Để bình tĩnh lại khi ngồi trong xe đỗ, hãy tắt máy hoặc để xe ở số an toàn, rút tay khỏi tay lái, úp điện thoại xuống ghế bên, ngả lưng vào ghế, đặt hai bàn chân phẳng xuống sàn xe và thở ra dài hơn hít vào trong chừng năm phút. Trước khi nổ máy đi tiếp, tự chấm cơn nóng của mình trên thang 0 đến 10; còn trên năm thì chưa đi. Đừng nhắn tin trả lời chuyện vừa làm mình bực, và đừng lái xe khi tay còn run, mắt còn mờ vì giận hay vì khóc.
Với nhiều người đi làm, chiếc xe đỗ dưới hầm, bên lề đường hay trong bãi trường học là chỗ duy nhất trong ngày có cửa đóng và không ai nhìn. Bài này tả năm phút trong xe như một khoảng nghỉ có chủ đích: làm gì trước, thở thế nào trong không gian chật, câu nhắn tạm nào gửi người đang chờ, và những chỗ an toàn cần nhớ riêng với xe.
Chiếc xe đỗ: chỗ trú tạm giữa hai cuộc va chạm
Chị C vừa kết thúc cuộc gọi với khách hàng ngay trong xe, ở bãi đỗ trước trường tiểu học. Khách nói nặng, đòi làm lại toàn bộ phần việc chị đã gửi từ tuần trước. Mười phút nữa con tan học. Chị biết nếu con mở cửa xe lúc này, chỉ cần con kể lể chuyện quên hộp bút là chị sẽ gắt. Mặt chị nóng, cổ họng nghẹn, ngón tay cứ mở đi mở lại màn hình email.
Đây là tình huống rất nhiều người gặp: chiếc xe là quãng nghỉ giữa hai nơi, một nơi vừa làm mình căng, một nơi sắp cần mình dịu. Không có chiếc xe, cơn nóng của chỗ trước sẽ đi thẳng vào chỗ sau. Có chiếc xe, bạn có năm phút để đặt nó xuống. Người hay lái xe sau giờ làm thường kể rằng ngày nào họ dành vài phút ngồi yên trước khi bước ra khỏi xe là ngày ít cáu với người nhà hơn.
Cái khó là xe cũng là nơi người ta dễ làm những việc làm cơn to thêm: gọi lại ngay cho người vừa làm mình tức, gõ một tin nhắn thật dài, bật nhạc thật to, hay nổ máy phóng đi cho "xả". Năm phút dưới đây là để làm điều ngược lại.
Trước khi mở cửa xe: nhận ra mình đang mang gì vào
Năm phút trong xe dễ làm hơn nhiều nếu bạn nhận ra mình cần nó ngay từ lúc bước tới xe. Dấu hiệu thường rất cụ thể: bước chân nhanh và nặng hơn thường lệ, đóng cửa xe mạnh hơn cần thiết, tay vặn chìa khoá trước cả khi thắt dây an toàn, đầu thì đang nói chuyện tiếp với người không có ở đó. Có người nhận ra mình đang lẩm bẩm thành tiếng, có người thấy hàm cứng tới mức đau nhẹ ở hai bên tai.
Nếu biết trước sẽ có cuộc gọi khó, ví dụ cuộc gọi với khách hàng hay với người nhà về chuyện tiền bạc, hãy chủ động hẹn nó vào lúc xe đang đỗ, đừng nghe khi đang chạy. Đỗ hẳn rồi mới bấm nghe, và cho mình thêm năm phút sau cuộc gọi trước khi lái đi. Đặt sẵn một chai nước lọc trong hộc cửa xe, một gói bánh nhỏ trong ngăn đồ phòng khi đói. Những thứ nhỏ ấy là cái đệm cho lúc cơn nóng đến.
Một chi tiết nữa: nhiều người quen bật ngay nhạc hay tin tức khi vào xe. Hôm nào thấy mình đang căng, để xe im lặng vài phút đầu. Âm thanh dồn dập, nhất là tin tức hay bình luận gay gắt, đổ thêm vào cái đầu vốn đã đầy.
Năm phút trong xe, theo thứ tự
Mỗi bước chừng một phút. Không cần đồng hồ, cứ làm hết bước này rồi sang bước kia.
- Đỗ cho an toàn rồi mới làm gì khác. Nếu đang bên đường, đỗ vào chỗ được phép, bật đèn cảnh báo nếu cần. Ở hầm gửi xe kín, đừng ngồi lâu với máy đang nổ; tắt máy, hé cửa kính một chút cho thoáng. Đặt chìa khoá lên bảng điều khiển, không cầm trong tay.
- Rút tay khỏi tay lái, úp điện thoại xuống. Nhiều người đang tức hay bấu chặt vô lăng tới trắng khớp tay. Đặt hai bàn tay lên đùi, lòng bàn tay ngửa lên. Điện thoại úp xuống ghế bên cạnh, tắt âm thông báo trong năm phút. Nếu có người đang chờ, nhắn đúng một dòng: "Mẹ ơi, con tới trễ mười phút, con lái cẩn thận."
- Ngả lưng và tìm chỗ tựa. Hạ lưng ghế xuống một nấc, để gáy chạm tựa đầu. Hai bàn chân rời bàn đạp, đặt phẳng xuống sàn xe. Cảm nhận sức nặng của lưng tì vào ghế, như có ai đỡ hộ.
- Thở ra dài trong không gian chật. Thở ra trước, chậm, qua miệng, hơi chụm môi như thổi một ngọn nến cho lửa nghiêng mà không tắt. Hết hơi thì chờ một nhịp, để hơi vào qua mũi, đếm tới bốn. Thở ra lại, đếm tới sáu. Trong xe yên tĩnh, bạn sẽ nghe rõ tiếng hơi thở của chính mình, dùng tiếng đó làm nhịp.
- Nhìn ra ngoài và chấm lại. Mở mắt, nhìn qua kính chắn gió một điểm xa: hàng cây, bức tường, góc trời. Gọi tên ba thứ bạn thấy. Rồi chấm cơn trên thang 0 đến 10, chỉ để mình tự so. Nếu đã xuống dưới năm, kéo ghế lên, chỉnh gương, nổ máy.
Nếu trong lúc ngồi mà nước mắt chảy ra, cứ để nó chảy. Xe là chỗ kín, khóc vài phút thường làm người nhẹ đi hơn là cố nuốt vào. Chỉ cần nhớ: khóc xong chờ thêm vài phút cho mắt hết nhoè rồi mới lái.
Những câu tự nhủ và câu nhắn hợp với lúc ngồi trong xe
Câu nói với chính mình khi vừa ngồi xuống. Nhẩm thầm "Chuyện đó xong rồi, giờ mình chỉ ngồi đây năm phút." Câu này tách rõ cái vừa qua với cái đang có, để đầu thôi diễn lại cuộc gọi.
Câu nhắn cho người đang chờ. Ngắn, không giải thích dài, không kể chuyện vừa bực. Ví dụ chồng nhắn vợ "Anh xuống hầm rồi, anh ngồi trong xe vài phút cho đỡ mệt rồi lên." Người nhà biết bạn đã về, không gọi dồn, còn bạn có khoảng lặng cần thiết.
Câu chặn tay khi muốn gọi lại ngay. Lúc tay đã chạm vào tên người vừa làm mình tức, nhẩm "Để sáng mai, sáng mai mình vẫn nói được." Hầu hết chuyện công việc và gia đình không ai chết vì bạn trả lời muộn mười hai tiếng, nhưng có nhiều chuyện hỏng vì trả lời trong mười hai giây đầu.
Câu dặn mình trước khi nổ máy. Hỏi thầm "Mình đủ tỉnh để lái chưa?" và trả lời thật. Nếu câu trả lời là "chưa chắc", ngồi thêm năm phút. Đến muộn mười phút còn hơn để cơn bực lái thay mình.
Làm dở và làm được khi ngồi trong xe lúc đang bực
Xe tạo cảm giác riêng tư, nên người ta hay làm những việc không làm ở chỗ khác. Vài việc trong số đó làm cơn nóng kéo dài cả buổi.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Gọi lại ngay cho người vừa làm mình tức | Ngồi đủ năm phút, hẹn gọi lại vào giờ cụ thể, thường là sáng hôm sau |
| Gõ tin nhắn dài, gửi luôn | Gõ vào ghi chú nếu cần trút, không gửi, đọc lại sau một đêm |
| Bật nhạc thật to, đập tay lái | Tắt nhạc hoặc mở rất nhỏ, mở bàn tay đặt lên đùi |
| Nổ máy phóng đi cho "xả" | Chỉ lái khi cơn đã xuống dưới mức nửa thang, mắt không nhoè |
| Ngồi lâu trong hầm kín với máy đang nổ | Tắt máy, hé kính; trời nóng thì ra ngoài đứng ở chỗ thoáng |
| Bóc gói thuốc lá hay lon bia trong xe | Uống vài ngụm nước lọc, ăn thứ gì nhẹ nếu đang đói |
Người đi xe máy cũng dùng được tinh thần này: tấp vào lề an toàn, tắt máy, tháo mũ bảo hiểm, đứng tựa vào yên xe làm vài hơi thở ra dài. Chỉ cần chọn chỗ không chắn lối đi và tránh xa luồng xe chạy.
Sau năm phút: bước ra khỏi xe và sửa gốc
Khi bước ra khỏi xe, mang theo một việc nhỏ đã chọn, không mang theo cả cuộc gọi. Chị C trong ví dụ mở cửa xe đón con, câu đầu tiên chị nói là "Hôm nay của con thế nào?" chứ không phải chuyện cái hộp bút. Chuyện khách hàng, chị ghi một dòng vào sổ có trang trống: sáng mai chín giờ gọi lại, hỏi khách cụ thể phần nào cần sửa.
Nếu tuần nào cũng có vài lần phải ngồi trong xe để nguội đi, đó là tín hiệu nên nhìn vào gốc. Có thể là những cuộc gọi công việc kéo dài sang giờ đón con; khi đó, đặt giờ nhận cuộc gọi khó vào buổi sáng, hoặc để lại tin nhắn hẹn giờ thay vì nghe máy khi đang ngồi sau tay lái. Có thể là khúc đường kẹt mỗi chiều làm mình về tới nơi đã cạn; khi đó, đi sớm hơn hai mươi phút hay đổi lộ trình đôi khi giải quyết được nhiều hơn mọi bài thở.
Còn nếu bạn hay ngồi trong xe rất lâu, không muốn bước ra, không muốn về nhà, ngày này qua ngày khác, đó không còn là năm phút nghỉ mà là một dấu hiệu cần chú ý hơn.
Lưu ý an toàn và khi nào nên gặp chuyên gia
Thở chậm trong xe là an toàn với phần lớn mọi người, nhưng không gian kín và nóng làm người dễ choáng hơn. Nếu thấy chóng mặt, tê tay, hoa mắt, dừng ngay, thở bình thường lại, mở cửa xe cho thoáng. Người có bệnh tim, phổi, hen hoặc đang mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi tập thở có nín hơi hay nhịp đếm dài. Không ngủ lại trong xe đóng kín với máy đang nổ, kể cả khi chỉ định chợp mắt vài phút.
Nên tìm chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi cơn giận của bạn từng khiến bạn lái xe ẩu, đuổi theo người khác hay đập phá; khi cảm giác căng như dây đàn kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng tới giấc ngủ, bữa ăn, công việc; hay khi ngồi trong xe mà những cơn hoảng ập tới nhiều lần. Nếu bạn thấy đau ngực, khó thở, tim đập rất nhanh, nhất là lần đầu, đừng cố lái tiếp: gọi 115 hoặc nhờ người đưa đi khám.
Nếu có lúc ngồi trong xe mà nghĩ tới chuyện làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Ngồi trong xe bao lâu thì đủ để lái tiếp an toàn?
Không có con số chung, nhưng năm phút là mức nhiều người thấy đủ để tay hết run và đầu bớt nóng. Tự chấm cơn trên thang 0 đến 10; còn trên năm, hoặc mắt còn nhoè vì khóc, thì ngồi thêm. Đến muộn còn hơn lái khi đang giận.
Có nên bật điều hoà và nổ máy trong lúc ngồi nghỉ không?
Ở ngoài trời thoáng thì được, miễn là không ngủ quên. Ở hầm gửi xe kín hoặc gara thì nên tắt máy, hé kính hoặc ra ngoài đứng, vì khí thải tích lại trong chỗ kín rất nguy hiểm.
Đang lái thì bị xe khác chèn, có nên tấp vào ngồi thở luôn không?
Nếu thấy cơn nóng làm mình muốn đuổi theo hay bấm còi liên tục thì nên. Tìm chỗ được phép đỗ, tắt máy và làm vài phút thở ra dài. Không dừng xe đột ngột giữa đường, không tấp vào chỗ cấm.
Người nhà gọi dồn lúc mình đang ngồi nghỉ trong xe thì sao?
Nhắn một dòng ngắn rằng mình đã tới, cần vài phút rồi lên. Phần lớn người nhà chỉ cần biết bạn an toàn. Thoả thuận trước với nhau rằng ai ngồi lại trong xe vài phút là đang nghỉ, không phải đang giận ai.
Khóc trong xe có làm mình mềm yếu không?
Không. Khóc là một cách cơ thể nhả bớt căng thẳng, và xe là chỗ kín để làm điều đó mà không ai nhìn. Chỉ cần chờ cho mắt hết nhoè, thở vài hơi ra dài rồi mới lái tiếp.
Đi xe máy thì làm năm phút này ở đâu?
Tấp vào lề rộng, vỉa hè cho phép dừng hoặc bãi gửi xe, tắt máy, tháo mũ. Đứng tựa vào yên xe hoặc ngồi xuống bậc thềm, thở ra dài và nhìn ra xa. Chọn chỗ không chắn lối đi của người khác.