Kẹt xe giờ tan tầm làm người ta cáu không phải vì đứng im, mà vì đứng im khi đang đói, đang mệt và đang có người chờ ở nhà; vì vậy cách kiềm chế hiệu quả nhất là lo ba thứ đó trước khi rời chỗ làm, rồi trong lúc kẹt thì báo người nhà một câu, cho tay và hơi thở việc để làm, và chấp nhận rằng mình không đi nhanh hơn được dòng xe. Lạng lách tìm khe, bấm còi dồn, chửi to trong xe không rút ngắn được phút nào, chỉ làm mình về nhà với cái đầu nóng hơn.
Bài này viết cho những buổi chiều đứng giữa hàng nghìn chiếc xe, đồng hồ nhích từng phút, điện thoại rung vì con hỏi mấy giờ về, bụng cồn cào, và cứ có ai lấn lên một chút là thấy máu dồn lên mặt. Ô tô hay xe máy đều dùng được, chỉ khác vài chi tiết.
Vì sao kẹt xe buổi chiều đáng sợ hơn buổi sáng
Buổi sáng, đầu óc còn tươi, bụng đã ăn, kẹt xe chủ yếu là sốt ruột. Buổi chiều thì khác. Sau tám tiếng làm việc, đầu đã xử lý cả trăm chuyện, dạ dày trống từ trưa, cơ thể thèm được ngồi yên ở nhà. Lúc đó, mỗi phút đứng im đều như bị lấy mất một phần thời gian nghỉ ngơi ít ỏi còn lại trong ngày.
Thêm vào đó là những thứ đang chờ. Con chưa được đón, bữa tối chưa nấu, người nhà nhắn hỏi "sao giờ này chưa về". Mỗi tin nhắn như một cú nhắc rằng mình đang trễ. Rồi xung quanh là cả trăm người khác cũng mệt, cũng đói như mình, ai cũng muốn chen lên vài mét, ai cũng sẵn sàng bấm còi. Không khí trong dòng xe vì vậy căng hơn hẳn buổi sáng.
Anh B kể buổi sáng anh có thể đứng kẹt nửa tiếng mà vẫn nghe radio vui vẻ, còn chiều về chỉ cần mười phút là đã thấy mình đập tay lên vô lăng. Kẹt xe giống nhau, cái khác là thứ anh mang theo vào dòng xe. Hiểu điều đó, bạn biết phải lo phần nào trước.
Mười phút chuẩn bị trước khi rời chỗ làm
Phần lớn cơn cáu trên đường về được quyết định từ lúc còn ngồi ở bàn làm việc. Mấy việc nhỏ dưới đây đổi được cả chuyến đi.
- Ăn một chút gì đó. Một hộp sữa, một quả chuối, mấy cái bánh quy. Cơn đói buổi chiều làm sức chịu đựng tụt rất nhanh, và nhiều người thấy cơn giận lúc sáu giờ chiều đói bụng to gấp đôi buổi sáng.
- Đi vệ sinh và uống nước. Đứng kẹt bốn mươi phút với cảm giác buồn tiểu hay khát khô cổ là tự chuốc thêm một nguồn bực.
- Khép việc trong đầu. Ghi ra giấy hai, ba việc còn dở cho ngày mai, rồi gập sổ lại. Đầu không phải ôm việc thì đường về đỡ nặng.
- Báo trước giờ về thực tế. Nhắn người nhà giờ dự kiến cộng thêm hai mươi phút. Về sớm hơn thì vui, đỡ hơn nhiều so với bị hỏi "đâu rồi" liên tục.
- Ngồi yên một phút trước khi nổ máy. Nếu chiều đó vừa có chuyện bực ở chỗ làm, hít vào chậm, thở ra dài vài lần, nói với mình: "Việc ở công ty để lại công ty."
Nếu có thể chọn, lệch giờ về sớm hoặc muộn hơn mười lăm phút cũng giúp tránh đúng đỉnh kẹt. Nhiều người ngồi lại đọc vài trang sách, đi bộ quanh toà nhà một vòng rồi mới về, và thấy đường về dễ chịu hơn hẳn.
Trong lúc đứng im giữa dòng xe
Khi đã kẹt cứng, điều đầu tiên là chấp nhận một sự thật: bạn không đi nhanh hơn được dòng xe. Chuyển làn liên tục, lách vào khe hở, bấm còi dồn chiếc trước chỉ đổi được vài mét, đổi lại là căng thẳng gấp đôi và nguy cơ va quẹt. Ở yên trong làn của mình, giữ khoảng cách vừa phải, đó là cách đi nhanh nhất có thể trong lúc này.
Rồi cho tay và đầu việc để làm. Nếu ngồi trong ô tô và xe đang đứng hẳn, thử làm thế này: đặt hai tay lên đùi, ấn nhẹ các đầu ngón tay vào nhau, hít vào bằng mũi đếm tới bốn, thở ra qua miệng chậm như thổi nguội thìa canh, đếm tới sáu. Làm năm lần. Thấy chóng mặt, tê tay thì dừng, thở bình thường lại. Khi xe lăn bánh thì đặt tay về vô lăng, mắt về đường. Nếu đi xe máy, chống chân vững, thả lỏng vai, thở theo cách đó trong lúc đứng chờ.
Nghe thứ gì đó dịu tai: một bản nhạc quen, một chương trình nói chuyện chậm rãi. Tránh nghe tin tức dồn dập hay gọi điện bàn công việc, vì nó đem thêm một nguồn căng vào cái hộp đang kẹt. Uống vài ngụm nước. Nhìn lên bầu trời chiều, mái nhà, hàng cây thay vì nhìn chằm chằm vào đèn phanh đỏ phía trước. Câu tự nhủ dùng được lúc này: "Ai cũng đang kẹt như mình, không ai cố tình."
Nhắn tin, nghe điện thoại người nhà mà không gắt
Một nguồn cáu ít ai để ý là chính những người đang chờ mình ở nhà. Họ hỏi vì lo, nhưng câu hỏi tới đúng lúc mình đang nóng thì nghe như trách. Nhiều cuộc cãi nhau vợ chồng buổi tối bắt đầu từ một câu trả lời cộc lốc qua điện thoại lúc đang kẹt xe.
Nếu đang lái thì không đọc, không nhắn. Đợi khi xe đứng hẳn và an toàn, hoặc nhờ người đi cùng, gửi một câu ngắn và ấm: "Anh đang kẹt ở đoạn cầu, chắc khoảng bảy giờ mới về, cả nhà cứ ăn trước nhé." Với con: "Mẹ đang trên đường, đường đông lắm, con làm bài trước đi, mẹ về mẹ xem cho." Một câu như vậy làm người nhà yên tâm, và làm mình bớt cảm giác bị giục.
Nếu chính mình lỡ gắt qua điện thoại, nhắn lại ngay khi có thể: "Lúc nãy anh cáu vì kẹt xe, không phải vì em hỏi. Anh xin lỗi." Câu sửa sớm như vậy rẻ hơn rất nhiều so với một buổi tối nặng nề.
Kẹt xe khi có vợ chồng, con nhỏ ngồi cùng xe
Kẹt xe một mình đã mệt, kẹt xe với cả nhà trên xe còn dễ thành cãi nhau. Người lái căng vì đường, người ngồi cạnh căng vì nhìn người lái căng, con nhỏ ở phía sau đói và bắt đầu kêu. Một câu chỉ đường như "Sao không đi làn kia" lúc này nghe như lời chê, và thế là hai vợ chồng to tiếng ngay trong xe.
Trước khi đi giờ cao điểm, thoả thuận nhanh với nhau: người lái quyết định đường đi, người ngồi cạnh lo nước uống, đồ ăn vặt cho con, nhạc nghe. Khi thấy người lái bắt đầu siết vô lăng, người ngồi cạnh nhắc nhẹ: "Anh thở cái đã, mình không vội đâu." Còn người lái, khi thấy mình sắp gắt, nói trước một câu: "Em ơi, anh đang căng, cho anh tập trung một lúc nhé."
Với con nhỏ, chuẩn bị sẵn vài thứ cho con cầm, chơi đếm xe màu đỏ, kể lại chuyện ở lớp. Con được bận rộn thì bớt kêu, người lớn bớt một nguồn căng. Nếu con khóc to mà mình đang lái, đừng quay lại quát; tấp vào chỗ an toàn khi có thể, hoặc để người ngồi cạnh lo. Quát con giữa lúc kẹt xe là chuyện nhiều phụ huynh về nhà thấy hối hận nhất.
Những thói quen làm kẹt xe thêm nặng nề
Phần lớn thói quen dưới đây tưởng giúp về nhanh hoặc giúp "xả", thực ra làm chuyến đi mệt hơn.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Chuyển làn liên tục, lách vào mọi khe hở | Ở yên một làn, giữ khoảng cách đều, chấp nhận nhịp chung |
| Bấm còi dồn chiếc trước dù cả dòng đứng im | Để tay nghỉ trên đùi khi xe đứng hẳn, thở ra dài |
| Leo lên vỉa hè, đi ngược chiều cho nhanh | Đi đúng phần đường; luật cụ thể thì tra quy định hiện hành |
| Vừa kẹt vừa gọi điện cãi chuyện công việc | Để việc tới mai, nghe thứ gì dịu tai |
| Về tới nhà xả ngay chuyện kẹt xe lên người nhà | Ngồi trong xe hai phút rồi mới vào |
| Uống một lon bia "cho bớt bực" khi về | Uống nước, tắm, ăn tối rồi mới kể chuyện trên đường |
Rượu bia không làm cơn bực tan mà làm mình khó phanh hơn, nhất là khi tối đó còn phải nói chuyện với vợ chồng, con cái.
Về tới cửa: đừng để cơn kẹt xe bước vào nhà
Khi xe đã vào tới cổng, cơn mệt vẫn còn nguyên trong người. Đây là thời điểm dễ quát con vì đồ chơi vương vãi, dễ cáu vợ, cáu chồng vì cơm chưa xong. Không phải vì họ làm gì sai, mà vì mình vừa trải qua bốn mươi phút căng thẳng chưa có chỗ xả.
Ngồi lại trong xe hoặc đứng cạnh xe hai phút. Thở chậm vài nhịp, tháo giày, xoa nhẹ hai bàn tay vào nhau. Nhìn một thứ yên tĩnh như chậu cây trước cửa, ánh đèn trong nhà. Tự hỏi: "Mình muốn bước vào nhà với gương mặt nào?" Rồi mới bước vào.
Nếu vẫn còn mệt, nói thẳng cho người nhà biết, bằng giọng nhẹ: "Hôm nay đường kẹt quá, cho anh tắm mười phút rồi anh chơi với con nhé." Người nhà biết mình mệt vì đường, không phải vì họ, thì cũng dễ cho mình chút yên tĩnh.
Khi nào nên gặp chuyên gia
Ai đi làm ở thành phố lớn cũng có những chiều cáu vì kẹt xe. Nhưng nếu ngày nào về tới nhà bạn cũng đã cạn kiên nhẫn, thường xuyên quát người nhà vì những chuyện nhỏ; nếu bạn từng xô xát, cãi nhau với người lạ giữa dòng xe; nếu nghĩ tới đường về là thấy tim đập nhanh, khó ngủ, chán ăn kéo dài nhiều tuần, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý. Đôi khi thứ cần nhìn lại không phải là kẹt xe, mà là cả nhịp sống đang dồn ép mình.
Nếu đang kẹt mà đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh lần đầu, hãy tấp vào khi an toàn, bật đèn khẩn cấp, gọi 115 hoặc nhờ người giúp để được khám, đừng cố chạy về nhà. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kẹt xe buổi chiều làm mình cáu hơn buổi sáng?
Buổi chiều mình đã mệt sau một ngày làm việc, bụng đói từ trưa và có người đang chờ ở nhà. Những thứ đó làm sức chịu đựng tụt xuống, nên cùng một đoạn kẹt mà chiều về thấy nặng nề hơn nhiều. Lo trước chuyện đói và mệt là giảm được phần lớn cơn cáu.
Đứng kẹt xe trong ô tô thì làm gì cho đỡ bực?
Khi xe đứng hẳn, đặt tay lên đùi, thở ra dài hơn hít vào vài lần, uống ngụm nước, nghe một thứ dịu tai và nhìn ra cây cối, bầu trời thay vì đèn phanh phía trước. Xe lăn bánh thì tay về vô lăng, mắt về đường. Tránh gọi điện bàn việc căng thẳng.
Chuyển làn liên tục có giúp về nhanh hơn không?
Thường chỉ đổi được vài mét, đổi lại là căng thẳng hơn hẳn và dễ va quẹt. Khi cả dòng xe đang kẹt, giữ một làn, giữ khoảng cách đều thường không chậm hơn bao nhiêu, mà về tới nhà mình còn đủ kiên nhẫn để nói chuyện với người nhà.
Lỡ gắt với người nhà qua điện thoại lúc kẹt xe thì sửa thế nào?
Nhắn lại sớm khi đã an toàn, nói rõ là mình cáu vì đường chứ không phải vì người nhà hỏi, và xin lỗi ngắn gọn. Về tới nhà thì nói thêm một câu nữa, nhìn vào mắt người kia. Sửa sớm như vậy giúp buổi tối không bị nặng nề.
Có nên uống chút bia khi về để xả mệt sau kẹt xe không?
Không nên coi bia rượu là cách xả. Nó không làm cơn bực tan mà làm mình khó kiềm chế hơn, dễ to tiếng với người nhà trong buổi tối. Tắm, ăn tối, đi bộ vài vòng quanh xóm thường giúp mình nhẹ người hơn nhiều.
Ngày nào đi làm về cũng cáu thì có phải mình có vấn đề không?
Cáu sau một chặng đường dài là phản ứng nhiều người gặp, không phải điều đáng xấu hổ. Nhưng nếu ngày nào cũng quát người nhà, khó ngủ, chán ăn kéo dài nhiều tuần, hoặc đã có xô xát trên đường, bạn nên nói chuyện với chuyên gia tâm lý để nhìn lại cả nhịp sống.