Đi xe máy dưới nắng gắt hay mưa to, người ta dễ cáu vì cơ thể đã quá tải trước cả khi có chuyện gì xảy ra: nóng, ướt, khát, mỏi tay, mắt căng vì nhìn khó; vì vậy giữ mình không cáu là lo cho cơ thể trước (nước uống, áo che, giờ đi, chỗ dừng), rồi mới tới cách xử lý khi bị người khác làm bực. Ở mỗi đèn đỏ, thả lỏng tay, thở ra dài vài nhịp và uống ngụm nước; khi thấy mình đã cáu ba lần liền, dừng hẳn năm phút ở một mái hiên.
Bài này dành cho người đi làm, đi học, đi giao hàng bằng xe máy mỗi ngày, những người biết rõ cảm giác áo dính chặt vào lưng giữa trưa tháng sáu, hay nước mưa lọt vào cổ áo mưa khi đang đứng giữa ngã tư ngập. Những lúc như vậy, một chiếc xe tạt ngang bắn nước, một tiếng còi phía sau là đủ để cả người bốc hoả.
Khi cơ thể quá tải thì cơn nóng tới nhanh hơn
Hình dung chị A đi làm về lúc mười hai giờ trưa, trời ba mươi tám độ. Mũ bảo hiểm nóng hầm, mồ hôi chảy vào mắt, tay đeo găng cũng thấy rát. Tới ngã tư, đèn đỏ chín mươi giây, không có bóng râm. Một chiếc xe phía sau dí sát, hơi nóng từ ống xả phả vào chân. Chị không làm gì sai, không ai làm gì sai với chị, nhưng chị thấy mình chỉ cần một cớ nhỏ là quát lên được.
Cơ thể khi nóng quá hoặc ướt lạnh quá đều đang phải gồng để giữ mình ổn. Phần sức dành cho việc kiên nhẫn, nhường nhịn bị lấy bớt. Khát nước, đói, buồn tiểu cộng thêm vào, và ngưỡng chịu đựng hạ xuống rất thấp. Lúc này chuyện bình thường cũng thành to: một người đi bộ băng qua chậm, một chiếc xe đỗ lấn làn, tiếng còi xa xa.
Mưa to thì khác một chút nhưng cũng vậy. Nhìn đường khó, phải căng mắt, căng tay để giữ thăng bằng trên mặt đường trơn, áo mưa bó cứng, nước bắn từ xe khác. Đầu óc vừa lo an toàn, vừa thấy khó chịu, và cơn nóng chỉ chờ dịp. Nhận ra rằng mình cáu một phần lớn vì cơ thể đang mệt, bạn sẽ biết lo cho nó trước thay vì đổ cho người khác.
Chuẩn bị trước khi ra đường những ngày nắng gắt, mưa to
Những ngày biết chắc sẽ nắng hay mưa, mấy món đồ và vài quyết định nhỏ đổi được cả tâm trạng suốt chuyến đi.
- Một chai nước để trong cốp hoặc giỏ xe. Uống vài ngụm trước khi đi và ở những đèn đỏ dài. Khát làm người ta gắt nhanh hơn mình tưởng.
- Áo chống nắng, găng tay, khẩu trang thoáng cho ngày nắng. Da bớt rát, đầu bớt nóng, kiên nhẫn được lâu hơn.
- Áo mưa vừa người, còn tốt, để sẵn trong cốp cho mùa mưa. Áo mưa rách, chật, đi được nửa đường mới mặc vì phải tìm chỗ trú là thêm một nguồn bực.
- Túi nilon cho điện thoại, ví, giấy tờ. Lo đồ bị ướt suốt quãng đường là lo thêm một thứ.
- Chọn giờ đi nếu được. Tránh đúng giữa trưa, tránh đúng lúc mưa đang to nhất; đợi mười lăm phút cho mưa nhỏ hạt thường đỡ hơn đi cố.
- Biết sẵn vài chỗ dừng trên đường: mái hiên rộng, quán nước quen, trạm xăng có mái che.
Không cần đủ hết, chỉ cần hai ba thứ là đã khác. Nhiều người đi xe máy lâu năm nói rằng hôm nào quên chai nước là hôm đó dễ cãi nhau trên đường nhất.
Ở mỗi đèn đỏ: chín mươi giây để hạ nhiệt
Đèn đỏ dài dưới nắng hay mưa thường là lúc cáu nhất. Nhưng cũng là lúc duy nhất bạn được đứng yên, nên dùng nó để chăm cho mình.
- Chống chân vững, thả lỏng tay. Nới các ngón tay khỏi tay ga, lắc nhẹ cổ tay, hạ vai xuống. Đi lâu dưới mưa, tay thường siết chặt hơn mình nghĩ.
- Uống một ngụm nước nếu có, kể cả ngày mưa. Cổ họng mát, đầu cũng dịu đi.
- Thở ra dài ba lần. Hít vào nhẹ bằng mũi, đếm tới bốn, rồi thở ra qua miệng chậm như thổi nguội thìa canh, đếm tới sáu. Mắt vẫn mở, vẫn để ý đèn và xe xung quanh. Nếu chóng mặt, tê tay thì dừng, thở bình thường lại; ngày nắng gắt mà chóng mặt thì tìm bóng râm ngay.
- Tìm một chỗ dịu mắt để nhìn. Một tán cây, một mảng trời, ánh đèn phản chiếu trên mặt nước. Đừng nhìn chằm chằm vào đồng hồ đếm ngược.
- Nói câu tự nhủ. "Nóng là của trời, không phải của ai." hoặc "Ướt thì về thay đồ, không sao."
Chín mươi giây làm vậy không làm trời bớt nóng, nhưng làm bạn bớt mang hết cái nóng ấy vào lời nói và cách lái.
Khi xe khác bắn nước, đi lấn làn giữa trời mưa
Ngày mưa, cơn giận trên đường hay tới từ một cú bắn nước. Một chiếc ô tô chạy nhanh qua vũng nước, cả mảng nước bẩn hắt lên người. Hay một chiếc xe máy lấn sang khi mình đang cố đi chậm qua đoạn ngập. Cảm giác đầu tiên là ức, rồi muốn tăng ga đuổi theo nói cho ra lẽ.
Lúc đó, nhớ rằng mặt đường trơn, tầm nhìn kém, phanh ăn kém hơn ngày khô. Đuổi theo dưới mưa là đặt mình vào nguy hiểm gấp đôi. Thay vào đó, nhả ga, giữ khoảng cách, để chiếc xe kia đi khuất. Lau mặt bằng mu bàn tay khi đã dừng an toàn. Nói với mình: "Ướt rồi thì ướt thêm chút nữa cũng vậy, về tắm là xong."
Nhiều người thấy bớt ức hơn khi nghĩ rằng người lái ô tô kia có khi không hề thấy vũng nước, cũng như chính mình nhiều lần đi qua mà không biết đã bắn nước vào ai. Không phải để bào chữa cho họ, mà để cơn giận không kéo dài cả quãng đường còn lại. Nếu chuyện xảy ra ở chỗ có nguy hiểm thật, như bị ép sát vào lề đường ngập, hãy dừng ở chỗ an toàn, đợi đường thưa rồi mới đi tiếp.
Biết lúc nào nên dừng hẳn
Có những ngày đi tiếp là sai. Trời mưa to tới mức không nhìn rõ mười mét phía trước, nước ngập ngang ống xả, sấm sét liên tục; hay nắng gắt tới mức mình thấy choáng, buồn nôn, mắt hoa lên. Những lúc đó, cơn cáu không còn là vấn đề chính, an toàn mới là chuyện cần lo.
Tìm một mái hiên rộng, một quán nước, một trạm xăng có mái che, dựng xe và nghỉ. Ngày nắng, ngồi chỗ mát, uống nước từng ngụm nhỏ, chườm khăn ướt lên gáy. Nếu choáng nhiều, buồn nôn, lú lẫn, đó có thể là dấu hiệu say nắng: nhờ người xung quanh giúp và gọi 115. Ngày mưa, đứng xa cột điện, xa cây to, đợi mưa nhỏ hạt.
Nhắn cho người đang chờ mình: "Em đang trú mưa ở trạm xăng, mưa nhỏ em đi tiếp, chắc trễ hai mươi phút." Một câu báo trước như vậy giúp bạn không phải vừa đi vừa lo bị trách, và người kia cũng yên tâm hơn nhiều so với không nghe tin gì.
Một mẹo nhỏ của những người hay đi đường: tự đặt luật "cáu ba lần là dừng". Hôm nào thấy mình đã chửi thầm ba lần, bấm còi gắt ba lần, đó là lúc ghé đâu đó năm phút. Năm phút ấy rẻ hơn rất nhiều so với một trận cãi nhau giữa đường.
Người chạy xe cả ngày ngoài trời
Với người giao hàng, chạy xe ôm, đi thị trường, nắng mưa không phải chuyện một chuyến mà là chuyện cả ngày. Cơn cáu vì thế cũng không tới một lần rồi đi, mà tích dần từ sáng tới chiều. Buổi sáng còn cười với khách, tới ba giờ chiều đã gắt với người gọi điện hỏi đơn tới đâu rồi.
Cách giữ mình ở đây là chia ngày thành từng chặng nhỏ. Cứ hai tiếng, dừng hẳn mười phút ở chỗ có bóng râm hay mái che, tháo mũ, uống nước, ăn một chút gì đó. Đừng đợi tới lúc thấy mình hết chịu nổi mới dừng, vì lúc đó cơn cáu đã kịp rơi vào ai đó. Khi khách gọi giục mà mình đang nóng, trả lời ngắn và đều: "Dạ, em đang tới, khoảng mười phút nữa em tới chị nhé." Không giải thích chuyện nắng mưa dài dòng, không than thở với khách, vì càng nói càng thấy ấm ức.
Cuối ngày, trước khi về nhà, ngồi lại vài phút ở một quán quen, thở chậm, để cái mệt của cả ngày lắng xuống phần nào. Người nhà sẽ gặp một người mệt nhưng còn kiên nhẫn, thay vì một người đang tìm chỗ để xả.
Làm dở và làm được trên đường nắng mưa
Một số phản xạ rất tự nhiên khi đang khó chịu lại khiến chuyến đi nặng nề và nguy hiểm hơn.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Cố đi một mạch về nhà dù đã mệt lả | Dừng năm phút ở chỗ mát, uống nước rồi đi tiếp |
| Phóng nhanh qua đoạn ngập cho xong | Đi chậm, giữ ga đều, không làm nước bắn sang người khác |
| Đuổi theo xe vừa bắn nước vào mình | Nhả ga, giãn khoảng cách, lau mặt khi đã dừng an toàn |
| Đội mưa đi mà không báo ai, vừa đi vừa lo bị trách | Nhắn một câu báo trễ khi đang trú |
| Về tới nhà ướt sũng mà kể chuyện ngay bằng giọng đang bực | Tắm, thay đồ, uống cốc nước ấm rồi mới nói chuyện |
Cố chịu tới nhà rồi "xả" bằng một trận cáu cũng không phải cách. Thứ cần là cho cơ thể chỗ nghỉ trên đường, để khi về, mình còn đủ sức nói chuyện bình thường với người nhà.
Khi nào cần gặp người có chuyên môn
Mệt và cáu sau một chuyến đi dưới nắng mưa là chuyện bình thường. Nhưng nếu bạn thấy những ngày thời tiết xấu mình thường xuyên to tiếng với người trên đường, với người nhà; nếu đã có lần xô xát; nếu nghĩ tới việc phải ra đường là thấy căng thẳng, mất ngủ, chán ăn kéo dài nhiều tuần, hãy cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý. Có thể vấn đề không chỉ là thời tiết, mà là sức mình đang cạn vì nhiều chuyện khác.
Với những dấu hiệu cơ thể như choáng, đau đầu dữ dội, đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh khi đi dưới nắng, đừng cho rằng chỉ là do bực. Dừng lại, nghỉ chỗ mát và đi khám, nếu nặng thì gọi 115. Nhiều người chỉ cần vài buổi nói chuyện để nhận ra mình đang gánh quá nhiều và sắp xếp lại được nhịp làm việc. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao trời nắng nóng mình dễ cáu hơn ngày thường?
Khi trời nóng, cơ thể phải gồng để giữ mình ổn, lại thêm khát, mồ hôi, chói mắt, nên phần sức dành cho kiên nhẫn bị lấy bớt. Chuyện nhỏ thành to vì ngưỡng chịu đựng đã hạ thấp. Uống nước, che nắng và dừng nghỉ ở chỗ mát giúp giữ ngưỡng đó cao hơn.
Đứng đèn đỏ dưới nắng gắt thì làm gì cho đỡ bực?
Chống chân vững, thả lỏng tay, uống một ngụm nước nếu có, thở ra dài ba lần, mắt vẫn để ý đèn và xe xung quanh. Nhìn một tán cây hay mảng trời thay vì đồng hồ đếm ngược. Nếu chóng mặt thì dừng thở sâu, tìm bóng râm ngay.
Bị ô tô bắn nước vào người khi trời mưa thì nên làm gì?
Đừng đuổi theo dưới mưa, đường trơn và tầm nhìn kém dễ gây tai nạn. Nhả ga, giãn khoảng cách, đợi chỗ an toàn mới lau mặt, chỉnh lại áo mưa. Nói với mình rằng về tắm là xong, để cơn ức không kéo dài suốt quãng đường còn lại.
Khi nào nên dừng hẳn thay vì đi tiếp dưới mưa nắng?
Khi mưa to không nhìn rõ đường, nước ngập sâu, sấm sét liên tục, hoặc nắng làm bạn choáng, buồn nôn, hoa mắt. Lúc đó tìm mái che, nghỉ và báo cho người đang chờ. Choáng nhiều, lú lẫn khi đi nắng thì nhờ người giúp và gọi 115.
Có cách nào để không về nhà với cái đầu nóng sau ngày mưa nắng?
Dừng nghỉ ngắn trên đường khi thấy mình đã cáu vài lần, báo trước giờ về cho người nhà. Về tới nơi thì tắm, thay đồ, uống nước rồi mới kể chuyện. Nói trước với người nhà rằng mình đang mệt vì đường để họ không nghĩ mình giận họ.