DiemDam.comĐiềm Đạm
Giữ đầu lạnh nơi làm việc

Làm ca đêm dễ cáu: giữ đầu lạnh lúc ba giờ sáng và sau khi tan ca

Ca đêm làm cơn cáu đến nhanh và khó phanh hơn: nhận ra giờ dễ nổ, việc làm ngay tại bàn trực, nói gì với đồng nghiệp ca giao ban, và về nhà không mang cơn cáu theo.

Night shift scene at a call center desk lit by a single warm lamp, a Vietnamese woman in a burgundy cardigan with a headset around her neck, sipping water, gazing at a dark window

Làm ca đêm dễ cáu vì cơ thể đang thức vào giờ nó muốn ngủ, nên ngưỡng chịu đựng thấp hơn ban ngày rõ rệt. Cách giữ đầu lạnh là biết trước giờ mình dễ nổ, thường là khoảng ba tới năm giờ sáng, đặt sẵn những việc nhỏ làm ngay tại bàn trực để hạ nhiệt, nói ít và chậm hơn ở giờ giao ca, và có một nghi thức đóng ca trước khi về nhà. Cơn cáu ca đêm không có nghĩa là bạn tính xấu đi; nó là cái giá của việc thức ngược giờ.

Bài này viết cho người trực tổng đài, trực máy, bảo vệ, điều dưỡng, công nhân ca ba, lễ tân đêm: những người hay thấy mình gắt với đồng nghiệp lúc rạng sáng hay với người nhà khi về tới cửa. Nó không bàn chuyện ngủ bù hay ăn uống theo ca, chỉ bàn chuyện giữ mình khỏi nổi nóng trong và sau ca.

Ba giờ mười lăm sáng

Chị Q trực tổng đài ca đêm, tuần thứ ba liên tiếp. Ba giờ mười lăm, cuộc gọi thưa đi, phòng chỉ còn tiếng máy lạnh và ánh đèn bàn. Đồng nghiệp ngồi cạnh hỏi mượn cái sạc. Chuyện rất nhỏ, nhưng chị nghe trong giọng mình một chữ "đây" cụt lủn, gần như gắt. Cổ chị nóng, mắt cay, hai thái dương căng như có dây buộc. Chị không giận người kia, nhưng cũng không hiểu sao mình lại khó chịu tới vậy.

Ai làm đêm lâu đều biết khoảng giờ đó. Người đã thức gần hai mươi tiếng, cơ thể đang đòi ngủ, đầu chậm hơn, mọi tiếng động đều to hơn. Một câu hỏi bình thường nghe như làm phiền, một tiếng chuông điện thoại nghe như bị giật mình. Đây là giờ những câu gắt bật ra mà chính mình cũng bất ngờ. Người làm đêm lâu năm hay đùa rằng ba giờ sáng là giờ không nên quyết định gì, không nên nhắn tin cho ai, và không nên bắt đầu bất cứ cuộc tranh luận nào. Câu đùa đó có phần đúng hơn ta tưởng.

Cái khó thứ hai là giờ giao ca. Người ca đêm mệt rã, người ca sáng vừa ngủ dậy, nhanh nhẹn và hay hỏi. Một câu "sao sổ ghi thiếu thế" của người ca sáng, lúc bảy giờ, rơi vào người vừa thức trắng, rất dễ thành một trận to tiếng ở cửa phòng.

Biết trước giờ mình dễ nổ

Khoảng ba tới năm giờ sáng. Phần lớn người làm đêm thấy đây là đoạn khó nhất. Biết trước thì bạn không giao những việc cần nói chuyện khó vào khoảng này, nếu tự chọn được.

Ngay sau một đợt việc dồn. Mười cuộc gọi liên tiếp, một sự cố cần xử lý gấp. Khi đợt dồn qua, sự căng thẳng rút đi, người chùng xuống và dễ cáu nhất. Đó là lúc cần nghỉ hai phút chứ không phải lúc bắt tay vào việc tiếp.

Giờ giao ca. Hai người ở hai trạng thái cơ thể khác hẳn nhau. Người ca đêm cần nói ít và rõ; người ca sáng cần nghe hết trước khi hỏi vặn.

Ngày ca đêm thứ ba, thứ tư liên tiếp. Mệt cộng dồn qua từng đêm. Nhiều người thấy đêm đầu còn ổn, tới đêm thứ tư thì chuyện gì cũng thấy chướng.

Khi chưa ăn gì từ nửa đêm. Bụng rỗng lúc rạng sáng làm cơn cáu đến nhanh gấp đôi. Một bữa nhẹ mang theo là thứ nhiều người trực đêm lâu năm không bao giờ quên.

Ngay tại bàn trực: khi thấy mình sắp gắt

Những việc dưới đây không cần rời chỗ lâu, làm được cả khi đang một mình trực máy.

  1. Đứng dậy khỏi ghế. Ngồi lâu trong ánh đèn tối làm người lì đi. Đứng lên, duỗi hai tay qua đầu, nhón gót vài lần.
  2. Rửa mặt hoặc rửa tay bằng nước mát. Nước mát lúc rạng sáng là một cách đánh thức nhẹ, làm đầu tỉnh ra một chút mà không cần thêm cà phê.
  3. Thở ra dài vài lượt. Hít nhẹ qua mũi, đếm tới bốn, thở ra chậm qua miệng như đang thổi cho làn hơi nóng trên cốc nước bay đi, tới sáu. Ba bốn lượt. Đừng nín thở khi đang buồn ngủ; chóng mặt thì dừng ngay.
  4. Nhìn ra xa. Ra cửa sổ tối, nhìn đèn đường, nhìn tới chỗ xa nhất trong phòng. Mắt đã nhìn màn hình gần suốt đêm cần một khoảng xa.
  5. Nói với đồng nghiệp một câu báo trước. "Chị đang hơi mệt, nếu chị trả lời cụt thì em đừng để bụng nhé." Câu này giữ cho cả hai không hiểu nhầm nhau lúc ba giờ sáng.
  6. Nếu đã lỡ gắt, sửa ngay. "Xin lỗi em, lúc nãy chị nói cụt quá, chị mệt chứ không phải giận em." Một câu, ngay trong vài phút, gỡ được rất nhiều. Đồng nghiệp ca đêm thường hiểu nhau nhanh, vì ai cũng từng có lúc cụt lủn như vậy.

Nếu bạn muốn, tự so mức cáu trên thang không tới mười trước và sau khi làm mấy việc trên. Không để chấm điểm mình, chỉ để biết cách nào hợp với bạn. Nhiều người thấy rửa mặt bằng nước mát có tác dụng hơn hẳn thở; người khác thấy ngược lại.

Giờ giao ca: nói ít, nói rõ, để phần còn lại cho hôm sau

Giao ca là nơi hai trạng thái va nhau. Cách đơn giản nhất là viết sẵn sổ giao ca từ sớm, trước khoảng giờ mệt nhất, để lúc bàn giao chỉ cần đưa và nói vài điểm chính. Viết lúc sáu giờ sáng khi đầu đã đặc thì dễ sót, mà sót thì dễ bị hỏi, bị hỏi thì dễ gắt.

Khi người ca sáng hỏi vặn, đừng giải thích dài. "Phần đó chị ghi ở trang hai rồi em. Chỗ nào chưa rõ em nhắn chị, chiều chị dậy chị trả lời." Câu này vừa trả lời, vừa cho phép bạn về mà không phải đứng cãi ở cửa phòng. Nếu có chuyện cần bàn kỹ, như ca trước để sót việc nhiều lần, hẹn bàn vào lúc cả hai đều tỉnh, không phải lúc bảy giờ sáng sau một đêm trắng.

Người ca sáng đọc bài này cũng có phần: lúc nhận ca, nghe hết trước khi hỏi, hỏi bằng giọng nhẹ, và nhớ người đối diện vừa thức trắng. Một câu "Đêm qua vất vả không chị?" trước khi hỏi chuyện sổ sách làm cả hai dễ thở hơn.

Làm dở và làm được trong ca đêm

Mấy cách ở cột trái là những cách người làm đêm hay dùng để chống mệt, nhưng chúng thường làm cơn cáu khó phanh hơn.

Làm dởLàm được
Uống cà phê liên tục từ nửa đêm tới sángUống vừa phải ở đầu ca, ngừng trước khi về để còn ngủ được
Nhịn ăn cả đêm cho "nhẹ bụng"Mang theo bữa nhẹ, ăn trước khoảng giờ khó nhất
Ngồi im một chỗ suốt caĐứng dậy, đi lại vài phút mỗi giờ
Gắt rồi lờ đi, coi như không có gìXin lỗi ngay một câu ngắn, nói rõ là do mệt
Cãi tay đôi lúc giao caĐưa sổ, nói điểm chính, hẹn bàn kỹ vào lúc khác
Về tới nhà uống vài ly cho dễ ngủNghi thức đóng ca nhẹ nhàng, nước ấm, tắm, ngủ

Hàng cuối đáng nói thêm: nhiều người làm đêm uống rượu bia sau ca để dễ ngủ. Giấc ngủ sau rượu thường nông và hay tỉnh giữa chừng, hôm sau dậy càng mệt, và ca đêm tiếp theo càng dễ cáu. Vòng đó lặp lại rất nhanh nếu không ai để ý.

Cột trái cũng có một điểm chung: chúng đều là cách chống mệt bằng cách ép cơ thể, chứ không phải cho nó nghỉ. Ca đêm đã đòi cơ thể nhiều rồi, nên những việc nhỏ như đứng dậy đi lại, ăn một bữa nhẹ, xin lỗi một câu kịp thời tuy trông chẳng có gì nhưng giữ cho đầu bạn còn đủ chỗ để phanh lúc rạng sáng.

Về tới nhà: đừng mang cơn cáu vào cửa

Về nhà buổi sáng là lúc cả nhà đang thức dậy: con chuẩn bị đi học, người nhà nấu bữa sáng, tiếng ồn khắp nơi. Còn bạn chỉ muốn chui vào một chỗ tối. Đây là lúc dễ quát con nhất, dễ gắt với vợ chồng nhất, chỉ vì một câu hỏi bình thường. Hãy có một khoảng đệm: ngồi lại trong bãi xe hai phút, hoặc đi bộ vòng quanh khu nhà một lần trước khi lên.

Thoả thuận trước với người nhà là cách giữ hoà khí lâu dài: "Anh về sau ca đêm thì cho anh mười lăm phút yên, anh tắm rồi chào cả nhà sau nhé." Với con, nói theo kiểu con hiểu: "Mẹ vừa làm cả đêm nên mẹ hơi mệt. Con ôm mẹ một cái rồi mẹ đi ngủ, chiều mẹ chơi với con." Người nhà biết trước thì không hỏi dồn, và bạn không phải gồng lên giữa lúc cạn sức nhất.

Nếu đã lỡ gắt với người nhà buổi sáng, chiều dậy hãy nói lại một câu. Đừng để chuyện trôi qua vì nghĩ "tại mệt thôi mà". Người nhà hiểu là do mệt, nhưng một lời nói lại vẫn khác hẳn im lặng.

Khi nào cần gặp chuyên gia

Nên tìm chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi cơn cáu vì làm đêm đã thành chuyện ngày nào cũng có, khi bạn hay to tiếng, đập đồ ở nhà, khi bạn mất ngủ ngay cả vào ngày nghỉ, hoặc khi thấy buồn, trống rỗng, mất hứng với mọi thứ kéo dài nhiều tuần. Làm đêm lâu năm cũng nên khám sức khoẻ định kỳ. Những lần lần đầu thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, hãy đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh.

Cũng nên nói với quản lý nếu lịch ca quá dày, ca đêm liên tiếp quá nhiều mà không có ngày nghỉ xen giữa. Nhiều khi cơn cáu không phải do bạn, mà do cách xếp ca đã vượt quá sức một người. Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao làm ca đêm lại dễ cáu hơn làm ngày?

Vì cơ thể đang thức vào giờ nó muốn ngủ, đầu chậm hơn và ngưỡng chịu đựng thấp hơn. Mệt còn cộng dồn qua nhiều đêm liên tiếp. Biết điều này giúp bạn bớt tự trách và chuẩn bị trước cho những giờ dễ nổ.

Khoảng giờ nào trong ca đêm dễ nổi nóng nhất?

Nhiều người thấy khó nhất là khoảng ba tới năm giờ sáng, ngay sau một đợt việc dồn, và giờ giao ca. Tránh xếp những cuộc nói chuyện khó vào các khoảng này, và nghỉ vài phút ngay sau khi việc dồn vừa qua.

Lỡ gắt với đồng nghiệp lúc rạng sáng thì sửa thế nào?

Xin lỗi ngay trong vài phút, một câu ngắn, nói rõ là do mệt chứ không phải giận người kia. Càng để lâu càng khó nói. Một lời sửa nhanh thường làm người kia quên chuyện ngay.

Về nhà sau ca đêm hay cáu với con thì làm sao?

Có một khoảng đệm trước khi vào nhà, như ngồi trong xe hai phút hay đi bộ một vòng. Thoả thuận với người nhà về mười lăm phút yên sau ca. Nói với con bằng lời con hiểu rằng bố mẹ mệt, không phải giận con.

Uống cà phê nhiều trong ca đêm có làm dễ cáu hơn không?

Nhiều người thấy vậy, nhất là khi uống liên tục tới sáng. Tim đập nhanh, bồn chồn và khó ngủ sau ca làm cơn cáu khó phanh hơn. Uống vừa phải ở đầu ca và ngừng trước khi về thường dễ chịu hơn.

Làm đêm lâu năm thấy mình ngày càng cáu gắt thì có nên đổi việc không?

Trước hết thử nói với quản lý về lịch ca, xin xen ngày nghỉ giữa các đợt ca đêm. Nếu cơn cáu kéo dài, ảnh hưởng tới gia đình và sức khoẻ dù đã điều chỉnh, nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ trước khi quyết định đổi việc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138