DiemDam.comĐiềm Đạm
Thở và bình tĩnh lại trong vài phút

Hoảng giữa đêm: làm gì trong mười phút đầu khi bật dậy tim đập thình thịch

Tỉnh giấc lúc hai giờ sáng, tim đập mạnh, thở hụt? Trước hết loại trừ cấp cứu, rồi bật đèn nhỏ, ngồi dậy, thở ra chậm, chạm thứ mát, gọi người bên cạnh. Từng bước.

Late night on a rooftop terrace with soft lamps, a Vietnamese man in a black hoodie sits wrapped in a blanket holding a glass of water, seen from the side

Khi hoảng giữa đêm, việc đầu tiên là xem có dấu hiệu cấp cứu không: đau thắt ngực lan ra tay, hàm, lưng, khó thở thật sự, vã mồ hôi lạnh, yếu hay tê một bên người, hoặc đây là lần đầu có những cảm giác này; có thì gọi 115 ngay. Nếu không có và bác sĩ đã từng khám, hãy bật một ngọn đèn nhỏ, ngồi dậy cho hai chân chạm sàn, thở ra chậm hơn hít vào, cầm một cốc nước mát và gọi tên năm thứ quanh mình, chừng mười phút. Cơn hoảng thường lên đỉnh trong vài phút rồi tự hạ. Việc của bạn là đi qua những phút ấy mà không làm nó to thêm.

Bài này không bàn chuyện chữa mất ngủ hay nguyên nhân sâu xa, chỉ tả những gì làm được trong khoảng mười phút đầu: phân biệt lúc cần gọi cấp cứu, cách đặt người và thở, nói gì với người nằm cạnh, những việc nên tránh như tra triệu chứng trên mạng giữa đêm, và sáng hôm sau cần làm gì để lần sau đỡ hơn.

Hai giờ sáng, cái gì cũng to hơn

Chị M bật dậy lúc hai giờ mười. Tim đập thình thịch như trống, nghe rõ cả trong tai. Ngực thắt, hơi thở ngắn, tay chân lạnh, một cảm giác rất rõ là có chuyện khủng khiếp sắp xảy ra dù không biết là chuyện gì. Chồng chị vẫn ngủ. Căn phòng tối, chỉ có tiếng quạt. Trong đầu chị là một câu duy nhất lặp đi lặp lại: "Mình bị làm sao rồi."

Ban đêm làm mọi cảm giác to lên. Không có gì khác để mắt nhìn, tai nghe, đầu chỉ còn biết dồn vào nhịp tim. Không có ai thức để hỏi. Mọi lo lắng ban ngày đã gác lại thì giờ ùa về, kèm theo những kịch bản tệ nhất. Người từng trải qua đều nói cơn hoảng lúc hai giờ sáng đáng sợ gấp nhiều lần cùng cơn ấy lúc hai giờ chiều.

Có một vòng lặp hay gặp: tim đập nhanh làm mình sợ, nỗi sợ làm tim đập nhanh hơn, mình thở dốc để lấy hơi, thở dốc làm tê tay và choáng, cảm giác tê và choáng lại càng làm mình tin có chuyện nghiêm trọng. Mười phút đầu là để chặn vòng lặp ấy ở chỗ dễ chặn nhất: hơi thở, ánh sáng, tư thế và một người bên cạnh. Không cần làm cho cơn biến mất ngay, chỉ cần không tiếp thêm cho nó.

Điều quan trọng nhất cần nói ngay: không phải mọi cơn tim đập mạnh ban đêm đều là hoảng. Có những trường hợp là bệnh tim, bệnh phổi hay bệnh khác cần cấp cứu. Vì vậy, bước đầu tiên luôn là phân biệt, chứ không phải tự trấn an.

Bước đầu tiên: khi nào phải gọi 115 ngay

Hãy đọc kỹ phần này lúc đang bình thường, để lúc cần không phải nghĩ. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào ở cột trái, gọi 115 hoặc đánh thức người nhà đưa đi viện, đừng ngồi thở chờ.

Gọi 115 ngay khiCó thể là cơn hoảng nếu
Đây là lần đầu tiên có cảm giác nàyĐã từng có cơn giống hệt và bác sĩ đã khám, loại trừ bệnh
Đau thắt, đè nặng ở ngực, lan ra cánh tay, hàm, lưngNgực thấy căng, khó chịu nhưng không đau thắt lan ra
Khó thở thật sự, môi tím, không nói được trọn câuCảm giác hụt hơi nhưng vẫn nói được, thở chậm lại thì đỡ dần
Vã mồ hôi lạnh, buồn nôn, choáng tới mức sắp ngấtTay chân lạnh, run, nhưng tỉnh táo
Méo miệng, yếu hay tê một bên người, nói ngọng đột ngộtTê đầu ngón tay cả hai bên, dịu đi khi thở chậm
Có bệnh tim, phổi, đang mang thai mà triệu chứng khác thường ngàyTriệu chứng giảm dần sau mười đến hai mươi phút

Khi còn phân vân, cứ gọi 115 hoặc đi khám. Đi khám rồi biết không sao vẫn tốt hơn ngồi ở nhà đoán. Bảng này không phải để tự chẩn đoán, chỉ để bạn không bỏ qua dấu hiệu nguy hiểm.

Mười phút đầu, khi đã chắc không phải cấp cứu

Nếu cơn này giống những lần trước đã được bác sĩ khám và bạn không thấy dấu hiệu ở cột trái bảng trên, đi lần lượt các bước dưới đây.

  1. Bật một ngọn đèn nhỏ. Đèn ngủ, đèn bàn, không cần đèn trần chói. Bóng tối làm cơn hoảng to hơn, ánh sáng dịu giúp mắt có chỗ bám.
  2. Ngồi dậy, hai chân chạm sàn. Ngồi ở mép giường, lưng hơi tựa, hai bàn chân đặt phẳng xuống nền nhà. Nền gạch thường mát, để ý cảm giác mát đó dưới lòng bàn chân.
  3. Thở ra chậm, đừng cố hít thật sâu. Khi hoảng, người ta hay thở dốc, hít liên tục, và chính thở nhanh lại làm tê tay, choáng hơn. Hé môi thở ra chậm như thổi nguội thìa canh, đếm tới sáu. Để hơi vào qua mũi nhẹ nhàng, đếm tới bốn. Không nín thở. Lặp lại vài phút.
  4. Cầm một thứ mát trong tay. Cốc nước để sẵn đầu giường, uống từng ngụm nhỏ. Hoặc áp chai nước vào cổ tay, vào má. Cảm giác mát kéo chú ý ra khỏi nhịp tim.
  5. Gọi tên năm thứ quanh mình. Cái quạt màu trắng, rèm cửa sọc, đôi dép dưới chân, cái gối, bóng đèn ngủ. Nghe ba tiếng: quạt quay, xe xa xa, tiếng thở của người bên cạnh.
  6. Nhắc mình một câu thật. Nếu bác sĩ đã từng nói đây là cơn hoảng, nhẩm "Mình đã từng qua cơn này. Nó lên rồi sẽ xuống." Không cần ép mình hết sợ, chỉ cần không đẩy thêm.

Nếu phòng bí, có thể ra ban công hay sân thượng nếu nhà có, chỗ thoáng, có đèn, ngồi xuống ghế, quấn một tấm chăn mỏng. Đừng ra ngoài đường một mình lúc khuya. Phần lớn người thấy cơn bắt đầu dịu sau mười đến hai mươi phút. Nếu sau hai mươi phút vẫn không đỡ, hoặc có thêm dấu hiệu ở cột trái bảng trên, gọi 115.

Đánh thức người bên cạnh và nói gì

Bạn không cần đi qua một mình. Nhiều người ngại đánh thức chồng, vợ, con lớn vì sợ làm phiền. Nhưng có một người thức cùng thường làm cơn hoảng dịu nhanh hơn, và nếu có chuyện cần đi viện thì đã có người ở đó.

Câu đánh thức ngắn và rõ. Ví dụ vợ nói với chồng "Anh ơi, em đang hoảng, tim đập mạnh lắm. Anh ngồi với em một lúc." Không cần giải thích. Người nghe biết ngay cần làm gì.

Người thức cùng làm gì. Ngồi cạnh, nói chậm và nhỏ. Không hỏi dồn, không bảo "có gì đâu mà sợ". Có thể thở cùng, thở ra thật chậm cho người kia theo. Một câu như "Anh ở đây rồi, mình thở cùng nhau nhé." là đủ. Nếu thấy dấu hiệu nguy hiểm, người thức cùng gọi 115.

Nếu ngủ một mình. Để điện thoại ở chỗ với tay được, nhưng không dùng để lướt. Nếu cơn quá nặng hoặc có dấu hiệu cấp cứu, gọi 115 hoặc gọi một người thân ở gần. Với người hay có cơn ban đêm và ở một mình, nên thoả thuận trước với một người thân là có thể gọi họ bất cứ giờ nào.

Khi người bên cạnh là con nhỏ. Nếu đang ngủ cùng con nhỏ, đừng đánh thức con để nhờ. Nhẹ nhàng ra khỏi giường, sang góc phòng hoặc phòng bên có đèn nhỏ, vẫn để cửa mở để nghe được con. Nếu cơn nặng hay có dấu hiệu cấp cứu, gọi 115 hoặc gọi người lớn khác trong nhà. Sáng ra, con không cần biết chi tiết; nếu con hỏi, chỉ cần nói đêm qua mẹ hơi mệt, giờ mẹ ổn rồi.

Những việc làm cơn hoảng to thêm

Lúc hoảng, người ta hay làm những việc tưởng giúp mình kiểm soát, nhưng thực ra đổ thêm lo.

Làm dởLàm được
Tra triệu chứng trên mạng giữa đêmÚp máy xuống. Nếu lo bệnh, gọi 115 hoặc sáng mai đi khám
Đo nhịp tim liên tục bằng đồng hồ, điện thoạiĐo một lần nếu cần, rồi cất đi; nhìn số liên tục làm tim đập nhanh thêm
Hít thật sâu, thở dốc cho đủ hơiThở ra chậm, hít nhẹ; thở nhanh làm tê tay, choáng hơn
Nằm im trong bóng tối cố ép mình ngủ lạiBật đèn nhỏ, ngồi dậy, đợi cơn qua rồi mới nằm
Uống rượu cho dễ ngủ lạiUống nước lọc từng ngụm nhỏ
Uống cà phê, trà đặc vì nghĩ sẽ không ngủ được nữaNước ấm hoặc nước lọc, tránh chất kích thích

Cũng đừng tự trách mình vì đã hoảng. Câu như "sao mình yếu thế" chỉ thêm một tầng xấu hổ lên trên nỗi sợ. Cơn hoảng không phải là yếu đuối, và nó không nói lên giá trị của con người bạn.

Sáng hôm sau, và khi nào cần gặp chuyên gia

Sáng hôm sau, ghi lại vài dòng: mấy giờ tỉnh dậy, cảm thấy gì, kéo dài bao lâu, hôm trước có chuyện gì căng, có uống cà phê muộn hay bỏ bữa tối không. Không cần viết hay. Những dòng ấy giúp ích khi đi khám, và giúp bạn nhận ra những ngày dễ có cơn hơn. Kể với một người thân tin cậy cũng là một bước, ví dụ nhắn chị gái "Đêm qua em bị hoảng lúc hai giờ, giờ em ổn rồi, nhưng em muốn kể chị nghe."

Nếu đây là lần đầu, hãy đi khám để bác sĩ kiểm tra tim, phổi và các bệnh khác, kể cả khi sáng ra đã thấy bình thường. Nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ nếu cơn hoảng lặp lại nhiều lần, nếu bạn bắt đầu sợ đi ngủ vì sợ cơn quay lại, nếu lo âu kéo dài nhiều tuần làm mất ăn mất ngủ, ảnh hưởng tới công việc và sinh hoạt. Đi gặp chuyên gia sớm thường giúp nhiều hơn là cố chịu một mình qua nhiều tháng.

Nếu trong những đêm như vậy có lúc bạn thấy tuyệt vọng hoặc có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Khi tập thở, nếu chóng mặt, tê tay thì dừng, thở bình thường lại; người có bệnh tim, phổi, hen, đang mang thai hỏi bác sĩ trước khi tập nín thở. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Làm sao biết mình đang hoảng hay đang bị bệnh tim?

Không tự phân biệt chắc chắn được ở nhà. Nếu là lần đầu, có đau thắt ngực lan ra tay, hàm, lưng, khó thở thật sự, vã mồ hôi lạnh hay yếu một bên người, gọi 115 ngay. Chỉ khi bác sĩ đã khám và loại trừ bệnh thì mới nên xử lý như một cơn hoảng.

Cơn hoảng ban đêm thường kéo dài bao lâu?

Nhiều người thấy cơn lên đỉnh trong vài phút rồi dịu dần sau mười đến hai mươi phút. Nếu sau hai mươi phút vẫn không đỡ hoặc nặng thêm, nên gọi 115 hoặc đi viện để được kiểm tra.

Có nên đánh thức người nằm cạnh không?

Nên. Có người thức cùng thường làm cơn dịu nhanh hơn, và nếu cần đi viện thì đã có người giúp. Chỉ cần một câu ngắn là mình đang hoảng, ngồi với mình một lúc.

Sau cơn hoảng có ngủ lại được không?

Thường là được, nhưng đừng ép. Đợi cơn qua hẳn, uống chút nước, ngồi thêm vài phút dưới đèn nhỏ rồi mới nằm. Nếu không ngủ lại được, nằm nghỉ cũng tốt hơn là lo lắng vì không ngủ.

Thở theo nhịp đếm lúc hoảng mà thấy tê tay hơn thì sao?

Có thể bạn đang hít quá mạnh hoặc thở quá nhanh. Dừng đếm, thở bình thường, chậm lại, chú ý thở ra nhẹ và lâu hơn hít vào. Nếu tê tay một bên hoặc kèm méo miệng, nói khó, gọi 115 ngay.

Hoảng giữa đêm nhiều lần có phải là mình bị bệnh tâm lý không?

Không nên tự kết luận. Cơn hoảng lặp lại là dấu hiệu nên đi khám để bác sĩ kiểm tra cơ thể trước, rồi gặp chuyên gia tâm lý để được đánh giá đúng. Đi sớm thường giúp nhiều hơn cố chịu một mình.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138