DiemDam.comĐiềm Đạm
Giữ đầu lạnh nơi làm việc

Kiềm chế cơn giận nơi làm việc: lộ trình từ lúc nóng mặt tới lúc nói lại

Ở chỗ làm, cơn giận cần đi qua ba chặng: nhận ra lúc nó nhen, xin dừng vài phút mà không mất mặt, rồi quay lại nói chuyện khi đầu đã nguội. Kèm câu mẫu.

Open-plan office workspace at late afternoon, a Vietnamese man in a white shirt sitting back from his desk with one hand on his chest, eyes on the window, glass of water nearby

Muốn kiềm chế cơn giận nơi làm việc, bạn không cần nén tới mức không cảm thấy gì. Bạn cần ba việc theo đúng thứ tự: nhận ra cơn giận từ lúc nó mới nhen trong người, cho mình vài phút rời khỏi chỗ nóng bằng một câu xin dừng lịch sự, rồi quay lại nói chuyện khi đầu đã nguội, nói đúng việc chứ không nói người. Phần lớn những lần lỡ lời ở công ty xảy ra trong chừng chín mươi giây đầu, lúc mặt đã nóng mà miệng vẫn chạy nhanh hơn đầu.

Bài này đi theo đúng một buổi chiều ở văn phòng, khi một chuyện nhỏ chạm vào chỗ đã căng sẵn. Bạn sẽ thấy cơn giận thường đến từ đâu, những dấu hiệu báo trước mà chỉ người trong cuộc mới biết, việc làm trong mấy phút đầu, cách nói lại sau đó, và lúc nào thì chuyện đã vượt khỏi việc tự xoay xở.

Một buổi chiều rất bình thường, và vì sao lúc đó dễ nổ

Hình dung chị A làm kế toán, bốn giờ chiều thứ Năm. Từ sáng chị đã sửa bảng số liệu ba lần vì phòng khác gửi sai. Bữa trưa ăn vội mười phút. Đúng lúc chị sắp gửi bản cuối, anh B ở phòng kinh doanh đi ngang, nói to vừa đủ cho mấy bàn bên nghe: "Sao số này chưa xong, bên anh chờ từ trưa rồi đó." Mặt chị nóng lên, tim đập nhanh, tay đang cầm chuột siết lại. Trong đầu chị đã có sẵn một câu: "Anh muốn nhanh thì anh tự làm đi." Câu đó chưa ra khỏi miệng, nhưng nó đã nằm ngay trên đầu lưỡi.

Chuyện anh B nói không lớn. Thứ làm nó lớn là mọi thứ đã dồn từ sáng: đói, mệt, bị sửa đi sửa lại, và bị nói trước mặt người khác. Ở chỗ làm, cơn giận hiếm khi đến từ một chuyện; nó thường là chuyện thứ năm trong ngày rơi đúng vào lúc mình đã cạn. Nhiều người để ý thấy cùng một câu nói, nghe lúc chín giờ sáng thì chỉ thấy phiền, nghe lúc năm giờ chiều bụng đói thì thấy như bị xúc phạm.

Có một điều nữa làm cơn giận ở công ty khó xử hơn ở nhà: bạn không được tự do bỏ đi, không được to tiếng, và mọi người xung quanh đều đang nhìn. Áp lực "phải tỏ ra bình thường" làm nhiều người nén cho tới khi không nén nổi, rồi nổ vào một chuyện nhỏ hơn nhiều, trước mặt người không liên quan.

Trước khi nổ: những dấu hiệu bạn nhận ra được

Cơ thể báo trước cái đầu. Nóng hai bên tai, hàm nghiến lại, vai nhô lên, ngón tay gõ bàn nhanh hơn. Nhiều người thấy hơi thở ngắn và nằm ở ngực chứ không xuống bụng. Đây là lúc nên phanh, vì vài chục giây nữa lời nói sẽ chạy trước suy nghĩ.

Câu trong đầu bắt đầu có chữ "lúc nào cũng". Khi bạn nghĩ "anh ta lúc nào cũng vậy", "bên đó chẳng bao giờ làm đúng", đó là dấu hiệu chuyện hôm nay đang kéo theo mọi chuyện cũ. Câu nói ra lúc đó sẽ nặng gấp mấy lần chuyện đang có.

Bạn gõ phím mạnh hơn và đọc tin nhắn nhanh hơn. Người hay nóng thường đọc lướt, bắt ngay chữ khó nghe nhất và bỏ qua phần còn lại. Thấy mình đang đọc kiểu đó, tức là đầu đã vào thế phòng thủ.

Bạn đói, thiếu ngủ, hoặc vừa qua một cuộc họp khó. Những thứ này không phải cái cớ, nhưng biết mình đang ở ngày như vậy thì bạn đặt ngưỡng phanh sớm hơn. Có người dán một mẩu giấy trắng nhỏ ở góc màn hình chỉ để nhắc: hôm nay mình mệt, nói chậm lại.

Chín mươi giây đầu: làm gì theo thứ tự

Đây là đoạn quyết định. Không cần nhớ hết, chỉ cần làm được bước đầu tiên là đã khác hẳn.

  1. Đừng trả lời ngay. Im một nhịp, đặt chuột xuống, thả tay ra khỏi bàn phím. Việc tay rời khỏi thứ đang cầm làm cơ thể bớt thế sẵn sàng cãi.
  2. Thở ra dài trước. Hít nhẹ qua mũi, đếm thầm tới bốn, rồi thở ra chậm qua miệng như đang thổi nguội một thìa canh, đếm tới sáu. Làm ba lượt, không cố hít căng. Nếu thấy chóng mặt hay tê tay thì dừng, thở bình thường lại.
  3. Nói một câu tạm để có thời gian. Ví dụ với anh B: "Em nghe rồi anh, cho em mười phút để em kiểm lại rồi em báo anh." Câu này không nhận lỗi, không cãi, chỉ mua thời gian.
  4. Rời chỗ ngồi nếu cơn nóng vẫn cao. Đi rót cốc nước, đi ra hành lang, vào nhà vệ sinh rửa tay bằng nước mát. Năm tới mười phút là đủ cho nhịp tim chậm lại. Nói với người ngồi cạnh một câu bình thường: "Em ra ngoài chút rồi vào."
  5. Tự nhủ một câu ngắn, có thật. Không phải "mình không giận", mà là "Mình đang bực vì mệt từ sáng, chuyện này nói sau được." Gọi đúng tên cái đang xảy ra làm đầu bớt rối.
  6. Tự hỏi một câu trước khi quay lại: mình cần gì từ chuyện này, được hiểu, được bớt việc, hay chỉ muốn người kia thấy mình đúng? Câu trả lời quyết định mình sẽ nói gì.

Nếu muốn, bạn tự so cơn nóng trên thang từ không tới mười trước và sau mấy phút này, chỉ để biết mình đã hạ được bao nhiêu. Đó không phải điểm đánh giá ai, chỉ là cái nhiệt kế riêng. Phần lớn mọi người thấy từ tám xuống năm sau mười phút là đủ để nói chuyện tử tế.

Quay lại nói chuyện: lúc nào, nói gì

Thời điểm tốt là khi bạn nói được câu đầu tiên bằng giọng bình thường, không run, không cao. Với chuyện nhỏ như của chị A, mười lăm phút là đủ. Với chuyện lớn hơn, như bị đổ lỗi sai trong một dự án, có khi nên để sang sáng hôm sau, khi cả hai đã ngủ một đêm.

Nói riêng, nói đúng việc, không nhắc chuyện cũ. Chị A có thể nhắn hoặc đến bàn anh B: "Anh B ơi, số liệu em gửi anh rồi. Em nói thêm chút: hôm nay bên kia gửi sai ba lần nên em chậm. Lần sau anh cần gấp thì nhắn em trước, đừng hỏi giữa phòng, em ngại với mọi người." Câu này có ba phần: kết quả, lý do không đổ lỗi, và một đề nghị nhỏ.

Nếu chính bạn đã lỡ nói to một câu, phần sửa lại càng nên làm sớm. Một câu ngắn là đủ: "Lúc nãy em nói hơi gắt, em xin lỗi anh. Chuyện số liệu thì em vẫn cần mình thống nhất lại giờ gửi." Xin lỗi về cách nói, không cần rút lại điều mình cần.

Làm dở và làm được khi đang tức ở chỗ làm

Những cách dưới cột trái đều rất tự nhiên và ai cũng từng làm. Vấn đề là chúng thường làm cơn nóng to thêm hoặc dời nó sang chỗ khác.

Làm dởVì sao làm cơn nóng to thêmLàm được
Trả lời ngay khi còn nóng mặtCâu đầu tiên lúc đó thường là câu cay nhất, và người kia sẽ đáp lại bằng câu cay hơnIm một nhịp, nói câu tạm xin thời gian
Nén lại, cười cho qua, tối về kể hếtCơn giận không đi đâu cả, nó dồn tới lần sau và nổ vào chuyện nhỏ hơnGhi một dòng vào sổ, hẹn mình nói lại trong ngày
Đập chuột, đóng sầm ngăn kéo cho "xả"Cơ thể quen với việc giận là phải làm mạnh tay, lần sau mạnh hơn, và cả phòng thấyThả lỏng tay, đi bộ một vòng hành lang
Kể với người thứ ba ngay lúc đang tứcMỗi lần kể lại là một lần sống lại cơn giận, và chuyện lan ra cả phòngĐợi nguội rồi mới kể, nếu còn muốn kể
Tối đi uống cho quênRượu bia làm hôm sau mệt và cáu hơn, đầu kém phanh hơnĐi bộ, ăn tối tử tế, ngủ sớm một hôm

Để ý rằng cột phải không có chữ "nhịn". Kiềm chế không phải là chịu đựng mãi. Bạn vẫn nói ra điều mình cần, chỉ là nói vào lúc đầu đã nguội và bằng câu chữ người kia nghe được.

Sửa gốc: để lần sau đỡ nóng hơn

Sau một tuần, nhìn lại xem những lần bạn sắp nổ rơi vào giờ nào, việc gì, người nào. Rất nhiều người phát hiện ra cơn giận của mình có lịch riêng: hay rơi vào cuối buổi chiều, sau khi bỏ bữa trưa, hoặc mỗi lần một phòng ban cụ thể gửi việc sát giờ. Biết lịch đó rồi, bạn sửa được những thứ không liên quan tới ai: ăn trưa đúng giờ, để sẵn đồ ăn nhẹ trong ngăn kéo, xếp việc khó vào buổi sáng.

Với chuyện lặp lại vì cách làm việc, như anh B luôn hỏi giữa phòng, nói một lần cho rõ vào lúc không ai đang bực, đề nghị một cách làm mới: nhắn trước, hẹn giờ gửi cố định. Nhiều cơn giận ở công ty không phải do người kia xấu, mà do hai bên chưa bao giờ thống nhất cách làm.

Còn nếu bạn đang ở chỗ làm mà cơn nóng gần như ngày nào cũng có, có lẽ thứ cần nhìn lại không nằm ở một người, mà ở khối lượng việc, giờ ngủ, hoặc chuyện ở nhà đang mang theo lên công ty. Những thứ đó không sửa trong một buổi, nhưng gọi đúng tên thì bớt đổ lên đồng nghiệp.

Khi chuyện không còn là bực bội thông thường, và khi nào nên gặp chuyên gia

Có những chuyện không nên tự kiềm chế cho qua: bị quát tháo, bị lăng mạ lặp đi lặp lại, bị đụng chạm cơ thể, bị nhắn tin gạ gẫm, bị cô lập có chủ đích. Đó là quấy rối hoặc bắt nạt nơi làm việc, không phải chuyện bạn nóng tính. Hãy lưu lại bằng chứng: tin nhắn, email, ngày giờ, người chứng kiến. Báo bộ phận nhân sự hoặc công đoàn của công ty. Về pháp lý, bạn tra quy định hiện hành hoặc hỏi luật sư trên AI Cố Vấn, đừng tự xử ngay tại chỗ.

Về phần mình, nên gặp chuyên gia tâm lý hoặc bác sĩ khi cơn giận ở chỗ làm đã khiến bạn đập đồ, la hét với người khác, bị nhắc nhở kỷ luật nhiều lần, hoặc khi bạn thấy căng thẳng kéo dài nhiều tuần, ăn không ngon, ngủ không yên, sáng nào cũng sợ đến công ty. Nếu có lúc tim đập rất nhanh, đau ngực hay khó thở mà trước giờ chưa từng bị, hãy đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh trước. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Kiềm chế cơn giận ở công ty có phải là nén lại và im lặng không?

Không phải. Nén lại mà không xử lý thì cơn giận dồn sang lần sau, thường nổ vào chuyện nhỏ hơn. Kiềm chế nghĩa là không để nó lái lời nói lúc đang nóng, rồi vẫn nói ra điều mình cần khi đầu đã nguội.

Đang họp mà thấy mình sắp nổi nóng thì rời phòng có bất lịch sự không?

Rời đi vài phút bằng một câu lịch sự như xin phép ra ngoài chút rồi vào lại thì không bất lịch sự. Nói một câu gắt trước mặt mọi người mới là thứ để lại ấn tượng lâu. Phần lớn mọi người không để ý chuyện bạn ra ngoài năm phút.

Có nên nhắn tin cho đồng nghiệp ngay khi đang bực để nói cho xong không?

Nên viết nháp nhưng đừng gửi. Tin nhắn viết lúc đang tức thường dài gấp mấy lần và có những chữ như lúc nào cũng, chẳng bao giờ. Đợi ít nhất hai mươi phút, đọc lại, xoá bớt một nửa rồi mới gửi.

Ngày nào đi làm cũng thấy bực thì có phải do mình nóng tính không?

Chưa chắc. Bực mỗi ngày thường có lý do: việc quá tải, thiếu ngủ, một mối quan hệ căng kéo dài, hoặc chuyện ở nhà mang theo. Thử ghi lại một tuần xem cơn bực rơi vào lúc nào, thường sẽ thấy gốc rõ hơn là đổ cho tính mình.

Lỡ nói to với đồng nghiệp rồi thì nên xin lỗi lúc nào?

Càng sớm càng tốt, ngay trong ngày nếu được, khi bạn đã nói được bằng giọng bình thường. Xin lỗi về cách nói, ngắn gọn, không kèm chữ nhưng. Chuyện công việc còn cần bàn thì hẹn bàn riêng sau lời xin lỗi.

Bị quát tháo hay lăng mạ ở chỗ làm có nên nhịn cho yên không?

Không nên nhịn mãi. Quát tháo, lăng mạ lặp lại, đụng chạm cơ thể hay nhắn tin gạ gẫm là quấy rối, bắt nạt nơi làm việc. Lưu lại bằng chứng, báo nhân sự hoặc công đoàn, và tra quy định hiện hành nếu cần đi xa hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138