Đêm trước ngày thi, việc giúp bạn nhất là dừng ôn trước giờ ngủ chừng hai tiếng, soạn sẵn túi đồ và đường đi, rồi dành phần còn lại của buổi tối cho những việc nhẹ. Khi nằm mà tim vẫn nhanh, đầu vẫn chạy công thức, hãy thở ra chậm và dài, nhắc mình rằng nằm nghỉ yên cũng đã là nghỉ, không cần ép phải ngủ ngay.
Bài này viết cho người tự lo cho kỳ thi của mình: người đi làm thi chứng chỉ, thi nâng ngạch, thi lại đại học; sinh viên, học sinh cuối cấp tự xếp lịch ôn. Không ai nhắc giờ, không ai nấu sẵn bữa tối, và nhiều khi phải đi thi sau một ngày làm việc. Phần dưới đi theo từng mốc của buổi tối.
Vì sao đêm trước ngày thi của người lớn khó theo kiểu riêng
Anh B ba mươi tám tuổi, thi chứng chỉ nghề sau mười lăm năm không ngồi phòng thi. Chiều anh vẫn đi làm, bảy giờ tối mới về, ăn vội rồi mở tài liệu. Tới mười giờ anh thấy càng đọc càng rối, chữ trượt khỏi mắt, trong đầu là câu "lớn tuổi rồi mà trượt thì ngại lắm". Anh đọc thêm tới một giờ sáng, rồi nằm trằn trọc tới gần bốn giờ.
Người lớn đi thi mang theo những thứ học sinh chưa có: công việc ban ngày, con nhỏ, tiền lệ phí đã đóng, và cái sĩ diện của người đã trưởng thành. Nhiều người không dám nói với ai là mình đang thi, nên cũng không có ai để nói "thôi đi ngủ đi". Học sinh lớn tự ôn thì khác chút: bố mẹ đi làm xa hoặc không theo kịp bài, các em tự đặt áp lực rất cao lên chính mình.
Điểm chung là buổi tối cuối cùng dễ bị biến thành buổi ôn cấp tốc. Đầu óc lúc đó đã mỏi, thông tin mới vào không bám được bao nhiêu, mà lại làm bạn phát hiện ra thêm vài chỗ chưa vững, thế là cơn lo bùng lên ngay trước giờ ngủ.
Dấu hiệu sắp rơi vào vòng đó thường rất rõ nếu để ý: bạn đọc một trang ba lần mà không nhớ gì, bắt đầu lật lung tung giữa các chương, tay cứ cầm điện thoại lên để xem giờ rồi tính nhẩm "còn mấy tiếng nữa". Khi thấy hai trong ba dấu hiệu ấy, đó không phải lúc ôn thêm, mà là lúc đóng tài liệu, đứng dậy rót cốc nước và chuyển sang phần chuẩn bị đồ đạc.
Xếp buổi tối theo từng mốc
Lấy giờ đi ngủ mong muốn làm mốc, rồi đếm ngược lại. Lịch dưới đây giả định bạn định ngủ lúc mười một giờ; dời sớm hay muộn theo nhịp quen của mình.
- Khoảng sáu bảy giờ: ăn tối vừa đủ. Ăn món quen, không thử món lạ, không ăn quá no. Đói lúc chín giờ dễ làm bạn bồn chồn hơn bạn tưởng, vì cơn đói và cơn lo cho cảm giác rất giống nhau trong bụng.
- Tới chín giờ: ôn nhẹ phần đã biết. Lướt lại dàn ý, công thức chính, những câu đã làm đúng. Không mở chuyên đề mới, không làm đề khó nhất. Mục tiêu là nhắc đầu óc rằng mình đã biết nhiều thứ.
- Chín giờ: đóng tài liệu và soạn túi. Giấy tờ tuỳ thân, giấy báo dự thi, bút, nước, áo khoác mỏng phòng máy lạnh. Đặt túi ở cửa. Xem lại đường đi, giờ phải ra khỏi nhà, cộng thêm hai mươi phút dự phòng kẹt xe.
- Chín giờ rưỡi tới mười rưỡi: việc nhẹ không màn hình. Tắm nước ấm, đi bộ quanh nhà, gấp quần áo, nghe một bản nhạc quen. Việc tay chân nhẹ giúp đầu óc rời khỏi bài.
- Mười rưỡi: tắt màn hình, đèn dịu. Nhắn một câu cho người cần biết, rồi để điện thoại ở bàn, xa giường.
Có người sẽ hỏi: dừng ôn sớm vậy có phí không? Thường là không. Buổi tối cuối không thêm được kiến thức đáng kể, nhưng một đầu óc tỉnh vào sáng hôm sau giúp bạn dùng trọn những gì đã học. Đổi hai tiếng đọc mỏi lấy một giấc ngủ khá hơn là đổi có lời.
Lúc nằm xuống mà tim vẫn đập, đầu vẫn chạy bài
Đây là lúc nhiều người hoảng nhất: cả buổi tối ổn, vừa tắt đèn thì cơn hồi hộp tới. Tim đập nghe rõ trong tai, đầu bật ra câu hỏi "công thức kia là gì nhỉ", tay muốn với lấy điện thoại để tra. Đừng tra. Tra một câu sẽ dẫn tới mười câu, và bạn lại ngồi dậy lúc nửa đêm.
Thay vào đó, nằm ngửa, một tay đặt lên bụng. Hít nhẹ qua mũi đếm thầm tới bốn, thở ra thật chậm qua miệng hơi khép như đang thổi tắt ngọn nến ở xa, đếm tới sáu hoặc bảy. Làm như vậy chừng mười nhịp. Thấy chóng mặt hay tê tay thì dừng, thở bình thường lại; không cần cố hít sâu.
Nếu câu hỏi về bài cứ quay lại, bật đèn ngủ, ghi nó ra một tờ giấy đặt sẵn đầu giường, kèm một dòng: "Sáng mai xem trong năm phút." Viết ra rồi thì đầu óc yên tâm là đã có chỗ giữ nó. Rồi tự nhủ: "Nằm yên nhắm mắt cũng là nghỉ. Ngủ được thì tốt, chưa ngủ được thì mình vẫn đang nghỉ." Chính việc bớt ép mình phải ngủ thường giúp giấc ngủ tới sớm hơn.
Khi phải đi thi ngay sau một ngày làm việc dài
Nhiều người đi làm không có buổi tối thong thả như lịch trên. Có người tan ca lúc tám giờ, có người còn phải đón con, nấu cơm, tắm cho con rồi mới có chỗ ngồi xuống. Tới lúc mở tài liệu ra thì đã mười giờ, đầu nặng như đeo đá. Lúc đó cơn lo hay mang theo một câu: "Người ta có cả tuần ôn, mình chỉ có mấy tiếng, thôi xong rồi."
Với hoàn cảnh này, đừng cố bù cả tuần trong một tối. Chọn đúng một việc: lướt dàn ý chính trong ba mươi phút, rồi soạn túi và đi ngủ. Bữa tối có thể đơn giản hơn ngày thường, việc nhà dời sang hôm sau, nhờ người trong nhà gánh bớt một buổi. Nếu bạn đang ở trong xe hoặc trên xe buýt về nhà, dùng quãng đường đó để thở ra chậm vài nhịp và nhẩm lại ba ý quan trọng nhất, coi như đã ôn.
Một chi tiết người từng thi sau giờ làm hay kể: cái mệt của ngày làm việc dễ bị nhầm thành nỗi lo về bài thi. Bạn thấy nặng ngực, bứt rứt, cáu với người nhà, rồi cho rằng mình đang sợ thi. Thật ra phần lớn là mệt và đói. Ăn tối tử tế, tắm, nằm xuống sớm, nhiều khi cơn "lo" tự giảm một nửa.
Câu nói và câu nhắn giúp buổi tối nhẹ hơn
Người lớn đi thi hay ngại nhờ ai. Một vài câu ngắn có thể đổi cả không khí trong nhà buổi tối hôm đó.
- Chồng nói với vợ: "Mai anh thi, tối nay anh xin miễn rửa bát nhé, bù lại cuối tuần anh làm cả hai hôm."
- Mẹ đi thi nhắn con lớn: "Tối nay mẹ đi ngủ sớm, con trông em giúp mẹ tới chín giờ nha, mẹ cảm ơn con."
- Học sinh lớn nói với bố mẹ: "Con ôn đủ rồi, tối nay bố mẹ đừng hỏi bài con nữa, con chỉ cần cả nhà ăn cơm vui vui."
- Tự nhủ khi nghĩ tới chuyện trượt: "Thi là một ngày. Kết quả nào thì mình vẫn còn đường đi tiếp."
- Nhắn bạn cùng thi: "Mình tắt máy lúc mười rưỡi, sáng mai gặp ở cổng nhé, đừng nhắn bài tối nay."
Câu cuối nghe có vẻ khó, nhưng nhóm chat ôn thi buổi tối cuối là nơi cơn lo lây nhanh nhất: một người hỏi "câu này làm sao", năm người hoảng theo. Hẹn trước giờ tắt máy giúp cả nhóm.
Những thói quen làm đêm trước ngày thi nặng thêm
Phần lớn thói quen dưới đây xuất phát từ ý tốt: muốn chắc ăn hơn, muốn tỉnh hơn. Chỉ là chúng đi ngược với điều đầu óc cần vào sáng hôm sau.
| Làm dở | Làm được |
|---|---|
| Thức tới hai giờ sáng ôn cấp tốc | Đóng tài liệu trước giờ ngủ hai tiếng |
| Uống cà phê đặc buổi tối cho tỉnh | Cà phê dừng từ đầu giờ chiều, tối uống nước ấm |
| Uống chút rượu cho dễ ngủ | Tắm nước ấm, đi bộ chậm vài vòng |
| Tra từng câu hỏi lóe lên trong đầu lúc nằm | Ghi ra giấy, hẹn sáng xem năm phút |
| Đọc bài chia sẻ "đề năm nay khó lắm" trên mạng | Tắt nhóm chat và mạng xã hội sau mười giờ |
| Đặt một báo thức sát giờ | Đặt hai báo thức, cái sau cách cái đầu mười lăm phút |
Còn một việc không cần làm: thức trắng để "khỏi lo ngủ quên". Một đêm ngủ chập chờn vẫn tốt hơn hẳn một đêm không chợp mắt. Nhiều người đã thi ổn sau một đêm ngủ bốn năm tiếng, nên đừng hoảng nếu chưa ngủ ngay được.
Sáng hôm sau, và khi nào nên gặp chuyên gia
Sáng dậy, ăn vài thứ dễ tiêu, uống nước, mở tờ giấy đêm qua xem đúng năm phút như đã hẹn. Ra khỏi nhà sớm hơn dự tính. Trên đường đi, nếu thấy bụng thắt lại, thở ra chậm vài nhịp ở mỗi đèn đỏ hoặc mỗi bến xe, không cần làm gì thêm.
Nếu đêm trước kỳ thi lần nào bạn cũng thức trắng, nỗi lo thi kéo dài nhiều tuần làm bạn mất ăn mất ngủ, hay có cơn hoảng khiến bạn bỏ dở buổi thi, nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý để có người cùng tìm cách. Nếu đêm đó có cơn tim đập rất nhanh, đau ngực hay khó thở lần đầu, đừng cho là do lo; đi khám, nặng thì gọi 115.
Với học sinh dưới mười tám tuổi tự lo một mình, nếu thấy áp lực thi làm mình tuyệt vọng hoặc có ý nghĩ làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Trẻ dưới mười sáu tuổi cũng có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.
Câu hỏi thường gặp
Đêm trước ngày thi có nên ôn tới khuya không?
Thường là không nên. Đầu óc đã mỏi sau một ngày nên thông tin mới vào khó bám, lại dễ làm bạn phát hiện chỗ chưa vững rồi hoảng. Dừng ôn trước giờ ngủ chừng hai tiếng, lướt lại phần đã biết là đủ.
Không ngủ được đêm trước ngày thi thì có sao không?
Một đêm ngủ ít thường không làm hỏng bài thi như bạn sợ, nhiều người vẫn làm bài ổn sau bốn năm tiếng ngủ. Nằm yên, nhắm mắt, thở chậm cũng là nghỉ. Đừng ngồi dậy ôn thêm hay tra điện thoại.
Người lớn tuổi đi thi lại có dễ hồi hộp hơn không?
Nhiều người đi làm lâu năm thấy hồi hộp hơn vì lâu không ngồi phòng thi và ngại chuyện thể diện. Đó là cảm giác thường gặp, không nói lên năng lực của bạn. Chuẩn bị kỹ đồ đạc và đường đi giúp bớt một phần lo.
Có nên uống cà phê buổi sáng hôm thi không?
Nếu ngày thường bạn vẫn uống một ly, buổi sáng hôm thi uống bằng mức đó là được, đừng uống nhiều hơn. Thêm cà phê dễ làm tim nhanh và tay run hơn, cộng với hồi hộp sẵn có thì càng khó chịu.
Làm sao để nhóm bạn cùng thi không làm mình hoảng thêm?
Hẹn trước giờ tắt máy, ví dụ mười giờ rưỡi, và nói rõ tối đó không nhắn bài. Nếu nhóm vẫn nhắn, tắt thông báo nhóm tới sáng. Gặp nhau ở cổng trường sáng hôm sau là đủ.
Khi nào nỗi lo thi cần gặp chuyên gia?
Khi lần thi nào bạn cũng thức trắng, nỗi lo kéo dài nhiều tuần, làm mất ăn mất ngủ, hoặc có cơn hoảng khiến bạn bỏ thi. Lúc đó nên gặp bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý. Đau ngực, khó thở lần đầu thì đi khám hoặc gọi 115.