DiemDam.comĐiềm Đạm
Nếp sống đỡ cáu và khi nào gặp chuyên gia

Một ngày bớt màn hình để đỡ cáu: làm thử từ sáng tới tối, mốc nào làm gì

Lướt tin, đọc nhóm chat, trả lời thông báo liên tục làm ngòi giận ngắn dần mà ít ai nhận ra. Một ngày thử bớt màn hình theo từng mốc, kèm câu nói với người nhà.

Evening walk in a quiet residential alley, a Vietnamese woman in a lavender cardigan strolling slowly, hands empty, warm lamp light, seen from behind

Bớt màn hình một ngày không làm bạn thành người khác, nhưng nhiều người thấy ngay tối hôm đó ngòi giận dài ra: ít bị kéo vào những bình luận gây bực, ít bị thông báo cắt ngang, đầu có khoảng trống để thở. Cách làm là chọn một ngày, chia ra từng mốc sáng, trưa, chiều, tối, mỗi mốc đặt một luật nhỏ cho chiếc điện thoại, báo trước cho người cần liên lạc, và để ý xem mình khác đi chỗ nào.

Bài này không bảo bạn bỏ điện thoại. Công việc, con cái, người thân đều cần liên lạc. Nó dành cho người thấy mình hay bực sau khi đọc tin, hay trả lời nhóm chat bằng giọng gắt, hay quát con trong lúc mắt vẫn dán vào màn hình. Phần dưới là một ngày thử, có giờ, có việc thay thế, có câu nói mẫu.

Vì sao màn hình làm ngòi giận ngắn lại mà mình không thấy

Chị G mở điện thoại lúc sáu giờ sáng, khi còn nằm trên giường. Trong mười phút chị đọc được một vụ cãi nhau trong nhóm phụ huynh, một bài báo về giá xăng, ba tin nhắn công việc gửi từ tối qua, và một bình luận mỉa mai dưới bài của bạn. Chị chưa đánh răng mà đầu đã mang bốn mối bực. Bảy giờ con chậm thay đồ, chị gắt. Chị nghĩ mình gắt vì con chậm. Thực ra con chậm như mọi ngày; khác là hôm nay chị đã đầy từ trước.

Màn hình làm ngòi giận ngắn theo ba cách. Một là nó đổ vào đầu mình những chuyện bực của rất nhiều người khác, chuyện mình không giải quyết được nhưng vẫn mang theo cả ngày. Hai là thông báo cắt ngang liên tục, mỗi lần bị kéo đi giữa chừng là một lần bực nhỏ. Ba là nó lấy mất những khoảng trống, những phút ngồi không, nhìn ra cửa sổ, chính là lúc đầu óc tự lắng lại.

Một chi tiết người hay dùng nhóm chat đều thấy: tin nhắn trả lời khi đang tức thường dài gấp ba và có chữ "luôn luôn", "lúc nào cũng". Ngồi trước màn hình, mình gõ những câu không bao giờ nói thẳng vào mặt nhau, và người đọc cũng đọc nó nặng hơn mình định.

Lịch một ngày thử bớt màn hình

Chọn một ngày ít việc, như chủ nhật hay ngày nghỉ. Không cần đúng giờ từng phút, chỉ cần giữ luật của từng mốc.

MốcLuật cho điện thoạiLàm gì thay
Thức dậy tới sau bữa sángChưa mở điện thoại; để sạc ở phòng khác từ tối hôm trướcUống cốc nước, mở cửa sổ, ăn sáng ngồi cùng người nhà
Giữa buổi sángMở một lần mười lăm phút, chỉ xem tin nhắn của người thân và việc gấpDọn một góc nhà, đi chợ, tưới cây
Buổi trưaKhông đọc tin tức, không vào nhóm chat đông ngườiĂn trưa không nhìn màn hình, ngủ trưa ngắn
Buổi chiềuTắt thông báo của mọi nhóm chat, chỉ để cuộc gọiĐi bộ, đưa con ra công viên, gọi điện cho bố mẹ
Buổi tốiKhông lướt sau tám giờ; điện thoại để ngoài phòng ngủĐi dạo trong ngõ, nói chuyện với vợ chồng, đọc vài trang giấy

Ngày đầu, phần khó nhất thường là buổi sáng và khoảng sau bữa tối, hai lúc tay tự mò tìm điện thoại theo thói quen. Nhiều người phải để điện thoại hẳn ở phòng khác hoặc trong ngăn kéo mới giữ được. Không sao cả, cứ làm cho dễ với mình.

Cuối ngày, ghi lại hai dòng: hôm nay có lúc nào mình gắt không, và khác với hôm thường ở chỗ nào. Ghi lại giúp bạn nhìn thấy bằng chứng của chính mình, thay vì tin hay không tin lời ai.

Báo trước cho người cần liên lạc: câu nói mẫu

Lý do nhiều người không dám bớt màn hình là sợ lỡ việc, sợ người khác giận vì chậm trả lời. Một câu báo trước giải quyết phần lớn nỗi lo này.

  • Em nhắn sếp từ tối hôm trước: "Anh ơi, chủ nhật em nghỉ điện thoại một ngày, có việc gấp anh gọi thẳng cho em, em vẫn nghe máy ạ."
  • Mẹ nói với con tuổi teen: "Hôm nay mẹ thử không cầm điện thoại cả ngày. Con nhắc mẹ nếu thấy mẹ cầm lên nhé, coi như con giúp mẹ."
  • Vợ nói với chồng: "Tối nay mình để điện thoại ở bàn ngoài phòng khách được không anh? Em muốn nói chuyện với anh mà không ai cúi xuống màn hình."
  • Nhắn vào nhóm bạn bè: "Mai mình nghỉ mạng một hôm, có gì gọi mình nhé, tối mốt mình đọc lại hết."
  • Tự nhủ khi tay lại mò tìm điện thoại: "Mình cầm lên để làm gì? Nếu không có lý do cụ thể thì đặt xuống."

Đừng biến ngày bớt màn hình thành lời dạy dỗ cho cả nhà. Bạn làm cho mình trước. Người khác thấy bạn dễ chịu hơn thì tự họ hỏi.

Lúc đang đọc thứ làm mình sôi máu: làm gì trong ba phút

Dù đã bớt, sẽ có lúc bạn mở điện thoại và gặp ngay một tin nhắn, một bình luận làm mặt nóng lên. Lúc đó, việc đầu tiên là đặt điện thoại úp xuống bàn, màn hình tối. Không trả lời trong vòng ba phút đầu, dù trong đầu đã có sẵn câu đáp hay nhất.

Trong ba phút đó, đứng dậy, đi ra chỗ có cửa sổ hoặc ra ngõ. Hít vào qua mũi đếm thầm tới bốn, thở ra chậm qua miệng tới sáu, như đang thổi nguội một thìa canh. Làm vài lượt. Nếu thấy chóng mặt, tê tay thì dừng, thở bình thường. Rồi tự hỏi: "Nếu ngày mai mới trả lời thì có ai thiệt gì không?" Gần như luôn luôn câu trả lời là không.

Nếu vẫn cần trả lời, viết nháp ở chỗ không gửi được, như phần ghi chú. Đọc lại sau mười lăm phút, xoá mọi chữ "luôn luôn", "lúc nào cũng", "bao giờ cũng", cắt câu đi một nửa. Thứ còn lại thường đủ và dễ nghe hơn nhiều.

Nếu người làm bạn tức là người trong nhà, nhắn qua tin nhắn dù đang ở cùng một mái nhà, thì đừng đáp bằng tin nhắn. Đợi lúc cả hai cùng rảnh, nói trực tiếp, mặt đối mặt, giọng bình thường: "Tin nhắn lúc chiều anh đọc thấy hơi nặng, em có ý đó thật không, hay anh hiểu sai?" Rất nhiều lần, câu trả lời là hiểu sai, vì chữ viết không mang theo giọng nói và nét mặt.

Còn với tin tức gây bực, đặc biệt những chuyện mình không làm gì được, cách tốt nhất là chọn giờ đọc cố định, ví dụ mười lăm phút sau bữa trưa, thay vì để chúng đến bất cứ lúc nào qua thông báo.

Sai hay gặp khi thử bớt màn hình

Sai đầu tiên là đặt mục tiêu quá lớn: bỏ hẳn một tuần, xoá hết ứng dụng. Ngày thứ ba thường vỡ, rồi bạn quay lại lướt nhiều hơn trước và bực vì mình không giữ được. Một ngày, hay thậm chí một buổi tối, là đủ để bắt đầu.

Sai thứ hai là bớt điện thoại nhưng chuyển sang tivi hay máy tính bảng. Đầu vẫn không có khoảng trống. Thay vì đổi màn hình, hãy đổi sang việc dùng tay và chân: nấu ăn, dọn dẹp, đi bộ, chơi với con.

Sai thứ ba là quay sang trách người nhà dùng điện thoại nhiều. Bạn đang thử cho chính mình. Nếu muốn cả nhà cùng làm, rủ bằng lời mời chứ không phải lời chê: "Tối thứ Bảy nhà mình thử một buổi không màn hình, ai thấy khó thì nói nhé."

Sai cuối cùng là bực vì mình vẫn mò điện thoại. Thói quen nhiều năm không đổi trong một ngày. Mỗi lần nhận ra và đặt xuống là một lần tập được.

Sau ngày thử: giữ lại vài luật nhỏ cho mỗi ngày

Một ngày bớt màn hình có giá trị nhất ở chỗ nó cho bạn thấy mình khác đi thế nào. Có người nhận ra buổi sáng không mở điện thoại thì cả ngày dịu hơn hẳn. Có người thấy cái làm mình bực nhất không phải mạng xã hội mà là một nhóm chat công việc hay nhắn lúc chín giờ tối. Có người thấy bữa tối không ai cúi xuống màn hình thì vợ chồng ít cãi nhau hơn. Mỗi người tìm ra một điểm khác nhau.

Từ đó, chọn giữ lại một hai luật dễ nhất, áp dụng hằng ngày. Ví dụ: không mở điện thoại trước khi ăn sáng; tắt thông báo nhóm chat sau tám giờ tối; điện thoại để ngoài phòng ngủ; bữa cơm không ai cầm máy. Một luật giữ được trong ba tháng có ích hơn mười luật giữ được ba ngày.

Với nhóm chat công việc hay nhắn khuya, nên nói rõ với trưởng nhóm: "Anh ơi, sau tám giờ tối em tắt thông báo nhóm, việc gì gấp anh gọi em nhé, sáng em đọc lại hết từ sớm." Phần lớn mọi người chấp nhận khi được báo trước và thấy bạn vẫn làm đủ việc. Còn với chính mình, mỗi tuần dành một buổi tối không màn hình như một lần kiểm tra lại: mình có đang bị kéo trở lại thói quen cũ không.

Khi nào cần gặp chuyên gia

Nếu bạn thấy không thể rời điện thoại dù đã cố nhiều lần, thức khuya vì lướt tới mức ảnh hưởng công việc, hay đọc tin tức, bình luận làm bạn lo âu, bồn chồn kéo dài nhiều tuần, mất ăn mất ngủ, hãy gặp chuyên gia tâm lý. Nếu cơn bực sinh ra từ màn hình biến thành đập điện thoại, quát mắng, làm đau người trong nhà, đó cũng là lúc cần người có chuyên môn đi cùng.

Nếu điều bạn đọc trên mạng làm bạn thấy tuyệt vọng hay có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Con dưới mười sáu tuổi bị bắt nạt hay đe doạ trên mạng thì cha mẹ có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Dùng điện thoại nhiều có làm người ta dễ cáu không?

Nhiều người thấy có. Lướt tin, đọc nhóm chat liên tục đổ vào đầu nhiều chuyện bực, thông báo cắt ngang làm đầu không được nghỉ, và mất đi những khoảng trống giúp mình tự lắng lại. Bớt một ngày là cách dễ nhất để tự kiểm chứng.

Bớt màn hình một ngày thì sợ lỡ việc, làm sao?

Báo trước cho sếp, người thân rằng hôm đó bạn vẫn nghe điện thoại nếu có việc gấp, chỉ không đọc tin nhắn và mạng xã hội. Chọn ngày ít việc như chủ nhật để bắt đầu cho dễ.

Đọc bình luận làm mình tức thì nên làm gì?

Úp điện thoại xuống, không trả lời trong ba phút đầu, đứng dậy đi ra chỗ thoáng và thở chậm. Nếu vẫn cần trả lời, viết nháp ở phần ghi chú, đọc lại sau mười lăm phút và cắt bớt một nửa.

Có nên xoá hết ứng dụng mạng xã hội không?

Không cần làm mạnh tay ngay. Tắt thông báo, đặt giờ đọc cố định, để điện thoại ngoài phòng ngủ thường dễ giữ hơn. Mục tiêu là bớt những lúc bị kéo vào chuyện bực, không phải cắt đứt liên lạc.

Làm sao để cả nhà cùng bớt điện thoại mà không cãi nhau?

Bắt đầu từ chính mình, rồi rủ bằng lời mời như một buổi tối không màn hình mỗi tuần. Tránh chê bai người khác dùng nhiều. Có việc thay thế cụ thể như đi dạo, nấu ăn cùng nhau thì mọi người dễ theo hơn.

Khi nào chuyện dùng điện thoại cần đến chuyên gia?

Khi đã cố nhiều lần mà không bớt được, lướt tới mất ngủ và ảnh hưởng công việc, hay đọc tin tức làm bạn lo âu kéo dài nhiều tuần. Lúc đó nên gặp chuyên gia tâm lý để cùng tìm cách phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138