Muốn không cáu với con khi vừa tan làm, bạn cần hạ cơn mệt trước khi bước vào cửa chứ không phải cố nhịn sau khi đã vào: ăn một chút gì trên đường về, dành vài phút ngồi yên trong xe hoặc trước cổng để thở chậm, bỏ bớt việc không cần làm tối nay, và nói rõ với người cùng nhà ai trông con ở khung giờ nào. Cơn cáu buổi tối phần lớn đến từ cơ thể đã cạn, không phải vì con hư hơn mọi ngày.
Phần dưới chia buổi tối thành từng mốc giờ, chỉ ra chỗ nào hay vấp và làm gì ngay khi thấy mình sắp gắt. Kèm câu nói mẫu để chia ca, những thứ có thể bỏ khỏi buổi tối, và khi nào sự mệt mỏi này là dấu hiệu nên gặp người có chuyên môn.
Vì sao sáu giờ chiều là giờ dễ nổ nhất trong ngày
Anh B làm văn phòng, sáu giờ kém mười lăm mới rời công ty, đón con gái năm tuổi ở trường, rồi ghé siêu thị gần nhà mua thức ăn. Con hỏi liên tục: bố ơi cái này là gì, bố ơi mua cái kia đi, bố ơi con mỏi chân. Câu nào cũng bình thường, nhưng tới câu thứ hai mươi thì anh nghe như tiếng còi. Anh trả lời cụt hơn, giọng đanh hơn, rồi tới lúc con làm rơi hộp sữa chua xuống sàn, anh gắt lên một tiếng làm cả hai bố con giật mình.
Chuyện này không phải vì anh B là người nóng tính. Buổi chiều tối, cơ thể đã chạy suốt chín mười tiếng, bụng đói từ bữa trưa, đầu còn nguyên mấy việc chưa xong ở công ty. Sức chịu đựng không phải là một thứ cố định, nó vơi dần theo ngày. Cùng một câu hỏi của con, lúc tám giờ sáng bạn trả lời vui vẻ, lúc sáu rưỡi tối bạn thấy như bị cào vào tai.
Trẻ con cũng vậy. Con vừa qua một ngày dài ở trường, cũng đói, cũng mệt, và tìm tới cha mẹ để đổ hết những gì đã giữ cả ngày. Hai người cùng cạn sức gặp nhau ở cùng một khung giờ, đó là lý do giờ cơm tối hay thành giờ cãi nhau. Hiểu điều này giúp bạn bớt tự trách và chuyển sang câu hỏi có ích hơn: làm sao để đừng về nhà với bình xăng đã cạn.
Còn một chi tiết người từng trải hay kể: cơn cáu buổi tối thường không nổ vì chuyện lớn. Nó nổ vì chuyện nhỏ nhất, như hộp sữa chua rơi, chiếc dép bị đá vào gầm giường, câu hỏi thứ hai mươi. Chuyện nhỏ chỉ là giọt cuối cùng, cái cốc đã đầy từ trước đó cả ngày. Muốn bớt nổ thì phải bớt rót vào cốc từ sớm, chứ không phải canh giọt cuối.
Trên đường về: mười phút dọn đầu trước khi bước vào cửa
Mười phút này rẻ hơn nhiều so với một trận quát và một buổi tối nặng nề. Làm thành thói quen thì nó tự chạy.
- Ăn một chút gì trước khi đón con. Một quả chuối, một hộp sữa, vài miếng bánh mì. Cơn cáu vì đói là có thật, và nó đến trước khi bạn kịp nhận ra mình đói.
- Đặt công việc xuống một chỗ. Trước khi rời bàn làm việc, viết ra giấy ba việc còn dở cho ngày mai. Đầu được phép thôi giữ chúng trên đường về.
- Ngồi yên ba phút trước khi bước vào. Trong xe, trên xe máy dựng trước cổng, hay ở chân cầu thang. Đặt một tay lên ngực, hít vào qua mũi đếm thầm tới bốn, thở ra chậm qua miệng như đang thổi nguội bát cháo, đếm tới sáu. Năm hơi như vậy. Ai thấy chóng mặt thì dừng, thở bình thường lại.
- Chọn trước một câu chào. Ví dụ "Bố về rồi đây, ôm bố cái nào, rồi bố rửa tay năm phút nhé." Câu chào có xin năm phút giúp bạn có quãng chuyển giữa người đi làm và người làm cha mẹ.
- Tự hỏi một câu. Tối nay việc gì nhất định phải làm, việc gì để mai được. Thường thì danh sách thật ngắn hơn danh sách trong đầu.
Các mốc giờ buổi tối và chỗ hay vấp
Mỗi nhà một giờ giấc, nhưng chỗ vấp thường giống nhau. Bảng dưới để bạn dò xem nhà mình hay nổ ở khung nào và sửa đúng khung đó.
| Khung giờ | Chỗ hay vấp | Làm được |
|---|---|---|
| Đón con, ghé chợ | Con đòi mua, mình đói, hàng người dài | Ăn nhẹ trước, mua theo danh sách ngắn, cho con cầm giỏ |
| Vừa về tới nhà | Con bám chân khi mình còn chưa thay đồ | Xin con năm phút, hẹn giờ cho con thấy |
| Nấu cơm | Con chạy vào bếp, nồi đang sôi | Cho con một việc nhỏ ở bàn: nhặt rau, xếp đũa |
| Bữa tối | Con ăn chậm, nghịch, mình đã rất mệt | Bớt một món, đặt giờ kết thúc bữa thay vì ép ăn hết |
| Tắm, đánh răng | Con không chịu, mình đã hết kiên nhẫn | Làm theo trình tự cố định mỗi tối, ít thương lượng |
| Trước giờ ngủ | Con xin thêm một câu chuyện, mình muốn xong cho nhanh | Đọc một câu chuyện ngắn, ngồi lại năm phút rồi ra |
Đa số nhà thấy chỗ vấp lớn nhất là nửa giờ đầu sau khi về, lúc cả nhà đều đói và chưa ai được nghỉ. Dồn sức sửa đúng nửa giờ này, phần còn lại của buổi tối thường dễ thở hơn hẳn.
Khi thấy mình sắp gắt: làm gì ngay tại chỗ
Dấu hiệu thường gặp nhất là giọng mình bắt đầu ngắn lại, chỉ còn trả lời một chữ, thở ra đánh thượt, và trong đầu bắt đầu đếm "lần thứ mấy rồi". Có người thấy hàm nghiến lại, có người thấy nóng sau gáy. Nhận ra lúc này là đã làm được nửa việc.
Việc tiếp theo là dừng tay. Đặt cái đang cầm xuống, cái muôi, cái điện thoại, cái khăn. Nói một câu xin dừng thật ngắn: "Bố đang mệt quá, bố đứng ở cửa sổ một phút rồi bố quay lại nhé." Rồi đi ra chỗ đó thật, để con trong tầm mắt nếu con còn nhỏ. Uống một ngụm nước lạnh, thở ra chậm hơn thở vào, đếm năm hơi.
Nếu con vẫn bám theo, ngồi xuống cạnh con và nói thẳng: "Mẹ không giận con, mẹ đang hết sức. Con ngồi cạnh mẹ một chút, mình cùng thở chậm nhé." Trẻ nhỏ thường làm theo khá nhanh, và đây cũng là một cách cho con thấy người lớn cũng biết dừng lại khi mệt. Nếu đã lỡ gắt, sửa ngay: "Bố vừa nói to, bố xin lỗi. Không phải tại con, bố đói và mệt."
Một mẹo nhỏ để tự so: trước khi thở, tự đánh số cơn bực của mình từ 0 đến 10, sau năm hơi đánh số lại. Đây không phải điểm đánh giá ai, chỉ để bạn tự thấy cơn đã hạ được chút nào chưa. Đa số thấy tụt được hai ba nấc, đủ để nói chuyện bằng giọng bình thường.
Nói với người cùng nhà để chia ca
Nhiều cơn cáu buổi tối thật ra là cơn cáu vì một mình gánh hết. Nói ra cụ thể, đúng lúc, thường được việc hơn là chịu đựng rồi trút.
- Vợ nhắn chồng trước giờ về: "Tối nay em về muộn mười lăm phút, anh cho con ăn nhẹ trước giúp em nhé, em về em nấu."
- Chồng nói với vợ lúc không ai đang bực: "Mình chia nhé, em lo bữa tối, anh lo tắm cho con và đọc truyện. Tuần sau đổi lại."
- Mẹ nói với ông bà đang ở cùng: "Con xin bố mẹ trông cháu giúp con mười phút lúc con vừa về, để con thay đồ, rửa mặt cho tỉnh."
- Khi chỉ có một mình với con: "Tối nay mẹ con mình ăn mì trứng thôi, rồi cùng đọc truyện. Mẹ mệt nên mình làm ít việc."
Chuyện chia ca nên bàn vào cuối tuần, lúc cả hai đã nghỉ, chứ đừng bàn lúc tám giờ tối khi một người đang cầm bát cơm đuổi theo con. Bàn lúc mệt thì câu chữ dễ thành trách móc, và cuộc bàn thành cuộc cãi.
Những việc không cần làm vào buổi tối
Bỏ bớt việc là cách hạ cơn rẻ nhất. Mấy thứ dưới đây nhiều cha mẹ cố làm cho đủ rồi trả giá bằng một trận quát.
- Không cần nấu bữa ba món mỗi tối. Một nồi canh nhiều rau và một món mặn là đủ cho ngày thường.
- Không cần dọn nhà sạch bóng trước khi con ngủ. Thu đồ chơi vào một thùng là được, phần còn lại để sáng.
- Không cần trả lời tin nhắn công việc trong lúc đang cho con ăn. Đặt điện thoại úp xuống, hẹn mình xem lại sau khi con ngủ.
- Không cần xả bằng cách uống vài lon bia cho bớt bực. Rượu bia làm cơn cáu dễ bật ra hơn chứ không êm đi.
- Không cần nén đến cuối tối rồi gắt với người bạn đời. Nói sớm, nói ngắn, nói việc cụ thể cần giúp.
- Không cần bắt con kể hết chuyện ở trường ngay khi vừa đón. Con cũng cần nghỉ, chuyện thường tự đến lúc tắm hoặc lúc nằm.
Mỗi việc bỏ được là thêm vài phút thở cho cả nhà. Thử viết ra những việc bạn đang làm mỗi tối, gạch đi hai việc trong một tuần và xem cơn cáu có bớt không. Phần lớn cha mẹ ngạc nhiên vì những việc tưởng không bỏ được hoá ra chẳng ai để ý khi nó vắng mặt.
Khi nào sự mệt mỏi này cần người có chuyên môn
Mệt sau giờ làm là chuyện của gần như mọi cha mẹ. Nhưng nếu nhiều tuần liền bạn thấy mình cáu với con gần như mỗi tối dù đã cố, đã lỡ tay hoặc đập đồ, thấy trống rỗng, không còn muốn chơi với con, ăn ngủ đảo lộn, thì nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ. Đó không phải là yếu đuối mà là chăm cái máy đang chạy quá tải. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu bạn lo trẻ trong nhà đang bị bạo lực hay xâm hại, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Những cơn tim đập rất nhanh, đau ngực hay khó thở lần đầu thì đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh, đừng tự cho là do mệt.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đi làm về là hay cáu với con dù rất thương con?
Vì sức chịu đựng vơi dần theo ngày, cộng thêm đói và việc còn dở trong đầu. Cùng một hành động của con, buổi sáng bạn thấy dễ thương, buổi tối bạn thấy khó chịu. Điều đó không nói lên tình thương của bạn, nó nói lên bình xăng của bạn.
Có nên xin con vài phút một mình khi vừa về nhà không?
Nên, và nói rõ bao lâu. Ví dụ "bố rửa mặt năm phút rồi bố ra chơi với con". Trẻ chờ được khi biết thời gian cụ thể, nhất là khi bạn giữ lời và quay ra đúng hẹn.
Chỉ có một mình trông con buổi tối thì giảm cáu bằng cách nào?
Bỏ bớt việc không cần thiết, chọn bữa tối đơn giản, giữ trình tự cố định cho tắm và ngủ để ít phải thương lượng. Khi thấy mình sắp gắt, dừng tay, ra cửa sổ thở chậm một phút trong tầm mắt của con rồi quay lại.
Uống chút bia sau giờ làm có giúp bớt căng không?
Nhiều người thấy dễ chịu lúc đầu, nhưng rượu bia làm mình phanh cơn giận kém đi và ngủ kém đi, sáng hôm sau còn dễ cáu hơn. Một cốc nước, vài phút đi bộ hay tắm nước ấm là cách hạ căng an toàn hơn.
Lỡ gắt với con lúc tối thì sáng hôm sau có cần nhắc lại không?
Tốt nhất là sửa ngay tối đó bằng một câu xin lỗi ngắn. Nếu chưa kịp, sáng hôm sau nói lại một câu nhẹ nhàng rồi thôi, không cần giảng dài. Con cần biết chuyện đã qua và bố mẹ vẫn thương con.
Làm sao biết mình chỉ mệt hay đã cần gặp chuyên gia?
Mệt thường đỡ sau một hai ngày nghỉ. Nếu nhiều tuần liền bạn vẫn cáu gần như mỗi tối, ăn ngủ đảo lộn, thấy trống rỗng hoặc đã lỡ tay, đó là lúc nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ để có người cùng nhìn lại.