Khi đang nói chuyện mà bị bảo là "nhạy cảm quá" hay "nóng tính thế", cách giữ bình tĩnh là đừng cãi về tính cách của mình, mà thở ra một hơi, hạ giọng, rồi kéo câu chuyện về đúng việc đang bàn bằng một câu như "Có thể em nhạy cảm, nhưng việc em vừa nêu thì vẫn cần bàn". Câu gán tính cách làm mình nóng gấp đôi vì nó biến điều mình nói thành vấn đề của con người mình; tự chứng minh mình không nóng tính bằng cách nóng lên thì người kia càng thấy họ nói đúng.
Ai từng bị nói câu này đều biết cảm giác bị chặn họng: nói tiếp thì thành "đấy, thấy chưa", im thì như nhận. Bài này giúp bạn qua khoảnh khắc ấy, ở chỗ làm cũng như ở nhà, rồi nhìn lại sau đó xem câu kia có phần nào đáng nghe.
Câu "em nhạy cảm quá" rơi xuống giữa cuộc họp nhỏ
Chị K ngồi ở góc họp nhỏ cạnh cửa sổ với hai đồng nghiệp, bàn kế hoạch tháng sau. Chị nói rằng lần trước phần việc của chị bị chuyển sang người khác mà không ai báo, chị chỉ biết khi khách gọi. Anh L cười: "Ôi dào, em nhạy cảm quá, có gì đâu." Người còn lại gật gù. Chị K thấy cổ nóng lên, tai ù đi một nhịp. Câu đáp lên tới miệng: "Anh mới là người vô tâm thì có."
Câu "nhạy cảm quá", "nóng tính thế", "làm gì mà căng", "bình tĩnh đi" có chung một tác dụng: nó chuyển sự chú ý từ điều bạn nói sang cảm xúc của bạn. Chuyện việc bị chuyển không báo biến mất, thay vào đó là chuyện chị K có quá nhạy cảm không. Người nghe thấy mình bị gạt đi, và cơn nóng lúc ấy gồm cả bực lẫn tủi.
Có một cái bẫy kép: càng phản ứng mạnh, người kia càng có cớ nói "đấy, thấy chưa". Nhiều người rơi vào thế này mấy lần thì bắt đầu im luôn, không dám nêu chuyện gì nữa, và cơn bực dồn lại để rồi bùng ra ở một lúc không ngờ. Cả hai đường đó đều không tốt cho mình.
Mười giây đầu sau khi bị gán
Mục tiêu của mười giây này không phải phản bác, mà là không để câu gán ấy cầm lái mình.
- Đừng đáp ngay. Im một nhịp. Câu đáp đầu tiên lúc này thường là một câu gán ngược, kiểu "anh mới là...", và nó chỉ đẩy cuộc nói chuyện xuống dốc.
- Thở ra một hơi dài qua miệng. Nhẹ thôi, như thổi cho nguội ngụm trà, đếm thầm tới sáu. Không cần hít căng ngực. Nếu thấy choáng thì thở bình thường lại.
- Đặt tay lên bàn, lòng bàn tay úp xuống. Tay đang nắm hay khoanh trước ngực là tư thế chống đỡ; tay úp trên bàn giúp vai hạ xuống và giọng trầm hơn.
- Tự nhủ một câu. "Họ đang nói về cảm xúc của mình. Việc mình nêu vẫn còn đó."
- Nói câu đầu tiên thật chậm, giọng thấp hơn bình thường. Câu đó không bàn chuyện mình nhạy cảm hay không, mà đưa câu chuyện về việc.
Giọng chậm và thấp lúc này còn có một tác dụng phụ: nó làm câu gán kia không còn đứng vững. Khó mà nói ai đó nóng tính khi họ đang nói chậm rãi, rõ ràng.
Nếu biết trước mình sắp nêu một chuyện dễ bị gạt đi, như chuyện phân việc với một đồng nghiệp hay đùa cợt, hãy chuẩn bị sẵn một câu mở bằng việc cụ thể, có ngày, có hậu quả: "Thứ Ba tuần trước, phần khách X chuyển sang anh N mà em không được báo, khách gọi em em không trả lời được." Câu càng cụ thể, người kia càng khó lái sang chuyện tính cách.
Câu đáp kéo câu chuyện về đúng việc
Chọn câu theo người đối diện và theo mức mình muốn giữ không khí. Câu nào cũng nên nói bằng giọng bình thường, không mỉa.
- Với đồng nghiệp ngang hàng: "Có thể em nhạy cảm thật, nhưng việc bị chuyển mà không báo thì vẫn cần mình thống nhất cách làm."
- Với cấp trên: "Dạ, em không định làm căng. Em chỉ muốn lần sau có thay đổi thì em được biết trước để trả lời khách."
- Với vợ hoặc chồng khi bị bảo "nóng tính thế": "Ừ, anh đang bực thật. Anh bực vì chuyện tiền điện, mình nói chuyện đó nhé."
- Với bố mẹ: "Con biết bố thấy con nói hơi gắt. Con nói lại chậm hơn nhé, ý con là..."
- Khi người kia nói "bình tĩnh đi": "Em đang bình tĩnh, em chỉ đang nói rõ. Mình quay lại việc nhé."
- Khi cần dừng: "Giờ mình nói tiếp em sẽ nóng thật đấy. Cho em mười phút rồi mình bàn tiếp."
Câu "có thể em nhạy cảm thật, nhưng..." nghe như lùi một bước, nhưng nó tháo ngòi rất hiệu quả. Người kia không còn gì để tranh, vì bạn đã không cãi về tính cách. Cái còn lại trên bàn chỉ là việc.
Đừng dùng giọng mỉa khi nói câu ấy, kiểu kéo dài chữ "nhạy cảm" hay nhếch mép. Giọng mỉa biến một câu tháo ngòi thành một câu châm thêm.
Làm dở và làm được
Những phản ứng hay gặp khi bị gán là nhạy cảm, nóng tính, và vì sao chúng làm mình bốc thêm.
| Làm dở | Vì sao bốc thêm | Làm được |
|---|---|---|
| "Em không hề nhạy cảm!" nói to | Giọng to xác nhận đúng điều người kia vừa nói | Không cãi về tính cách, quay về việc |
| Gán ngược: "Anh mới vô tâm" | Hai bên chuyển sang chấm điểm con người nhau | Nói về một việc cụ thể đã xảy ra |
| Im bặt, về nhà nghĩ cả đêm | Cơn bực dồn lại, lần sau bùng to hơn | Nói một câu ngắn ngay, hoặc hẹn nói lại |
| Kể với đồng nghiệp khác để tìm đồng minh | Thành chuyện phe phái ở chỗ làm | Nói thẳng với đúng người, lúc riêng |
| Cố chứng minh bằng một danh sách dài | Càng dài càng giống đang phòng thủ | Một việc, một đề nghị |
Không cần làm cả mấy việc người ta hay làm khi về tới nhà: đóng cửa mạnh, cầm điện thoại nhắn một tràng cho bạn thân, hay mở bia ra uống cho "quên". Những thứ đó không làm câu gán kia nhẹ đi, chỉ làm buổi tối nặng thêm.
Ở nhà: khi người thân bảo mình nóng tính
Ở nhà, câu này thường đến dưới dạng quen thuộc hơn: "Anh lúc nào cũng nóng", "Con nói chuyện với mẹ kiểu gì thế", "Thôi, em lại sắp nổi cáu rồi". Nó khó chịu theo cách riêng, vì người nói hiểu mình, và vì đôi khi nó có phần đúng. Anh M đang nói với vợ về hoá đơn tiền điện tăng gấp rưỡi, giọng hơi gắt vì vừa đi làm về, đói và mệt. Vợ anh bảo: "Anh nóng tính thế, nói tử tế không được à?" Anh thấy máu dồn lên mặt, và đúng lúc ấy anh suýt chứng minh rằng vợ nói đúng.
Cách anh M thoát ra rất đơn giản: anh ngồi xuống ghế, thở ra một hơi dài, rồi nói "Ừ, anh đang gắt, anh đói với mệt quá. Cho anh ăn cơm đã, ăn xong mình xem cái hoá đơn." Câu đó nhận phần đúng (giọng gắt), nói rõ lý do (đói, mệt), và hẹn lại việc. Không có chỗ nào để cãi tiếp.
Nếu câu "nóng tính" bị dùng mỗi khi bạn muốn nói một chuyện nghiêm túc, hãy chọn một lúc êm để nói về chính chuyện ấy: "Em để ý mỗi lần anh nêu chuyện tiền là em bảo anh nóng. Anh muốn mình tìm cách nói chuyện tiền mà cả hai đều thấy dễ chịu." Chọn lúc no bụng, không vội, không có con đang nghe.
Sau đó: câu gán có phần nào đáng nghe không
Khi đã nguội, thường là tối hôm đó hoặc sáng hôm sau, thử hỏi mình một cách thật lòng: câu "nhạy cảm, nóng tính" có lặp lại từ nhiều người khác nhau không? Nếu chỉ một người hay nói vậy, và họ nói đúng lúc bạn nêu một chuyện khó chịu với họ, khả năng cao đó là cách họ né việc. Nếu nhiều người ở nhiều nơi nói tương tự, có thể có một phần đáng nhìn lại, chẳng hạn giọng mình hay lên cao khi nêu chuyện, hoặc mình nêu chuyện lúc đã bực lâu.
Cả hai trường hợp đều không có nghĩa bạn có lỗi khi cảm thấy khó chịu. Cảm xúc của bạn là thật. Việc nhìn lại chỉ để lần sau nói được sớm hơn, nhẹ hơn, trước khi cơn bực tích lại.
Nếu muốn nói lại với người đã gán mình, chọn lúc riêng: "Anh L, hôm qua lúc em nêu chuyện phân việc, anh bảo em nhạy cảm. Em thấy hơi bị gạt đi. Em muốn mình nói lại chuyện đó cho rõ, được không anh?" Một câu, nói về cảm giác của mình và việc cần bàn, không kết tội.
Khi câu gán lặp lại và khi nào cần gặp chuyên gia
Nếu ở chỗ làm, mỗi lần bạn nêu một vấn đề đều bị gạt đi bằng câu "nhạy cảm, nóng tính", kèm chế giễu trước người khác, đó không còn là một câu nói vu vơ. Ghi lại ngày giờ, nội dung, người có mặt, và nói chuyện với cấp trên trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự. Nếu có lời lẽ xúc phạm, bắt nạt, lưu bằng chứng và hỏi thêm người có chuyên môn.
Ở nhà, nếu câu "mày nóng tính", "em lúc nào cũng làm quá" được dùng thường xuyên để bạn không được nói, kèm với quát tháo hay doạ dẫm, hãy nói với một người thân tin cậy, và nếu có bạo lực hay đe doạ thì an toàn của bạn đứng trước: rời đi, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường.
Ngược lại, nếu bạn tự thấy mình thật sự hay nổi nóng nhanh, cơn giận lặp lại dù đã cố, có lúc đập phá đồ hay làm người khác sợ, hoặc lo lắng, hồi hộp ảnh hưởng tới ăn ngủ và công việc nhiều tuần, hãy gặp chuyên gia tâm lý. Đó là một cách chăm lo cho mình, không phải lời thừa nhận người kia đúng.
Câu hỏi thường gặp
Bị nói là nhạy cảm quá thì nên đáp lại thế nào?
Đừng cãi về tính cách của mình. Thở ra một hơi, nói chậm và kéo câu chuyện về việc, kiểu "Có thể em nhạy cảm, nhưng việc em vừa nêu vẫn cần bàn". Câu này tháo ngòi vì người kia không còn gì để tranh.
Vì sao bị bảo bình tĩnh đi lại làm mình nóng hơn?
Vì câu đó chuyển sự chú ý từ điều bạn nói sang cảm xúc của bạn, nghe như bị gạt đi. Phản ứng mạnh lúc đó lại khiến người kia càng có cớ. Nói chậm, giọng thấp và quay về việc là cách thoát khỏi cái bẫy kép này.
Có nên im lặng khi bị gán là nóng tính không?
Im một nhịp để thở thì tốt. Nhưng im luôn rồi về nhà nghĩ cả đêm thường làm cơn bực dồn lại và bùng ra lần sau. Nói một câu ngắn ngay, hoặc hẹn nói lại khi đã nguội, giữ được cả bình tĩnh lẫn tiếng nói của mình.
Làm sao biết mình nhạy cảm thật hay người kia đang né chuyện?
Nhìn xem câu gán có lặp lại từ nhiều người ở nhiều nơi không. Nếu chỉ một người hay nói, đúng lúc bạn nêu chuyện khó với họ, có thể đó là cách né. Nếu nhiều người nói tương tự, có phần đáng nhìn lại cách mình nêu chuyện.
Đồng nghiệp hay chế giễu mình nhạy cảm trước mọi người thì làm gì?
Ghi lại ngày giờ, nội dung và người có mặt, rồi nói riêng với người đó một lần. Nếu vẫn lặp lại kèm chế giễu, trao đổi với cấp trên trực tiếp hoặc bộ phận nhân sự. Đừng tìm đồng minh để thành chuyện phe phái.
Khi nào nóng tính là chuyện nên gặp chuyên gia?
Khi cơn giận lặp lại dù đã cố, có lúc đập phá đồ hoặc làm người khác sợ, hoặc lo âu, hồi hộp ảnh hưởng tới ăn ngủ và công việc nhiều tuần. Gặp chuyên gia tâm lý là cách chăm lo cho mình, không có nghĩa là mình có vấn đề gì nặng nề.