Rời đi tạm khi cãi nhau là cách tốt để hạ nhiệt, miễn là bạn nói rõ trước khi đi: mình đang quá nóng, mình đi đâu, và mấy giờ mình quay lại; rồi đi chừng hai mươi phút, không lái xe, không uống rượu, không soạn lý lẽ, và quay lại đúng giờ đã nói. Hai mươi phút là quãng thời gian nhiều người thấy đủ để tim chậm lại, giọng hạ xuống và đầu óc mở ra trở lại. Bỏ đi không nói gì, đóng sầm cửa, tắt máy biến mất cả buổi thì không phải là tạm dừng, mà là thêm một vết thương.
Bài này đi qua toàn bộ hai mươi phút ấy: lúc nhận ra cần đi, câu nói trước khi đi theo từng vai, chỗ nên đi và không nên đi, làm gì với cơ thể và cái đầu trong lúc đi, cách quay lại mở lời, và những trường hợp mà rời đi không còn là chuyện hạ nhiệt mà là chuyện an toàn.
Vì sao cần hai mươi phút, không phải hai phút
Hai vợ chồng chị G bàn chuyện có nên cho con đi học thêm buổi tối không. Bắt đầu nhẹ nhàng, nhưng tới câu thứ mười thì đã thành chuyện ai lo cho con nhiều hơn, rồi chuyện nhà nội nhà ngoại, rồi chuyện cái điện thoại anh cầm suốt bữa cơm. Giọng hai người to dần. Chị G nhận ra mình đang đứng, tay chống hông, nói nhanh như súng liên thanh, và câu tiếp theo trong đầu chị là câu mà chị biết mình sẽ hối hận.
Khi cơn giận lên tới mức đó, cơ thể đã vào chế độ chống đỡ. Thở vài hơi có thể kéo mình khỏi bờ vực trong giây lát, nhưng tim vẫn nhanh, cơ vẫn căng, và chỉ cần người kia nói thêm một câu là bùng lại. Nhiều người thấy phải mất từ mười lăm tới ba mươi phút thì cơ thể mới thật sự nguội. Vì vậy hai mươi phút là con số dễ nhớ và đủ dùng cho phần đông.
Ở lại cố nói tiếp khi cả hai đều nóng hiếm khi giải quyết được gì. Mỗi người chỉ nghe thấy phần làm mình đau trong câu của người kia, rồi đáp lại phần đau nhất mình nghĩ ra. Rời đi đúng cách là chặn vòng xoáy đó lại, để lát nữa hai người nói chuyện với nhau chứ không phải nói vào nhau.
Câu nói trước khi đi, theo từng vai
Vợ nói với chồng. "Em đang nóng quá, nói tiếp em sẽ nói câu không hay. Em đi bộ quanh khu hai mươi phút, tám giờ kém mười em về mình nói tiếp." Câu này đủ ba thứ: lý do (mình nóng, không phải do người kia sai), đi đâu, mấy giờ về.
Chồng nói với vợ. "Anh không bỏ đi đâu. Anh xuống sân đi vài vòng cho nguội, hai mươi phút anh lên. Chuyện của con mình vẫn phải bàn cho xong." Câu cuối cho người ở lại biết vấn đề không bị gạt đi.
Con lớn nói với bố mẹ. "Con xin phép ra ban công một lúc, con đang bực nên nói không ra gì. Lát nữa con nói chuyện tiếp với bố." Với người lớn tuổi, thêm chữ "xin phép" giúp họ không nghe thành hỗn.
Khi đang nói chuyện qua điện thoại. "Mình dừng ở đây hai mươi phút được không, em gọi lại lúc chín giờ." Rồi gọi lại thật. Cúp máy ngang giữa câu mà không nói gì là cách nhanh nhất để cuộc gọi sau còn căng hơn.
Khi người kia không muốn cho đi. Nhắc lại một lần, giọng thấp hơn: "Em không trốn, em chỉ cần hai mươi phút. Em về đúng giờ." Đừng cố giải thích thêm. Nếu người kia chặn cửa, giữ tay, doạ nạt, xem phần an toàn ở cuối bài.
Đi đâu, và không nên đi đâu
Chỗ đi ảnh hưởng nhiều tới việc hai mươi phút có làm bạn nguội được không. Bảng dưới gợi ý theo hoàn cảnh.
| Nên | Không nên |
|---|---|
| Đi bộ quanh khu nhà, công viên gần, sân chung cư | Lái xe hay chạy xe máy đi, nhất là phóng nhanh cho "xả" |
| Ra ban công, sân thượng, ra vườn sau nhà | Ra quán nhậu, mở bia uống một mình |
| Sang một phòng khác nếu không ra ngoài được | Vào phòng con nhỏ để trút chuyện với con |
| Ngồi ở bậc cầu thang, ghế đá dưới sảnh | Sang nhà hàng xóm, họ hàng kể xấu người kia |
| Ở chỗ có thể quay về đúng giờ | Đi xa tới mức không về kịp, rồi tắt máy |
Có một điều cần nhớ nếu nhà có trẻ nhỏ: chỉ rời khỏi nhà khi có người lớn khác ở lại trông con. Nếu chỉ có mình bạn với con, rời đi nghĩa là sang phòng khác, khép cửa nhưng không khoá, hoặc đứng ở ban công nơi vẫn nghe thấy con. Cũng đừng đóng sầm cửa khi đi. Tiếng cửa sập vang lên trong nhà là câu nói to nhất của cả cuộc cãi, và con trẻ nhớ nó rất lâu.
Những kiểu rời đi làm trận cãi tệ hơn
Không phải cứ ra khỏi phòng là hạ nhiệt. Có những cách rời đi mà người ở lại nhớ lâu hơn cả nội dung trận cãi. Đọc để nhận ra mình có hay làm kiểu nào không.
- Đi giữa câu của người kia. Quay lưng khi họ đang nói dở là thông điệp rằng lời họ không đáng nghe. Chờ họ dứt câu, rồi mới nói câu xin dừng.
- Đi kèm một câu chốt. Kiểu "thôi, nói với em chẳng bao giờ được" rồi mới bước ra. Câu chốt ấy là ngòi cho trận cãi sau, và người ở lại sẽ ngồi nhai đi nhai lại nó suốt hai mươi phút bạn vắng.
- Đóng sầm cửa, đá ghế, vứt chìa khoá. Tiếng động mạnh làm người ở lại giật mình, có khi sợ. Trẻ con trong nhà nghe tiếng cửa sập thường nhớ lâu hơn mọi lời người lớn nói.
- Tắt máy, không ai liên lạc được. Người ở lại chuyển từ giận sang lo, rồi từ lo sang giận gấp đôi. Để chuông điện thoại, chỉ không đọc tin nhắn cũ.
- Đi rồi kể với người khác. Gọi cho mẹ đẻ, cho bạn thân, đăng một dòng bóng gió lên mạng. Lúc quay về, trận cãi đã có thêm khán giả, và người kia thấy bị bêu ra ngoài.
Nếu trước đây bạn hay rời đi theo một trong những kiểu trên, người kia có thể sẽ nghi ngờ lần tạm dừng đầu tiên. Không sao. Chỉ cần vài lần nói rõ trước khi đi và về đúng giờ, lòng tin sẽ quay lại.
Hai mươi phút ngoài kia: làm gì với cơ thể và cái đầu
Hai mươi phút không phải để soạn lý lẽ cho hiệp sau. Đó là để cơ thể nguội. Đi theo ba chặng dưới đây.
- Năm phút đầu: đi bộ, thở ra dài. Đi bộ hơi nhanh hơn bình thường một chút, vung tay tự nhiên. Mỗi bước thở ra, thử để hơi thở ra kéo dài qua hai, ba bước chân; hít vào qua một, hai bước. Đừng cố đi thật nhanh hay chạy, chỉ cần đủ để cơ thể dùng bớt sức đang căng. Nếu thấy chóng mặt hay hụt hơi, chậm lại.
- Mười phút giữa: kéo đầu ra khỏi trận cãi. Mỗi lần thấy mình đang nhắc lại câu của người kia trong đầu, đổi chú ý sang thứ ở trước mắt: tiếng xe, mùi cây, cái nóng hay cái mát trên da. Mua một chai nước lọc, uống vài ngụm. Không mở điện thoại đọc lại tin nhắn cũ, không nhắn cho bạn bè kể lể.
- Năm phút cuối: chọn một câu để mở lời. Đi chậm dần. Hỏi mình hai câu: điều mình thật sự cần người kia hiểu là gì, và phần nào trong lời mình vừa nói là quá tay. Chọn một câu mở đầu nói về mình, không nói về người kia. Nhìn đồng hồ, quay về.
Về đúng giờ là phần quan trọng nhất của cả việc rời đi. Người ở lại tin vào lần tạm dừng sau chính vì lần này bạn đã giữ lời. Nếu cần thêm thời gian, nhắn trước giờ hẹn: "Em cần thêm mười phút nữa, em vẫn đang ở dưới sân." Đừng để người kia phải gọi tìm.
Quay lại: mở lời thế nào để không cãi tiếp
Khi bước vào, đừng nói tiếp từ đúng câu đang dở. Bắt đầu bằng một câu nhận phần mình, ngắn: "Lúc nãy em nói to, em xin lỗi về chuyện đó. Em vẫn muốn mình bàn chuyện học thêm của con cho xong." Câu này không rút lại ý kiến của bạn, chỉ rút lại cách nói. Người kia nghe được phần xin lỗi thường cũng hạ giọng theo.
Rồi thu nhỏ chuyện lại. Trận cãi lúc nãy thường đã phình ra thành năm chuyện. Hãy đề nghị chỉ bàn một: "Mình chỉ bàn chuyện có cho con học thêm buổi tối không thôi, chuyện điện thoại để hôm khác nhé." Nếu chỉ sau vài câu mà giọng hai người lại lên, đó là dấu hiệu chưa đủ nguội; hẹn sang hôm sau, vào giờ cả hai đã ăn và chưa mệt.
Về lâu dài, nên có một thoả thuận lúc bình yên: ai thấy nóng quá thì được quyền xin hai mươi phút, người kia không giữ lại, người đi phải về đúng giờ. Khi đã thành luật chung, chữ "tạm dừng" không còn bị nghe là bỏ rơi hay trốn tránh.
Khi rời đi là chuyện an toàn, và khi nào cần gặp chuyên gia
Nếu người kia chặn cửa, giữ tay, đẩy, doạ đánh hay đập đồ, đây không còn là chuyện hạ nhiệt. An toàn đi trước: rời khỏi chỗ đó, sang nhà người tin cậy hoặc tới chỗ đông người, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường nếu bị đe doạ. Đừng ở lại để cố nói cho xong. Nếu chính bạn là người đã lỡ tay, đẩy hay đánh người trong nhà, hãy dừng lại, rời đi, và tìm gặp chuyên gia tâm lý càng sớm càng tốt; đó là việc cần làm cho an toàn của cả nhà, không phải để đổ lỗi.
Nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu các trận cãi lặp lại gần như mỗi ngày dù cả hai đã cố, nếu sau mỗi trận bạn mất ngủ, mất ăn nhiều ngày, hoặc nếu trong lúc nóng bạn từng đập phá đồ đạc. Khi đi bộ hạ nhiệt mà thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, nhất là lần đầu, dừng lại, ngồi xuống, gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi khám. Thở trong lúc đi bộ mà thấy chóng mặt, tê tay thì đi chậm lại, thở bình thường. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Rời đi khi đang cãi nhau có phải là trốn tránh không?
Không, nếu bạn nói rõ mình đi đâu, bao lâu và quay lại đúng giờ để nói tiếp. Trốn tránh là bỏ đi không nói gì, tắt máy, và không bao giờ quay lại chuyện đó. Tạm dừng có hẹn là cách giữ cho cuộc nói chuyện còn cứu được.
Người kia cứ đi theo để nói tiếp thì làm sao?
Dừng lại, nhắc lại một lần với giọng thấp hơn rằng bạn cần hai mươi phút và sẽ về đúng giờ. Đừng tranh luận thêm. Nếu người kia giữ tay, chặn đường hay doạ nạt, ưu tiên an toàn: đi tới chỗ đông người và gọi 113 nếu cần.
Hai mươi phút có cố định không, ít hơn được không?
Không cố định. Có người mười phút đã nguội, có người cần cả tiếng. Hai mươi phút là mốc dễ nhớ. Điều quan trọng là bạn nói trước con số và giữ đúng, hoặc nhắn xin thêm trước khi hết giờ.
Ở nhà một mình với con nhỏ thì rời đi kiểu gì?
Không ra khỏi nhà khi không có người lớn trông con. Sang phòng khác, khép cửa nhưng không khoá, hoặc đứng ở ban công vẫn nghe được con. Uống nước, thở ra dài vài phút, rồi quay lại với con.
Quay lại rồi mà người kia vẫn còn giận, không muốn nói thì sao?
Nói một câu nhận phần mình và cho họ thời gian: khi nào em sẵn sàng thì mình nói tiếp. Đừng ép phải nói ngay. Người vừa bị nói nặng thường cần lâu hơn người đã nói để nguội lại.
Có nên lái xe đi một vòng cho bình tĩnh không?
Không nên. Lái xe khi đang giận dễ phóng nhanh, dễ nổi nóng với người đi đường, và nguy hiểm cho chính bạn. Đi bộ quanh khu hoặc ra ban công là đủ để cơ thể nguội lại.