DiemDam.comĐiềm Đạm
Sau cơn giận: làm lành và sửa lại

Hối hận sau khi nổi nóng: kéo mình ra khỏi vòng tự dằn vặt mà vẫn sửa được lỗi

Nổi nóng xong cứ tua lại, mất ngủ, thấy mình tệ: phân biệt hối hận giúp sửa với dằn vặt làm mình kiệt, các bước tối đó và sáng hôm sau, câu tự nhủ thay câu tự mắng.

Quiet regret on the veranda of an old family house, a middle-aged Vietnamese woman in a light khaki shirt sitting alone with a glass of water, hand on her chest, dusk light, wide shot

Hối hận sau khi nổi nóng là dấu hiệu tốt, vì nó cho thấy mình nhìn ra chỗ sai; nhưng khi hối hận biến thành dằn vặt kéo dài, tua đi tua lại, tự mắng mình, thì nó không giúp sửa gì mà chỉ làm mình kiệt sức và dễ nổ lần sau. Cách thoát là chuyển năng lượng của nỗi hối hận vào ba việc cụ thể: xin lỗi người bị làm đau, sửa phần hỏng có thể sửa, và chọn một thay đổi nhỏ cho lần sau. Làm xong ba việc đó thì cho phép mình đặt chuyện xuống.

Bài này dành cho những người nóng nhanh nhưng cũng hối hận nhanh: quát xong thì thấy mình tệ, nằm trằn trọc, sáng ra mệt mỏi, và vì mệt mỏi nên chiều lại dễ cáu. Bài đi theo thời gian từ tối hôm đó tới tuần sau, có câu tự nhủ thay cho câu tự mắng, và nói rõ khi nào dằn vặt đã tới mức cần người giúp.

Hối hận và dằn vặt khác nhau ở đâu

Nhiều người lẫn hai thứ này với nhau suốt nhiều năm, và nghĩ rằng càng dằn vặt nhiều thì càng chứng tỏ mình biết lỗi. Thật ra người nhà cần một người biết sửa hơn là một người tự hành mình.

Chị K nổi nóng với cả nhà trong bữa tối vì không ai dọn mâm sau khi ăn. Chị đập mạnh đôi đũa xuống bàn, nói một tràng. Mười lăm phút sau, khi rửa bát một mình, chị bắt đầu thấy nặng ngực. Tới mười một giờ đêm, chị vẫn nằm nhìn trần nhà, đầu tua lại câu mình đã nói, rồi kéo theo cả những lần nổi nóng tháng trước, năm ngoái, rồi tới "mình đúng là người mẹ tệ", "mình như mẹ mình ngày xưa".

Hối hận nhìn vào một việc: "Tối nay mình đã đập đũa và nói câu đó." Nó đau, nhưng có hướng: mình biết cần xin lỗi ai, sửa gì. Dằn vặt nhìn vào cả con người: "Mình là người tồi." Nó không có hướng, vì không ai sửa được cả con người trong một đêm. Hối hận làm mình muốn quay lại với người kia. Dằn vặt làm mình muốn trốn đi, co lại, hoặc ngược lại, cáu với chính người bị mình làm đau vì họ làm mình thấy tội lỗi.

Điều nhiều người không ngờ: dằn vặt kéo dài làm cơn giận lần sau dễ đến hơn. Mất ngủ, căng cứng cả ngày, thấy mình kém cỏi, tất cả làm sợi dây căng hơn. Một người ngủ đủ và thấy mình đang sửa được sẽ phanh cơn giận tốt hơn một người thức tới hai giờ sáng tự mắng mình.

Nên việc đặt dằn vặt xuống không phải là dễ dãi với bản thân. Nó là một phần của việc sửa.

Tối hôm đó: từ lúc thấy nặng ngực tới lúc đi ngủ

Các bước dưới đây giúp nỗi hối hận đi đúng hướng thay vì quay vòng trong đầu.

  1. Gọi tên đúng việc, không gọi tên con người. Nói thầm hoặc viết ra: "Tối nay mình đập đũa và nói cả nhà vô tâm. Việc đó làm mọi người sợ và buồn." Dừng ở đó. Không thêm "mình đúng là…".
  2. Xin lỗi trong tối nay nếu được. Gõ cửa phòng con, ngồi cạnh chồng: "Lúc ăn cơm mẹ đập đũa và nói nặng. Mẹ xin lỗi. Chuyện dọn mâm mai mình bàn lại tử tế." Ngắn, rồi thôi. Lời xin lỗi trao đi được rồi thì đầu óc thường bớt tua.
  3. Ra một chỗ yên ngồi vài phút. Hiên nhà, ban công, bậu cửa sổ. Cầm cốc nước, đặt tay kia lên ngực. Hít vào nhẹ qua mũi, thở ra chậm và dài hơn, như thở dài nhưng không cố. Lặp lại tới khi cảm giác nặng ngực dịu xuống phần nào. Thấy chóng mặt thì thở bình thường lại.
  4. Viết ra một thay đổi nhỏ cho lần sau. Chỉ một: "Lần sau thấy mâm chưa dọn, mình nói một câu nhờ trước khi bực." Viết vào sổ, để ở đó. Việc này cho đầu óc biết đã có kế hoạch, không cần thức canh nữa.
  5. Đặt chuyện xuống trước khi ngủ. Khi nằm xuống mà ý nghĩ lại quay về, tự nhủ: "Mình đã xin lỗi rồi, đã ghi việc cần sửa rồi. Mai làm tiếp. Giờ ngủ." Nếu cần, ngồi dậy đọc lại dòng đã viết rồi nằm lại.

Có tối không xin lỗi được ngay vì người kia đã ngủ hoặc chưa muốn nói chuyện. Lúc đó, viết sẵn câu xin lỗi vào sổ và hẹn mình sáng mai nói. Đầu óc thường yên hơn khi biết việc đã được xếp lịch.

Câu tự mắng và câu tự nhủ thay thế

Tiếng nói trong đầu sau cơn giận thường gay gắt hơn mức mình dám nói với bất kỳ ai khác. Thử đặt cạnh nhau và đổi dần:

Câu tự mắng hay gặpCâu tự nhủ có hướng hơn
"Mình là người mẹ tệ nhất.""Tối nay mình đã quát. Mình đang sửa."
"Lúc nào mình cũng vậy, không bao giờ thay đổi được.""Tuần này mình nổi nóng hai lần, ít hơn tuần trước một lần."
"Mình giống hệt bố mình ngày xưa.""Mình khác bố ở chỗ mình quay lại xin lỗi."
"Cả nhà chắc ghét mình lắm.""Mình sẽ hỏi lại xem mọi người thấy thế nào, thay vì đoán."
"Mình không đáng được tha thứ.""Mình làm sai một việc. Một việc thì sửa được."

Câu tự nhủ không phải để tự khen, mà để kéo ý nghĩ từ "mình là ai" về "mình đã làm gì và làm gì tiếp". Nếu thấy khó nói những câu bên phải, thử hỏi: mình sẽ nói gì với một người bạn quý vừa kể chuyện y hệt? Thường câu mình nói với bạn hiền hơn rất nhiều so với câu mình nói với chính mình.

Sáng hôm sau và cả tuần: biến hối hận thành việc làm

Sáng sau một tối dằn vặt, cơ thể thường mệt hơn mình tưởng: đầu nặng, mắt cay, dễ giật mình vì tiếng động nhỏ. Đây là lúc dễ nổi nóng lại nhất, nên nhẹ tay với mình một chút. Ăn sáng đàng hoàng, uống nước, và nếu được thì đi bộ mười phút trước khi bắt đầu ngày làm việc. Một cơ thể đã được chăm sẽ giữ lời hứa tối qua dễ hơn.

Buổi sáng sau một tối nổi nóng thường có hai cám dỗ trái ngược. Một là cư xử như không có gì xảy ra, hy vọng mọi người quên. Hai là cư xử quá dè dặt, xin lỗi lặp lại, chiều chuộng quá mức. Cả hai đều làm người nhà khó xử. Điều nên làm nằm ở giữa: chào hỏi bình thường, ấm áp, và giữ đúng lời đã nói tối qua.

Nếu tối qua đã hẹn bàn lại chuyện dọn mâm, thì tối nay bàn. Ngắn gọn: "Mình chia nhau dọn mâm theo ngày nhé, con thứ Hai, Tư, bố thứ Ba, Năm, mẹ còn lại." Khi việc gốc được sửa, nỗi hối hận có chỗ để đặt xuống thật sự.

Trong tuần, để ý những lúc mình dừng được cơn giận, dù nhỏ: thấy mâm chưa dọn mà nói được câu nhờ, thấy con trễ giờ mà thở được trước khi gọi. Ghi lại một dòng mỗi tối. Người hay tự dằn vặt thường nhớ rất rõ mọi lần mình sai, và quên sạch những lần mình làm được. Một cuốn sổ nhỏ cân lại chuyện đó.

Nếu vài hôm sau, ý nghĩ về tối hôm đó lại quay về, không cần đuổi nó đi. Nhận ra: "À, lại là chuyện tối thứ Ba. Mình đã xin lỗi, đã sửa." Rồi quay lại việc đang làm. Ý nghĩ được nhận ra thường đi nhanh hơn ý nghĩ bị cố gạt.

Những việc không giúp được khi đang dằn vặt

Khi thấy mình tệ, nhiều người tìm tới vài cách cho nhẹ lòng nhưng thực ra làm vòng dằn vặt dài thêm:

  • Đọc hết bài này tới bài khác về "người nóng tính" lúc nửa đêm. Càng đọc càng thấy mình có đủ mọi dấu hiệu, càng khó ngủ.
  • Uống vài ly cho dễ ngủ. Rượu bia làm giấc ngủ chập chờn, sáng ra mệt hơn và cơn giận hôm sau dễ bật hơn.
  • Tự phạt mình bằng cách bỏ ăn, bỏ những thứ mình thích. Mình không tốt lên vì đói và buồn; mình chỉ mỏng đi.
  • Kể chuyện cho người bị mình làm đau nghe để được an ủi. Người kia lại phải chăm cảm xúc của mình, trong khi họ mới là người cần được chăm.
  • Hứa với bản thân "từ mai không bao giờ nổi nóng nữa". Lời hứa quá to, phá lần đầu là thấy mình càng tệ. Hứa một việc nhỏ làm được.

Nếu cần nói ra cho nhẹ, chọn một người bạn ngoài chuyện, không phải người trong cuộc. Đi bộ hai mươi phút buổi sáng cũng giúp đầu óc thôi quay vòng tốt hơn nằm một chỗ nghĩ tiếp.

Khi dằn vặt đã vượt quá sức tự gỡ

Trước hết, nhớ rằng thấy nặng lòng sau khi làm người khác buồn là phản ứng của một người có lương tâm, không phải dấu hiệu mình hỏng. Câu hỏi chỉ là nỗi nặng lòng đó đang giúp mình sửa, hay đang đè mình xuống.

Hối hận vài giờ, một đêm khó ngủ là chuyện rất thường sau một cơn giận. Nhưng nên tìm chuyên gia tâm lý khi: dằn vặt kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng ăn, ngủ, công việc; khi cảm giác mình tệ không còn gắn với một chuyện cụ thể mà phủ lên mọi thứ; khi cơn giận và cơn dằn vặt lặp lại thành một vòng gần như mỗi ngày; hoặc khi cơn giận đã có lúc làm đau người khác, đập phá đồ đạc. Trong trường hợp đã làm đau người khác, an toàn của người đó phải đặt trước, và việc gặp chuyên gia là trách nhiệm, không phải lựa chọn.

Nếu trong những lúc dằn vặt có ý nghĩ không muốn sống nữa, hay muốn tự làm đau mình, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Ý nghĩ đó không có nghĩa mình xấu hay yếu, mà là dấu hiệu mình đang mang quá nặng và cần người đỡ.

Nếu muốn có người cùng nhìn lại vòng giận rồi hối hận của mình, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Hối hận sau khi nổi nóng có phải là tốt không?

Hối hận vừa đủ là tốt, vì nó cho thấy mình nhận ra việc làm sai và muốn sửa. Nó chỉ trở thành vấn đề khi biến thành dằn vặt kéo dài, tự mắng cả con người mình mà không dẫn tới việc xin lỗi hay sửa chữa cụ thể nào.

Làm sao để ngủ được sau khi nổi nóng với người nhà?

Xin lỗi nếu có thể, viết ra một thay đổi nhỏ cho lần sau, ngồi thở chậm vài phút ở chỗ yên rồi mới đi ngủ. Khi ý nghĩ quay lại, nhắc mình rằng việc đã được xếp lịch cho ngày mai. Tránh rượu bia và tránh đọc điện thoại lúc nửa đêm.

Tự trách nhiều có giúp mình bớt nóng tính không?

Thường là không. Dằn vặt kéo dài làm mất ngủ, căng thẳng và thấy mình kém cỏi, những thứ này lại làm cơn giận lần sau dễ bật ra hơn. Thứ giúp bớt nóng là nhận ra ngòi nổ, tập dừng sớm và sửa những việc gốc.

Đã xin lỗi rồi mà vẫn thấy có lỗi mãi thì sao?

Nếu đã xin lỗi và sửa được phần có thể sửa, hãy nhắc mình điều đó mỗi khi ý nghĩ quay lại, rồi kéo sự chú ý về việc đang làm. Nếu cảm giác có lỗi kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng ăn ngủ, nên nói chuyện với chuyên gia tâm lý.

Có nên kể cho người bị mình quát biết mình đang dằn vặt không?

Nói ngắn rằng mình thấy tiếc là đủ. Kể dài về nỗi dằn vặt dễ khiến người bị quát phải quay sang an ủi mình, trong khi họ mới là người cần được quan tâm. Nếu cần nói nhiều hơn, hãy chọn một người bạn ngoài chuyện.

Nổi nóng rồi hối hận lặp lại mỗi ngày thì có bình thường không?

Có lúc nổi nóng là bình thường, nhưng vòng giận rồi hối hận gần như mỗi ngày là dấu hiệu cách tự xoay xở chưa đủ. Nên xem lại giấc ngủ, áp lực công việc, và cân nhắc gặp chuyên gia tâm lý để có người cùng tìm cách phá vòng đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138