Muốn không nóng giận khi lái xe, bạn cần làm ba việc: nhận ra cơn nóng từ lúc nó mới nhen trong người (tay siết vô lăng, hàm nghiến, chân nhấn ga mạnh hơn), làm ngay một việc nhỏ ở tay và hơi thở để hạ nhiệt trong vòng một phút, và tự nhắc rằng việc duy nhất của mình lúc này là về tới nơi an toàn, không phải dạy người khác cách lái. Phần còn lại, như bớt vội, đi sớm mười phút, ăn nhẹ trước khi lên xe, là chuẩn bị để cơn nóng ít có dịp bùng lên.
Bài này viết cho người bình thường rất hiền, nhưng cứ ngồi sau tay lái là thấy mình thành người khác: buột ra câu chửi, bấm còi dài, có lúc muốn tăng ga vượt lên cho người kia biết tay. Đi xe máy hay ô tô đều vậy. Phần dưới đi theo thời gian, từ trước khi nổ máy, lúc cơn nóng vừa nổi, cho tới khi về nhà vẫn còn hậm hực.
Vì sao ngồi sau tay lái lại dễ nổ hơn ngồi trong nhà
Thử nhớ lại một buổi chiều bình thường. Bạn rời chỗ làm lúc sáu giờ kém, bụng đói, đầu còn vướng một cuộc họp chưa xong. Ra tới ngã tư, một chiếc xe từ làn bên lấn sang sát đầu xe mình. Chưa kịp nghĩ gì, tay đã đập vào còi, miệng đã bật ra một câu không đẹp. Nếu chuyện đó xảy ra lúc chín giờ sáng, sau bữa sáng, chưa vội gì, rất có thể bạn chỉ phanh nhẹ rồi thôi.
Sau tay lái, mấy thứ dễ làm người ta nóng dồn vào cùng một chỗ. Mình đang vội và mỗi giây chậm lại đều thấy như bị lấy mất. Người kia là người lạ, không có mặt mũi, không có tên, nên rất dễ gán cho họ chữ "cố tình", "vô ý thức". Có nguy hiểm thật, nên cơ thể phản ứng như gặp chuyện sống còn: tim đập nhanh, máu dồn lên mặt, tay chân căng sẵn. Và mình ngồi trong một cái vỏ, cảm giác được che chắn khiến lời nói, cử chỉ buông thả hơn hẳn lúc đứng đối mặt.
Hiểu như vậy không phải để tự bào chữa, mà để thấy cơn nóng sau tay lái là phản ứng rất thường gặp, không phải vì mình xấu tính. Cái cần làm là đừng để nó cầm lái thay mình, vì quyết định đưa ra trong lúc đó, như vượt ẩu, bám đuôi, phanh gấp trước mặt người kia, mới là thứ gây tai nạn.
Dấu hiệu cơn nóng đang lên mà bạn tự nhận ra được
Cơn giận sau tay lái hiếm khi tới cùng một lúc. Nó thường nhen dần qua mấy chuyện nhỏ, và cơ thể báo trước khá rõ nếu bạn để ý. Thử đặt cho mình một cái thang từ 0 tới 10, chỉ để tự so trước và sau, không phải điểm để đánh giá ai.
- Tay siết chặt tay lái hoặc tay ga, các khớp ngón tay trắng ra, vai nhô lên gần mang tai. Đây thường là mức ba, bốn trên cái thang của bạn.
- Nói chuyện một mình với xe khác: "Đi kiểu gì vậy", "Trời ơi nhanh lên". Lúc này đầu óc đã bắt đầu kể chuyện về người kia.
- Bám sát đuôi xe trước, nhấp ga rồi phanh liên tục, lạng lách tìm khe hở dù biết đi vậy cũng không nhanh hơn bao nhiêu.
- Bấm còi dài hơn mức cần để báo hiệu, bấm còi để "nói" thay vì để cảnh báo.
- Muốn vượt lên nhìn mặt người kia, hoặc muốn cho họ "nếm" lại cảm giác vừa bị chèn. Đây là mức bảy, tám, nghĩa là nguy hiểm thật sự đã gần.
Nhận ra ở mức ba, bốn thì mọi việc dễ hơn rất nhiều so với lúc đã lên tám. Nhiều người kể rằng chỉ cần gọi tên được trong đầu "mình đang siết tay ga" là tay tự nới ra một chút.
Một phút đầu khi cơn nóng vừa bùng lên
Khi vừa bị chèn, bị cắt đầu, hay bị ai đó bấm còi dồn, bạn chưa thể dừng xe ngay. Những việc dưới đây làm được ngay trong lúc vẫn đang chạy, mắt vẫn nhìn đường.
- Giãn khoảng cách trước đã. Nhả ga, để xe kia đi xa ra. Khoảng trống phía trước là thứ cho bạn thời gian, và cũng cho cơn nóng chỗ để nguội.
- Thả lỏng hai bàn tay. Nắm tay lái hoặc tay ga vừa đủ chắc, rồi cố ý thả lỏng các ngón tay trong ba giây, hạ vai xuống. Cơ thể bớt căng thì đầu óc cũng bớt căng theo.
- Thở ra dài hơn hít vào. Hít vào bằng mũi, đếm thầm tới bốn, rồi thở ra chậm qua miệng như đang thổi nguội thìa canh, đếm tới sáu. Làm ba tới năm lần, mắt vẫn mở và nhìn đường. Không nín thở khi đang lái. Nếu thấy chóng mặt, tê tay thì dừng, thở bình thường lại.
- Nói một câu tự nhủ ngắn, đi một mình thì nói thành tiếng cũng được: "Kệ họ, mình về nhà an toàn là được." hoặc "Người ta vội chuyện người ta, không phải nhắm vào mình."
- Không làm gì với xe kia trong một phút đó. Không bấm còi đáp trả, không nháy đèn, không vượt lên. Một phút sau, phần lớn người ta thấy không còn muốn làm nữa.
Nếu cơn nóng vẫn lên cao, tay run, mắt mờ đi vì tức, hãy tìm chỗ an toàn tấp vào, tắt máy, ngồi yên vài phút rồi mới đi tiếp. Đến muộn mười phút tốt hơn đến bằng một cuộc cãi nhau.
Chuẩn bị trước khi nổ máy để cơn nóng ít có dịp bùng lên
Phần lớn những lần nổ to sau tay lái đều có một cái nền sẵn: đói, mệt, trễ giờ, hoặc vừa bực chuyện khác mang theo lên xe. Bạn không chọn được người khác sẽ lái ra sao, nhưng chọn được cái nền của mình.
Thứ nhất là thời gian. Đi sớm mười phút, mỗi chiếc xe chậm phía trước chỉ còn là chiếc xe chậm, không còn là kẻ làm mình trễ họp. Thứ hai là bụng. Một hộp sữa, mấy miếng bánh trước khi ra về giờ chiều đổi hẳn sức chịu đựng của mình, vì cơn giận lúc sáu giờ chiều đói bụng thường to gấp đôi buổi sáng. Thứ ba là cái đầu. Nếu vừa có chuyện bực ở chỗ làm hay ở nhà, ngồi yên trong xe hoặc đứng cạnh xe một phút, thở chậm vài nhịp, rồi mới nổ máy.
Một thói quen nhỏ khác: trước khi đi, tự nói với mình "Hôm nay thế nào cũng có người đi ẩu, mình không cần sửa họ." Nghe có vẻ buồn cười, nhưng khi đã chờ sẵn chuyện đó, lúc nó xảy ra mình bớt bất ngờ, và cơn nóng nhỏ đi rõ rệt. Cuối cùng, cất điện thoại xa tầm tay. Vừa lái vừa đọc tin nhắn công việc là đem hai cơn bực chồng lên nhau.
Những việc tưởng giúp xả giận nhưng làm cơn nóng to thêm
Nhiều người nghĩ phải "xả" ra mới nhẹ người. Sau tay lái, phần lớn cách xả lại thổi thêm lửa và kéo theo nguy hiểm.
| Làm dở | Vì sao nó làm nóng thêm | Làm được |
|---|---|---|
| Bấm còi dài đáp trả | Người kia thường đáp lại bằng còi hoặc cử chỉ, hai bên cùng leo thang | Nhả ga, giãn khoảng cách, để họ đi trước |
| Vượt lên nhìn mặt, nói vài câu | Biến chuyện vài giây thành cuộc đối đầu, dễ có xô xát | Đi tiếp đường mình, không nhìn theo |
| Phanh gấp trước đầu xe họ "cho biết" | Có thể gây tai nạn thật, cho cả mình và người khác | Giữ tốc độ đều, tập trung vào khoảng trống phía trước |
| Chửi to trong xe, đập vô lăng | Cơ thể càng căng, tay chân càng khó điều khiển | Thở ra dài, thả lỏng tay, nói câu tự nhủ ngắn |
| Về nhà kể lại với giọng đang sôi | Cả nhà nhận luôn cơn nóng, có khi cãi nhau tiếp | Ngồi trong xe hai phút trước khi vào nhà |
Một điều nữa: đừng tìm tới rượu bia "cho bớt bực" sau một chuyến đi căng. Rượu làm cơn giận khó phanh hơn chứ không dịu hơn, và đã uống thì không được lái xe.
Khi người kia dừng xe, xuống xe hoặc tỏ ý gây sự
Có lúc chính mình đã bình tĩnh, nhưng người kia thì không. Họ đuổi theo, bám sát, ra hiệu bắt dừng, hoặc xuống xe đi về phía bạn. Lúc này mục tiêu duy nhất là an toàn, không phải đúng sai.
Nếu đang ngồi trong ô tô, giữ cửa khoá, kính kéo lên, không bước xuống. Nếu đi xe máy, giữ khoảng cách, đi về phía nơi đông người, có ánh đèn, có cửa hàng. Đừng dừng lại ở chỗ vắng. Nói ngắn, giọng đều, nếu buộc phải nói: "Em xin lỗi nếu làm anh khó chịu, em đi trước nhé." Một câu xin lỗi như vậy không có nghĩa là nhận lỗi, chỉ là cách tháo ngòi.
Nếu bị đe doạ, bị chặn đường, bị đuổi theo, gọi 113 và nói rõ mình đang ở đâu. Không đuổi theo người kia, không chặn xe họ, không dừng lại giơ điện thoại quay để đăng lên mạng bêu riếu. Quay clip giữa lúc hai bên đang nóng thường làm người kia hung hăng hơn. Nếu có camera hành trình thì cứ để nó ghi, sau này cần trình báo thì đã có. Chuyện ai sai luật, xử lý thế nào, việc đó thuộc về cơ quan chức năng, bạn tra quy định hiện hành sau khi đã về tới nơi an toàn.
Về tới nhà mà vẫn còn hậm hực
Cơn giận sau tay lái hay đi theo người ta vào tận nhà. Bạn dừng xe, tắt máy, nhưng đầu vẫn chiếu lại cảnh bị chèn, vẫn nghĩ ra câu đáng lẽ phải nói. Đây là lúc dễ quát con vì đôi dép để giữa nhà, hoặc cáu vợ, cáu chồng vì một câu hỏi bình thường.
Trước khi mở cửa xe hoặc dắt xe vào nhà, ngồi lại hai phút. Thở chậm vài nhịp như lúc nãy, nhìn một thứ gì đó yên tĩnh như cái cây trước cửa, đèn hiên, rồi tự nói: "Chuyện trên đường để lại ngoài đường." Nếu vẫn muốn kể, kể sau bữa tối, khi giọng đã đều, và kể như một chuyện đã qua chứ không phải để người nhà cùng giận.
Nếu lỡ mang cơn nóng vào nhà, nói ngay một câu cho người nhà biết: "Anh vừa bực chuyện ngoài đường, cho anh mười phút rồi anh nói chuyện nhé." Câu đó giúp người nhà không nghĩ mình đang giận họ, và cho mình chỗ để hạ nhiệt mà không phải giải thích dài.
Khi nào nên gặp chuyên gia tâm lý
Nóng sau tay lái thỉnh thoảng là chuyện nhiều người gặp. Nhưng nếu bạn thấy mình nhiều lần đuổi theo xe khác, cố ý chèn ép lại, xuống xe cãi nhau, hoặc đã có lần xô xát, đập phá xe người khác; nếu người đi cùng sợ khi ngồi xe bạn; nếu cố mấy tuần rồi mà cơn giận vẫn lặp lại như cũ, thì đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý. Đây không phải chuyện xấu hổ, mà là cách nhanh nhất để không phải trả giá bằng một tai nạn.
Nếu trong lúc giận có đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh mà trước đây chưa từng bị, hãy tấp vào nơi an toàn, nhờ người hỗ trợ và đi khám, cần thì gọi 115 để loại trừ bệnh. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngồi sau tay lái mình lại dễ nổi nóng hơn bình thường?
Sau tay lái, mình vừa vội, vừa gặp nguy hiểm thật, vừa đối mặt với người lạ không có tên tuổi nên dễ gán cho họ chữ cố tình. Cơ thể phản ứng như gặp chuyện sống còn, tim đập nhanh, tay chân căng sẵn, nên cơn nóng lên rất nhanh. Đó là phản ứng thường gặp, không phải do mình xấu tính.
Đang lái xe thì thở thế nào cho an toàn?
Mắt vẫn mở, vẫn nhìn đường, chỉ cần thở ra dài hơn hít vào: hít bằng mũi đếm tới bốn, thở ra chậm qua miệng đếm tới sáu, ba tới năm lần. Không nín thở, không nhắm mắt. Nếu chóng mặt hay tê tay thì dừng và thở bình thường lại, cần thì tấp vào nơi an toàn.
Bị người khác đuổi theo, ra hiệu bắt dừng thì làm gì?
Không dừng ở chỗ vắng, không xuống xe. Ô tô thì khoá cửa, kéo kính; xe máy thì giữ khoảng cách và đi về phía nơi đông người, có đèn. Nếu bị đe doạ hay chặn đường, gọi 113 và nói rõ vị trí. Không đuổi theo, không quay clip để đăng lên mạng.
Có nên bấm còi để người kia biết họ đi sai không?
Còi dùng để cảnh báo nguy hiểm, không phải để nhắc bài học. Bấm còi dài đáp trả thường làm người kia bấm lại hoặc ra cử chỉ khó chịu, hai bên cùng leo thang. Một tiếng còi ngắn khi thật sự cần báo hiệu là đủ, phần còn lại để họ đi trước.
Làm sao để lần sau đỡ nóng hơn khi đi đường?
Đi sớm mười phút, ăn nhẹ trước khi về giờ chiều, cất điện thoại xa tầm tay và ngồi yên một phút trước khi nổ máy nếu vừa có chuyện bực. Tự nhắc trước rằng hôm nay kiểu gì cũng có người đi ẩu. Chờ sẵn chuyện đó thì lúc nó xảy ra mình bớt bất ngờ hẳn.
Khi nào cơn nóng sau tay lái cần gặp chuyên gia?
Khi bạn nhiều lần đuổi theo, chèn ép lại xe khác, xuống xe cãi nhau, đã có xô xát hay đập phá, hoặc người đi cùng sợ khi ngồi xe mình. Cố vài tuần mà vẫn lặp lại thì nên gặp chuyên gia tâm lý. Đau ngực, khó thở lần đầu thì đi khám hoặc gọi 115.