ra qua miệng trong ba, bốn bước. Hơi thở ra dài hơn hít vào là phanh, bước chân là nhịp đếm có sẵn, không cần đếm số.
Nhìn ra xa trong lúc đi. Đừng nhìn xuống điện thoại. Nhìn cuối hành lang, ngọn cây, góc phố. Mắt nhìn xa giúp đầu thôi xoáy vào một chỗ.
Quay lại đúng giờ. Năm phút, mười phút, nói bao nhiêu thì về bấy nhiêu. Quay lại đúng giờ là thứ giữ cho người kia tin rằng bạn đi để nguội chứ không phải bỏ đi.
Nắm chặt rồi thả tay: làm được cả khi đang ngồi giữa phòng họp
Cách này kín đáo nhất, dùng được khi không thể đứng dậy. Tay để dưới gầm bàn, trong túi áo, hay đặt trên đùi.
- Nắm hai bàn tay lại thật chặt. Ngón cái để ngoài, không bấm móng tay vào lòng bàn tay. Siết chặt vừa đủ thấy cẳng tay căng lên.
- Giữ trong năm nhịp đếm thầm. Trong lúc giữ, hít vào nhẹ qua mũi, không nín thở.
- Thả ra thật chậm, cùng với một hơi thở ra dài. Mở từng ngón như hoa nở, trong chừng sáu nhịp. Để ý cảm giác ấm, râm ran khi cơ tay nhả ra.
- Để bàn tay mở, ngửa lên trên đùi vài giây. Lòng bàn tay mở là tư thế khó giữ cơn giận nhất. Nhẩm thầm một câu ngắn như "Mở tay ra, chưa cần trả lời."
- Lặp lại ba lần. Lần sau có thể kèm nhún vai lên sát tai rồi thả xuống cùng lúc thả tay.
Cái hay của cách này là nó dùng đúng cái phản xạ đang có: khi giận, tay tự nắm lại. Thay vì cố nới tay ra, bạn siết hẳn cho có chủ đích, rồi thả ra có chủ đích. Cơ thể học được sự khác nhau giữa căng và chùng. Người hay nghiến răng có thể làm tương tự với hàm: cắn chặt răng trong ba nhịp, rồi hé miệng thả lỏng, để lưỡi nằm mềm dưới hàm.
Chọn cách nào cho chỗ nào
Không phải chỗ nào cũng làm được cả ba việc. Bảng dưới gợi ý cách hợp với từng hoàn cảnh hay gặp.
| Hoàn cảnh | Cách hợp nhất | Ghi chú |
|---|---|---|
| Ngồi trong phòng họp, không đứng dậy được | Nắm rồi thả tay dưới gầm bàn | Kèm thở ra qua mũi, mắt nhìn sổ có trang trống |
| Vừa đọc tin nhắn, email làm mình sôi máu | Nước mát rồi đi bộ một vòng | Úp máy xuống trước, không trả lời ngay |
| Cãi nhau với người trong nhà | Đi bộ năm tới hai mươi phút | Nói rõ đi đâu, bao lâu về |
| Đang trông con nhỏ, không rời đi được | Rửa tay nước mát, nắm rồi thả tay | Đứng chỗ vẫn nhìn thấy con |
| Xếp hàng lâu, bị chen ngang | Nắm rồi thả tay trong túi áo | Nhìn ra xa, thở ra dài |
| Tối khuya, không ngủ được vì bực | Uống nước, nắm rồi thả tay khi nằm | Không đi bộ ra ngoài một mình lúc quá khuya |
Ghép cả ba thành một chuỗi năm phút cũng được: rửa tay nước mát, đi bộ ba phút, rồi ngồi xuống nắm và thả tay ba lần trước khi quay lại việc. Anh H trong ví dụ làm đúng như vậy, quay về bàn, xoá nửa dòng đã gõ, và nhắn riêng cho đồng nghiệp: "Chiều mai mình ngồi lại xem dữ liệu đang ở chỗ ai được không? Mình muốn cùng sửa cho kịp tiến độ."
Những cách "xả" làm cơn to thêm
Rất nhiều người tin rằng giận thì phải xả ra cho hết, và xả nghĩa là làm gì đó thật mạnh. Thực tế thường ngược lại.
- Đấm gối, đấm tường, đập bàn. Cơ thể được tập thêm một lần phản ứng mạnh, nên lần sau cơn đến nhanh và to hơn. Đấm tường còn có thể gãy tay.
- La hét cho nhẹ người. Tiếng hét làm tim đập nhanh hơn, và người xung quanh, nhất là trẻ con, hoảng sợ.
- Ném đồ, vứt điện thoại. Sau đó còn thêm một cơn bực vì đồ hỏng, và có khi làm người khác bị thương.
- Chạy thật nhanh tới kiệt sức ngay lúc đang giận. Vận động mạnh là tốt cho nếp sống hằng ngày, nhưng lúc đang ở đỉnh cơn, chạy hết sức dễ làm choáng, đau ngực. Đi nhanh vừa phải là đủ.
- Uống rượu, hút thuốc cho bớt bực. Cảm giác dịu chỉ là tạm, cái phanh trong đầu mềm ra, lời nặng và tay nặng dễ bật ra hơn.
- Cố nén tới nổ. Ngồi im chịu đựng, nghiến răng không làm gì. Cơn giận không tan, chỉ dồn lại chờ một chuyện nhỏ hơn để bùng.
Ba cách trong bài này không phải là nén. Chúng cho cái căng trong người một lối ra chậm, có kiểm soát, rồi mới để đầu óc quay lại xử lý chuyện gây giận.
Lưu ý an toàn, và khi nào nên gặp chuyên gia
Nếu trong lúc thở kèm nắm thả tay hay đi bộ mà thấy chóng mặt, tê tay, hoa mắt, dừng lại, ngồi xuống, thở bình thường. Người có bệnh tim, phổi, hen, huyết áp cao hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi tập những bài có nín thở hay vận động mạnh, và tránh dội nước quá lạnh lên mặt đột ngột. Người đang đau tay, đau khớp thì nắm vừa phải, không siết hết sức.
Những cách tay chân này giúp được trong khoảnh khắc. Nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu cơn giận từng làm bạn đập phá hay làm đau người khác, nếu đã cố mà vẫn nổi nóng gần như hằng ngày, hoặc nếu căng thẳng kéo dài nhiều tuần làm mất ngủ, chán ăn, ảnh hưởng công việc. Nếu lúc giận thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, nhất là lần đầu, gọi 115 hoặc đi khám ngay để loại trừ bệnh. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Rửa tay nước mát có thật sự làm bớt giận không?
Nhiều người thấy có, vì cảm giác mát và động tác chậm kéo chú ý ra khỏi chuyện gây giận, đồng thời cho mình một quãng nghỉ hợp lý để rời chỗ. Nó không giải quyết chuyện, chỉ giúp bạn đủ bình tĩnh để giải quyết.
Nắm chặt tay có làm mình giận thêm không?
Nếu chỉ nắm mà không thả thì có thể. Điểm mấu chốt là thả ra thật chậm cùng một hơi thở ra dài, và để bàn tay mở vài giây. Cơ thể cảm nhận được sự khác biệt giữa căng và chùng, từ đó dịu xuống.
Đi bộ bao lâu thì đủ?
Năm phút là đủ cho cơn bực vừa. Cãi nhau to thì có thể cần hai mươi phút. Quan trọng là đi nhanh vừa phải rồi chậm dần, thở ra dài theo bước chân, và quay lại đúng giờ đã hẹn.
Đấm vào gối có phải là cách xả giận lành mạnh không?
Nhiều người thấy đấm gối làm cơn giận bốc cao hơn chứ không hạ xuống, vì cơ thể được tập thêm một lần phản ứng mạnh. Nắm rồi thả tay chậm, đi bộ hay rửa tay nước mát cho cái căng lối ra nhẹ hơn.
Đang trông con nhỏ mà nổi giận thì dùng cách nào?
Không rời khỏi tầm mắt của con. Đứng ở bồn rửa gần đó để nước mát qua cổ tay, hoặc nắm rồi thả tay ba lần trong lúc thở ra dài. Khi đã dịu, mới quay lại nói chuyện với con.
Ba cách này dùng cho người lớn tuổi được không?
Rửa tay nước mát và nắm thả tay nhẹ nhàng thì phần lớn người lớn tuổi làm được. Đi bộ thì đi chậm, chọn chỗ bằng phẳng. Người có bệnh tim, huyết áp nên hỏi bác sĩ trước khi tập thở hay vận động.