DiemDam.comĐiềm Đạm
Sau cơn giận: làm lành và sửa lại

Bị giận mà muốn làm hoà trước: mở lời thế nào khi mình không chắc mình sai

Người nhà, đồng nghiệp đang giận mình mà mình chưa rõ vì sao hay thấy mình không sai hẳn: cách hỏi, cách nghe, câu mở lời mẫu, nhận phần mình mà không nhận bừa.

Reaching out first at a dining room table, a Vietnamese man in a deep teal sweater sliding a small folded blank note card toward his sister, evening lamp light, side angle

Khi mình là người bị giận và muốn làm hoà, bước đầu tiên không phải là xin lỗi cho xong hay giải thích cho ra lẽ, mà là hỏi và nghe: người kia đang buồn vì điều gì, theo cách họ thấy. Nghe xong, nhận phần mình thật sự có (dù chỉ là một câu nói, một lần quên), nói rõ phần mình nhìn khác bằng giọng bình thường, và đề nghị một bước nhỏ để đi tiếp. Làm hoà không đòi mình nhận hết lỗi; nó chỉ đòi mình bước tới trước.

Bài này dành cho những lúc người nhà, anh chị em hay đồng nghiệp bỗng lạnh nhạt, nói mát, và mình thì muốn mọi chuyện yên lại nhưng không biết mở lời ra sao, sợ càng nói càng rối. Có câu nói mẫu từng bước, những cái bẫy hay gặp khi bị giận, và lúc nào không nên cố làm hoà.

Khi bị giận, mình cũng nóng lên

Anh N về quê dự giỗ. Chị gái anh cả buổi không nói với anh câu nào, chỉ nói với người khác về "có người bận quá, việc gì cũng để chị lo". Anh hiểu đó là nói mình. Ngực anh nóng lên, đầu nghĩ ngay: "Mình gửi tiền đều đặn, mình đâu có bỏ bê." Anh muốn đáp trả ngay giữa mâm cỗ, trước mặt cả họ.

Bị giận là một tình huống dễ làm chính mình nổi nóng. Có ba thứ dồn lại cùng lúc: cảm giác bị đối xử bất công, cảm giác bị nói trước mặt người khác, và nỗi lo mối quan hệ đang hỏng. Phản xạ tự nhiên là tự vệ: giải thích, liệt kê những gì mình đã làm, hoặc đáp lại bằng một câu mỉa. Cả ba đều làm người đang giận thấy mình không được nghe, và cơn giận của họ to thêm.

Vì vậy việc đầu tiên khi muốn làm hoà là hạ cơn nóng của chính mình. Anh N đứng dậy ra sân, đi vài vòng quanh bể nước, thở ra chậm và dài hơn hơi hít vào cho tới khi ngực bớt nóng. Anh tự nhủ: "Chị đang buồn chuyện gì đó. Mình chưa biết là chuyện gì. Giờ không phải lúc cãi." Câu tự nhủ này không bảo mình nhận lỗi; nó chỉ giữ mình ở chỗ tò mò thay vì chỗ tự vệ.

Một chi tiết người từng trải hay nói: người đang giận thường nhắc tới đúng điều mình tự hào nhất, như tiền gửi về, công sức đi làm. Đó là lý do câu nói của họ đau đến vậy, và cũng là lý do mình cần chậm lại nhất.

Mở lời làm hoà: hỏi, nghe, nhận, nói, đề nghị

Thứ tự này giúp cuộc nói chuyện không trượt sang cãi nhau. Có thể làm trong một lần, hoặc chia thành vài lần nếu chuyện lớn.

  1. Chọn lúc và chỗ riêng. Không giữa đám đông, không lúc người kia đang bận tay. Có thể nhắn trước hoặc để một tấm thiệp nhỏ: "Em thấy chị đang buồn em. Tối nay em muốn nói chuyện với chị một chút, được không?"
  2. Hỏi mở, không hỏi để bắt bẻ. "Chị đang buồn em chuyện gì, chị kể em nghe được không? Em muốn hiểu." Tránh câu "chị có chuyện gì với em thì nói thẳng ra", vì nghe như thách.
  3. Nghe hết, không ngắt lời để cãi. Đây là lúc khó nhất. Người kia có thể sẽ nói những điều mình thấy không công bằng. Ghi nhớ trong đầu, nhưng chưa trả lời. Chỉ nói những câu như "Em hiểu rồi", "Rồi sao nữa chị?" Nếu thấy mình nóng lên, đặt tay lên đùi, thở ra chậm một hơi.
  4. Nhận phần mình thật sự có. Gần như luôn có một phần: "Đúng là ba lần bố đi viện em không về được, chị phải lo một mình. Em xin lỗi chị vì chuyện đó." Nhận đúng phần đó, không nhận bừa những thứ mình không làm chỉ để êm chuyện.
  5. Nói phần mình nhìn khác, bằng giọng bình thường. "Em cũng muốn chị biết là em lo phần tiền vì em nghĩ đó là cách em góp được. Em không nghĩ chị thấy như bị bỏ một mình." Không phải để thắng, mà để người kia hiểu thêm.
  6. Đề nghị một bước nhỏ. "Từ giờ mỗi tháng em về một cuối tuần để chị nghỉ, chị thấy được không?" Bước nhỏ, cụ thể, làm được, để cả hai thấy chuyện đang đi về phía trước.

Nếu người kia chưa muốn nói, đừng ép. Để lại một câu và một khoảng trống: "Lúc nào chị muốn thì em ở đây." Có khi người đang giận cần biết mình không bị bỏ qua hơn là cần nói chuyện ngay.

Những cái bẫy khi mình là người bị giận

Có vài phản ứng rất tự nhiên nhưng làm việc làm hoà khó hơn nhiều. Đặt cạnh cách làm khác:

Phản ứng dễ cóNgười đang giận nghe thànhLàm khác đi
Liệt kê những gì mình đã làmMình không được nghe, chỉ bị đếm côngNghe trước, kể phần mình sau và ngắn
"Chị giận vô lý quá"Cảm xúc của mình bị coi là sai"Em chưa hiểu hết, chị nói thêm cho em nghe."
Xin lỗi tất cả cho xongXin lỗi cho qua, không thật lòngXin lỗi đúng phần mình có, hỏi thêm phần còn lại
Im lặng chờ người kia tự hết giậnMình không đáng để quan tâmBước tới trước bằng một câu hỏi
Nhờ người khác hoà giải ngayChuyện bị đem đi kểThử nói riêng trước; nhờ người khác khi đã thử mà không được

Một cái bẫy nữa là nhận lỗi những thứ mình không làm để mau êm. Cách này yên được hôm nay, nhưng người kia sẽ tin vào một câu chuyện không đúng, và mình sẽ mang theo cảm giác bị oan. Lần sau có chuyện, nỗi oan đó bật ra thành một cơn giận lớn hơn.

Khi người kia giận mà mình thật sự không sai

Đây là tình huống dễ làm mình nóng nhất, vì cảm giác bị oan rất khó chịu. Trước khi nói chuyện, cho mình thêm vài phút để cảm giác đó dịu xuống, đi một vòng, uống cốc nước, để khi mở miệng giọng mình không mang theo chữ "sao chị lại nghĩ em như thế".

Có những lần người kia giận vì một hiểu lầm: nghe nhầm lời kể lại, nghĩ mình nói xấu, nghĩ mình cố ý không mời. Lúc đó vẫn nên đi theo thứ tự hỏi rồi nghe, vì chỉ khi nghe hết mới biết hiểu lầm nằm ở đâu. Sau đó nói rõ, ngắn, không gay gắt: "Em hiểu vì sao chị nghĩ vậy. Thật ra hôm đó em không nói câu ấy. Em kể lại cho chị nghe chuyện đã xảy ra nhé."

Cũng có thể nhận cảm xúc của người kia mà không nhận lỗi: "Em tiếc là chị đã buồn mấy hôm nay vì chuyện đó." Câu này khác với "em xin lỗi vì đã nói xấu chị", vì mình không làm việc đó. Nó chỉ nói rằng mình thấy người kia đã khổ.

Nếu người kia vẫn không tin, đừng cố chứng minh bằng mọi giá, đừng kéo người thứ ba vào để làm chứng ngay lúc đó. Để thời gian và cách mình cư xử những tuần sau nói thay. Nhiều hiểu lầm tự gỡ khi người kia thấy mình vẫn tử tế, vẫn gọi hỏi thăm, vẫn có mặt.

Sau khi đã làm hoà

Có một cảm giác ít ai nói ra sau khi làm hoà ở vai người bị giận: thấy mình đã phải nhường, đã phải nghe những lời không công bằng, và giờ còn phải tiếp tục cố gắng. Cảm giác đó có thật. Đừng nén nó lại tới lúc bật ra thành một cơn giận khác. Kể với một người bạn, viết ra giấy, hoặc khi đã yên hẳn thì nói nhẹ với chính người kia rằng mình cũng đã buồn vì vài câu hôm đó.

Làm hoà xong không có nghĩa là mọi thứ trở lại như cũ ngay. Người kia có thể còn dè dặt vài hôm. Mình cũng có thể còn một chút tủi vì những lời đã nghe. Cả hai điều đó đều bình thường. Điều giúp nhất là giữ đúng bước nhỏ đã hứa: về đúng cuối tuần đã nói, gọi đúng hôm đã hẹn.

Sau vài tuần, có thể hỏi lại một câu: "Mấy tuần nay chị thấy đỡ hơn chưa? Có gì em làm được thêm không?" Câu này cho người kia cơ hội nói tiếp nếu còn vướng, và cho thấy mình coi trọng mối quan hệ, không chỉ coi trọng việc hết bị giận.

Cũng nên tự nhìn lại: chuyện này có lặp lại không? Nếu người nhà hay giận mình về cùng một chuyện, có thể có điều gì đó chưa được thống nhất rõ, như ai lo gì cho bố mẹ, ai góp bao nhiêu. Một buổi ngồi lại cả nhà để chia việc rõ ràng thường giảm bớt những lần giận âm ỉ như thế.

Khi không nên cố làm hoà, và khi nào cần người giúp

Có những lúc việc làm hoà không phải ưu tiên. Nếu người kia khi giận đã đánh, đe doạ, đập phá, hay kiểm soát mình bằng tiền bạc, bằng cách cấm đoán, thì an toàn của mình đặt trước. Rời khỏi chỗ đó, sang ở với người thân tin cậy, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường nếu bị nguy hiểm. Không cần cố làm lành với người vừa gây bạo lực; người đó cần dừng lại và gặp chuyên gia.

Cũng nên tìm người có chuyên môn khi mình liên tục là người bị giận trong một mối quan hệ, luôn phải dè dặt, tự trách, cố làm hoà mà không bao giờ đủ; hoặc khi những lần bị giận làm mình mất ngủ, lo âu kéo dài nhiều tuần. Nếu có lúc cảm thấy tuyệt vọng, có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó.

Nếu muốn có người cùng nhìn lại mối quan hệ đang làm mình mệt, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Người khác giận mình mà mình không biết lý do thì làm sao?

Hỏi thẳng nhưng mềm, vào lúc riêng, như "chị đang buồn em chuyện gì, chị kể em nghe được không". Sau đó nghe hết, không ngắt lời để giải thích. Đoán mò rồi xin lỗi lung tung thường làm người kia thấy mình không thật sự hiểu chuyện.

Mình không sai thì có nên làm hoà trước không?

Có thể, nếu mình coi trọng mối quan hệ. Làm hoà trước không có nghĩa là nhận lỗi, mà là bước tới trước để hỏi và nghe. Nếu đúng là hiểu lầm, mình nói rõ sự thật bằng giọng bình thường và nhận rằng người kia đã buồn.

Có nên nhận lỗi cho xong chuyện không?

Không nên nhận những lỗi mình không làm. Cách đó êm được trước mắt nhưng người kia sẽ tin vào một câu chuyện sai, còn mình mang theo cảm giác bị oan. Hãy nhận đúng phần mình thật sự có, dù nhỏ, và nói rõ phần mình nhìn khác.

Người kia nói mát, nói bóng gió thì đáp thế nào?

Không đáp lại bằng một câu mỉa. Đợi lúc riêng, hỏi thẳng mà nhẹ: em thấy chị đang không vui với em, chị nói em nghe được không. Lời nói mát thường là cách người kia nói mình đang buồn mà không dám nói thẳng.

Làm hoà rồi mà người kia vẫn còn lạnh thì sao?

Cho thêm thời gian và giữ đúng những bước nhỏ đã hứa. Người đã giận lâu thường cần thấy việc làm lặp lại vài lần mới thật sự yên lòng. Sau vài tuần, có thể hỏi lại xem người kia đã thấy đỡ hơn chưa.

Khi nào nên nhờ người khác hoà giải?

Khi đã thử nói chuyện riêng một hai lần mà không được, hoặc khi chuyện liên quan nhiều người như chuyện chia việc chăm bố mẹ. Chọn người cả hai cùng tin, không thiên vị, và nhờ họ giúp hai bên nói chuyện chứ không phải phân xử ai đúng ai sai.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138