DiemDam.comĐiềm Đạm
Cha mẹ điềm đạm với con

Vừa lỡ quát con trên đường đi học: sửa ngay ở cổng trường và lúc đón con buổi chiều

Câu quát vừa bật ra trên xe, con ngồi sau im bặt. Năm phút còn lại tới cổng trường làm gì để con không mang nó vào lớp, và buổi chiều nói gì để khép chuyện lại.

School gate in the morning seen from across the street, a father in a salmon pink shirt hugging his son goodbye, other parents on motorbikes blurred, soft golden light

Khi vừa lỡ quát con trên đường đi học, đừng để câu quát là câu cuối cùng con nghe trước khi vào lớp: tấp vào lề nếu cần, thở chậm vài hơi, rồi trước cổng trường nói một câu xin lỗi ngắn không kèm chữ "nhưng", ôm con, và hẹn buổi chiều nói tiếp. Chiều đón con, nhắc lại một lần thật nhẹ và nói lần sau bạn sẽ làm gì khác. Sửa sớm như vậy giúp con không mang nỗi sợ suốt buổi học, và giúp bạn không mang tự trách suốt buổi làm.

Bài này nói về những phút ngay sau câu quát, khi bạn vẫn đang ngồi trên xe với con, và về buổi chiều cùng ngày. Kèm câu nói mẫu, những điều dễ làm hỏng lời xin lỗi, và khi nào chuyện quát con cần tới người có chuyên môn.

Câu quát trên xe và sự im lặng phía sau

Anh K chở con trai lớp bốn đi học. Đường kẹt, đèn đỏ dài, đã bảy giờ kém năm. Con ngồi sau hỏi lần thứ ba có được mang thẻ hình mới vào lớp không. Anh K quát lên giữa ngã tư, to tới mức người đi xe bên cạnh quay sang nhìn: "Im đi! Có thấy bố đang lo không!" Phía sau, con im bặt. Anh không quay lại được, nhưng anh cảm thấy hai bàn tay nhỏ đang ôm eo mình buông lỏng ra.

Ngay sau câu quát là một hỗn hợp khó chịu. Cơn nóng còn chưa tan, tim vẫn đập nhanh, kèn xe vẫn inh ỏi. Đồng thời một cảm giác nặng trĩu dâng lên: hối hận, xấu hổ, và một giọng trong đầu nói "mình đúng là ông bố tồi". Hai cảm giác này giằng nhau, và rất nhiều cha mẹ chọn cách dễ nhất là im lặng cho tới cổng trường, vẫy tay qua loa, rồi đi làm với hòn đá trong bụng.

Im lặng lúc này dễ hiểu nhưng để lại hậu quả. Con vào lớp với câu "im đi" là câu cuối cùng của bố. Trẻ ở tuổi này thường tự giải thích theo hướng xấu nhất: bố ghét mình, mình làm bố khổ. Cả buổi học con mang theo điều đó. Năm phút còn lại trên đường là đủ để sửa, nếu bạn hạ được cơn của mình trước.

Cũng cần nói rõ: câu quát đó không biến bạn thành người cha, người mẹ tồi. Gần như ai nuôi con cũng từng có một buổi sáng như vậy. Điều làm nên khác biệt là chuyện xảy ra trong mấy phút sau đó, khi cơn đã qua và bạn còn kịp quay lại với con bằng một giọng khác.

Năm phút còn lại tới cổng trường

Đây là trình tự cho người đang lái xe máy hoặc ô tô với con. Nếu đi bộ, cách làm cũng tương tự.

  1. Lo an toàn trước. Đang nóng mà lái xe là dễ vượt ẩu. Giảm tốc, giữ làn, nếu thấy tay run thì tấp vào một chỗ an toàn ven đường một phút.
  2. Thở để hạ nhiệt cơ thể. Hít vào qua mũi đếm tới bốn, thở ra chậm qua miệng như đang thổi tắt một ngọn nến mà không cho khói bay, đếm tới sáu. Ba hơi trong lúc chờ đèn đỏ. Đang lái thì thở nhẹ nhàng, mắt vẫn nhìn đường; nếu chóng mặt thì thở bình thường lại.
  3. Nói một câu ngay trên xe, không cần quay lại. "Bố vừa quát con. Bố xin lỗi. Bố lo trễ, không phải tại con hỏi." Nói đủ to để con nghe qua mũ bảo hiểm.
  4. Ở cổng trường, dừng hẳn xe. Tháo mũ cho con, nhìn con, nói lại ngắn hơn: "Bố xin lỗi vì lúc nãy. Bố thương con. Chiều bố đón nhé." Một cái ôm nếu con muốn.
  5. Trả lời câu hỏi đã làm bạn nổi nóng. Nếu con hỏi về thẻ hình, trả lời bình thường. Câu hỏi đó không sai, chỉ hỏi sai lúc. Trả lời nó cho con thấy bạn đã quay lại là bố của ngày thường.

Khi con khóc, giận hay im lặng suốt quãng đường

Con khóc. Để con khóc, không bảo con nín. Nói một câu: "Con khóc cũng được, bố ở đây." Tiếng khóc là cách con xả nỗi sợ vừa rồi. Nếu tới cổng trường con vẫn còn nấc, đứng lại thêm một hai phút, lau mặt cho con, rồi mới để con vào.

Con giận, đẩy tay bố mẹ ra. Con đang giận vì bị quát oan, điều đó dễ hiểu. Đừng đòi con phải vui lại ngay. Nói: "Con giận bố cũng phải. Bố vẫn xin lỗi, chiều mình nói tiếp." Rồi để con đi, không níu kéo ở cổng trường trước mặt bạn bè con.

Con im lặng, không nhìn. Im lặng không có nghĩa là con không nghe. Lời xin lỗi vẫn tới được con, chỉ là con chưa sẵn sàng đáp lại. Nói ngắn, chạm nhẹ vai con, và tin rằng buổi chiều sẽ có lúc nói tiếp.

Con nói "bố lúc nào cũng thế". Câu này đau, nhưng đừng cãi lại lúc này. Ghi nhận: "Bố biết bố hay to tiếng lúc vội. Bố đang sửa." Câu đó của con là thông tin quý để bạn nhìn lại, không phải lời hỗn cần trị.

Câu nói mẫu: buổi sáng và buổi chiều

Lời xin lỗi tốt có ba phần: gọi đúng việc mình đã làm, nhận phần của mình, nói lần sau sẽ làm gì. Không có chữ "nhưng".

  • Mẹ nói ngay sau câu quát, trên xe: "Mẹ vừa hét lên. Mẹ xin lỗi con. Mẹ đang sợ trễ."
  • Bố nói ở cổng trường: "Lúc nãy bố nói ‘im đi’ là bố sai. Con hỏi bao nhiêu cũng được, chỉ là để bố qua đoạn kẹt xe đã."
  • Mẹ nói lúc đón con buổi chiều: "Sáng nay mẹ to tiếng với con. Con có buồn không? Mẹ nghe con nói."
  • Khi con nói "không sao đâu": "Cảm ơn con. Mẹ vẫn muốn nói là lần sau mẹ thấy mình sắp to tiếng, mẹ sẽ bảo ‘mẹ cần thở một chút’ trước."
  • Câu tự nhủ khi bạn bị cảm giác tội lỗi đè: "Mình đã sai một câu, không phải sai cả làm cha mẹ. Việc bây giờ là sửa câu đó."

Để ý câu cuối. Tự trách quá mức cũng là một cái bẫy, vì người đang chìm trong tội lỗi thường dễ cáu hơn ở lần tới. Thừa nhận, sửa, rồi để chuyện đi qua là cách giữ cho cả bạn lẫn con.

Những thứ làm hỏng lời xin lỗi

Một lời xin lỗi kèm những thứ ở cột trái thường làm con thấy tệ hơn là không xin lỗi.

Làm hỏngCon nghe ra làThay bằng
"Bố xin lỗi, nhưng tại con hỏi nhiều quá"Lỗi vẫn là của con"Bố xin lỗi. Bố lo trễ nên nóng."
"Thôi, có gì đâu mà buồn"Cảm xúc của con không đáng kể"Con buồn cũng phải. Bố nói to thật."
Mua quà thay cho lời nóiCứ bị quát xong sẽ được quàNói bằng lời, giữ thói quen bình thường
Xin lỗi dài dòng, khóc trước mặt conCon phải dỗ lại bố mẹNgắn, ấm, rồi chuyển sang chuyện thường
Hứa "bố không bao giờ quát nữa"Lời hứa sẽ vỡ, con mất tin"Lần sau bố sẽ dừng lại thở trước."

Cái không cần làm: không cần đền bù bằng cách chiều mọi đòi hỏi của con suốt ngày hôm đó, không cần tránh mặt con vì xấu hổ, không cần kể lể cho cả nhà nghe mình tệ ra sao. Những thứ đó kéo chuyện dài ra chứ không sửa được.

Sửa gốc: vì sao mình quát và lần sau khác đi thế nào

Tối hôm đó, khi con đã ngủ, dành năm phút nhìn lại. Câu quát bật ra lúc nào: đường kẹt, sắp trễ, đã hỏi lần thứ ba. Trong người bạn lúc đó có gì: chưa ăn sáng, đêm trước ngủ ít, có cuộc họp sớm. Thường bạn sẽ thấy câu quát là đầu ra của nhiều thứ đã dồn từ trước, chứ không phải của câu hỏi về thẻ hình.

Từ đó sửa một hai thứ cụ thể. Đi sớm hơn mười phút để không phải đua với đèn đỏ. Ăn gì đó trước khi ra khỏi nhà. Thoả thuận với con một luật đơn giản cho đoạn đường: "Đến chỗ đèn đỏ lớn thì con giữ câu hỏi lại, qua ngã tư rồi hỏi bố." Và chọn trước câu bạn sẽ nói khi thấy mình sắp gắt, như "bố cần thở một chút", để lần sau có câu đó bật ra thay cho câu quát.

Nếu người bạn đời có thể chia việc đưa đón vào những ngày bạn có họp sớm, nói ra. Không phải ai cũng có điều kiện đó, nhưng nhiều nhà chưa từng hỏi nhau.

Một việc nhỏ mà hiệu quả: mỗi tối trước khi ngủ, nhìn lịch ngày mai xem sáng có gì gấp. Biết trước sáng mai có họp sớm, bạn dậy sớm hơn, soạn đồ kỹ hơn, và tự nhắc mình trước: sáng mai mình dễ nóng, đường đi học phải đi chậm. Báo trước cho chính mình cũng là một cách phanh.

Khi nào cần gặp người có chuyên môn

Lỡ quát con một lần không làm bạn thành cha mẹ tồi. Nhưng nếu việc quát con xảy ra gần như mỗi ngày dù bạn đã cố sửa, nếu bạn đã đánh con hoặc ném đồ, hoặc cảm giác tội lỗi sau mỗi lần khiến bạn mất ngủ, không tập trung làm việc được nhiều tuần, hãy gặp chuyên gia tâm lý. Đã lỡ tay thì dừng lại, rời ra cho con an toàn, và tìm người giúp. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Nếu có lúc bạn nghĩ tới chuyện làm hại bản thân vì cảm giác mình thất bại, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu nghi trẻ đang bị bạo lực hay xâm hại ở bất cứ đâu, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Những lần tim đập rất nhanh, đau ngực, khó thở lần đầu thì đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh. Người có bệnh tim, phổi, hen hay đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi tập những kiểu thở có nín hơi.

Câu hỏi thường gặp

Lỡ quát con rồi xin lỗi có làm mất uy của cha mẹ không?

Không. Con tôn trọng người lớn biết nhận phần sai của mình hơn là người lớn không bao giờ nhận. Lời xin lỗi ngắn còn là cách tốt nhất để dạy con cách sửa sai khi chính con lỡ lời với ai đó.

Có nên xin lỗi ngay trên xe khi đang lái không?

Nói một câu ngắn được, miễn là bạn vẫn giữ mắt trên đường. Phần nói kỹ hơn để ở cổng trường khi xe đã dừng. Nếu tay còn run vì giận, tấp vào chỗ an toàn một phút trước khi đi tiếp.

Con nói "không sao đâu" thì có cần nói thêm gì không?

Cảm ơn con, rồi nói lần sau bạn sẽ làm gì khác. Trẻ hay nói "không sao" để mọi chuyện qua nhanh. Câu nói về lần sau cho con thấy bạn nghiêm túc sửa, không chỉ xin lỗi cho xong.

Buổi chiều có nên nhắc lại chuyện sáng nay không?

Nên nhắc một lần thật nhẹ, hỏi con có buồn không và nghe con nói. Sau đó cho chuyện qua đi, đừng nhắc thêm nhiều lần, vì nhắc mãi làm con nghĩ chuyện lớn hơn mức nó đáng có.

Làm sao để không quát con trên đường đi học nữa?

Đi sớm hơn để bớt áp lực, ăn trước khi ra khỏi nhà, thoả thuận với con giữ câu hỏi lại ở đoạn đường khó, và chọn sẵn một câu như "bố cần thở một chút" để nói thay khi thấy mình sắp gắt.

Mình hay tự trách rất lâu sau khi quát con, có sao không?

Tự trách một chút giúp mình sửa, nhưng tự trách kéo dài lại làm mình mệt và dễ cáu hơn. Nếu cảm giác này đè nặng nhiều tuần, ảnh hưởng ăn ngủ, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý để có người cùng nhìn lại.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138