Khi hai vợ chồng bắt đầu to tiếng vì cách dạy con ngay trước mặt con, việc cần làm là dừng lại bằng một câu ám hiệu đã hẹn trước, để một người xử lý tình huống trước mắt cho xong, và hẹn nhau bàn lại vào buổi tối khi con đã ngủ. Hai người khác cách dạy là chuyện bình thường. Điều làm con bất an không phải là bố mẹ khác ý, mà là nhìn bố mẹ nói nặng lời với nhau vì mình.
Phần dưới đi qua một buổi chiều ở sân chơi: một người nói không, người kia nói có, lời qua tiếng lại, đứa con đứng giữa. Kèm cách nhận ra lúc sắp leo thang, những việc làm trong vài phút đầu, câu nói mẫu giữa hai vợ chồng, cách ngồi bàn lại buổi tối và lúc nào cần tới người ngoài giúp.
Cây kem ở sân chơi và hai câu trả lời ngược nhau
Chiều chủ nhật, anh M và chị N đưa hai con ra sân chơi khu phố. Con gái sáu tuổi xin ăn kem lần thứ hai. Chị N nói "hôm nay ăn một cái rồi". Anh M, đang ngồi xem điện thoại, nói luôn "thôi cho con ăn đi, có cái kem". Chị N quay sang, giọng đanh lại: "Em vừa nói không mà anh." Anh M đáp: "Em khó quá, con có ăn cái kem cũng nói." Và từ đó, chuyện cây kem trở thành chuyện "lúc nào anh cũng chiều con", "lúc nào em cũng cứng nhắc".
Đứa con đứng giữa, nhìn từ bố sang mẹ. Ban đầu nó chỉ chờ xem có được kem không. Vài câu sau, nó bắt đầu hiểu rằng bố mẹ đang giận nhau vì mình. Nhiều đứa trẻ lúc đó sẽ im lặng, rút lại, hoặc tự nói "thôi con không ăn nữa". Một số khác học được cách chạy sang người dễ hơn mỗi lần bị từ chối.
Cơn nóng giữa hai vợ chồng lúc này thường không phải vì cây kem. Người vừa bị gạt lời thấy mất mặt trước con, thấy công mình đặt luật bị xoá trong một câu. Người chiều con thấy bị gán là kẻ phá luật. Cả hai cùng mang theo những lần trước, nên câu chữ nhanh chóng có "lúc nào cũng", "bao giờ cũng". Biết điều này giúp bạn nhận ra mình đang cãi về cả trăm chuyện cũ, không phải chuyện cây kem trước mặt.
Một chi tiết người từng trải hay để ý: những trận cãi kiểu này hay nổ vào chiều chủ nhật hoặc tối thứ sáu, lúc cả hai tưởng được nghỉ mà vẫn phải trông con, ai cũng nghĩ người kia nên gánh phần nhiều hơn. Sự mệt và cảm giác bất công âm ỉ là xăng; cây kem chỉ là que diêm.
Dấu hiệu lời qua tiếng lại sắp thành cãi nhau
Câu đầu tiên có chữ "anh" hoặc "em" đứng trước động từ trách. "Anh lại chiều con", "em lại khó". Khi câu nói chuyển từ việc của con sang con người của người kia, cuộc nói chuyện đã đổi chủ đề.
Một trong hai người bắt đầu nói với con về người kia. "Con thấy bố chưa", "mẹ con khó thế đấy". Kéo con về phe là dấu hiệu rõ nhất rằng phải dừng ngay.
Giọng cao lên và nhanh lên. Thường chỉ cần ba bốn câu là giọng hai người đã cao hơn bình thường một nấc. Người ngoài nhìn vào thấy rõ trước người trong cuộc.
Con im lặng, nhìn qua lại. Đứa trẻ nhìn từ bố sang mẹ là nó đang đọc không khí. Lúc này mọi lời nói tiếp theo đều có một người nghe nhỏ tuổi.
Chuẩn bị gì nếu biết trước. Những chuyện hai người hay vênh, như đồ ngọt, giờ ngủ, điện thoại, nên bàn từ trước và chốt một luật chung. Không có luật chung, mỗi lần con xin là một lần hai người phải quyết lại từ đầu trước mặt con.
Vài phút đầu: dừng lại trước mặt con
Không cần ai thắng trong vài phút này. Chỉ cần dừng được lời qua tiếng lại trước khi nó to hơn.
- Nói câu ám hiệu đã hẹn. Hai vợ chồng nên chọn trước một câu ngắn, ai nói ra thì người kia hiểu là dừng: "Mình nói chuyện này tối nay nhé." Câu này không nhận đúng sai, chỉ xin hoãn.
- Để một người xử lý chuyện trước mắt. Thường là người đã nói trước với con. Nếu mẹ đã nói không, bố để mẹ giữ lời lần này, dù không đồng ý. Đúng sai bàn sau.
- Người còn lại lùi ra một chút. Đi ra ghế đá, đi mua chai nước, đẩy xích đu cho đứa con kia. Rời khỏi chỗ đứng đối diện nhau.
- Thở để hạ nhiệt. Hít vào qua mũi đếm thầm tới bốn, thở ra chậm qua miệng như thổi nguội cốc trà, đếm tới sáu. Năm hơi trong lúc đi bộ một vòng sân. Ai thấy chóng mặt, tê tay thì dừng, thở bình thường lại.
- Nói với con một câu để con yên tâm. "Bố mẹ đang nghĩ khác nhau một chút. Không phải tại con. Bố mẹ sẽ nói với nhau sau."
Câu ám hiệu chỉ có tác dụng nếu được hẹn từ trước, lúc cả hai đang vui vẻ. Đặt ra giữa lúc đang cãi thì nó nghe như một mệnh lệnh. Nhiều nhà chọn những câu rất đời thường để con không nhận ra, như "để tối mình tính", hay "mình về nhà rồi nói".
Câu nói mẫu giữa hai vợ chồng
Những câu dưới đây dùng khi con đang ở gần. Câu ngắn, không trách, không kéo con vào.
- Vợ nói với chồng khi thấy mình sắp gắt: "Anh ơi, em đang bực. Chuyện này tối mình nói, giờ để em giữ lời với con đã."
- Chồng nói khi vừa lỡ gạt lời vợ: "Ừ, anh nói vội quá. Lần này theo em. Tối mình bàn lại nhé."
- Khi người kia vẫn tiếp tục cãi: "Em không muốn mình nói to trước mặt con. Em ra kia đẩy xích đu cho bé út, mười phút em quay lại."
- Nói với con sau đó: "Bố mẹ có lúc nghĩ khác nhau, giống như con với bạn. Bố mẹ vẫn thương nhau và thương con."
- Câu tự nhủ khi thấy bị gạt lời trước mặt con: "Mất mặt một chút không sao. Con thấy bố mẹ to tiếng với nhau mới là điều mình không muốn."
Câu nói với con không cần giải thích ai đúng ai sai. Con chỉ cần biết hai điều: chuyện này không phải lỗi của con, và bố mẹ vẫn ổn với nhau.
Làm dở và làm được khi hai người khác cách dạy
Cột trái là những thói quen rất phổ biến trong nhiều nhà. Cột giữa nói vì sao chúng làm cả nhà căng hơn.
| Làm dở | Vì sao dở | Làm được |
|---|---|---|
| Gạt lời người kia ngay trước mặt con | Con học cách chạy sang người dễ hơn | Lần này để người nói trước giữ lời, bàn sau |
| Cãi tới cùng xem ai đúng ngay tại chỗ | Biến con thành lý do của trận cãi | Câu ám hiệu xin hoãn tới tối |
| Kéo con về phe mình | Con bị đặt vào chỗ phải chọn bố hay mẹ | Nói với con: không phải tại con |
| Lôi chuyện cũ ra: "lúc nào anh cũng" | Chuyện cây kem thành chuyện cả cuộc hôn nhân | Chỉ nói chuyện của hôm nay |
| Im lặng lạnh lùng với nhau cả buổi | Con cảm nhận không khí căng, bất an | Cư xử bình thường, hẹn giờ bàn |
| Chê cách dạy của người kia với ông bà, bạn bè | Mất lòng tin giữa hai người | Nói thẳng với nhau, lúc riêng |
Cái không cần làm: không cần thống nhất mọi chuyện nhỏ nhất. Con hoàn toàn quen được việc bố cho ăn kem lúc đi chơi, còn mẹ thì không cho ăn trước bữa cơm. Cái con cần là hai người không gạt lời nhau trước mặt con và không biến sự khác nhau thành cuộc cãi.
Buổi tối, khi con đã ngủ: bàn lại thế nào
Chọn lúc cả hai đã ăn, đã tắm, không ai đang cầm điện thoại làm việc. Ngồi cạnh nhau thay vì đối diện. Mở lời bằng phần của mình: "Chiều nay em gắt với anh trước mặt con, em không thích thế. Em muốn mình chốt chuyện đồ ngọt cho con." Rồi nghe người kia nói hết lý do của họ. Thường người chiều con có lý do thật: thương con, ít được chơi với con, hoặc chính mình lớn lên quá thiếu thốn.
Sau đó chốt một hai luật chung, càng cụ thể càng tốt, như mỗi ngày một món ngọt, ăn sau bữa chính. Thêm một luật về cách làm: ai trả lời con trước thì người kia không gạt lời trước mặt con, có ý khác thì nói riêng sau. Viết luật ra nếu cần, dán ở tủ lạnh, để lần sau không ai phải nhớ ai đã nói gì.
Nếu cuộc bàn bắt đầu nóng lên, dùng lại câu ám hiệu, dừng, hẹn hôm khác. Không cần chốt mọi thứ trong một tối. Và nhớ rằng mục tiêu không phải là một người thắng, mà là con có hai người lớn đứng cùng phía, dù mỗi người có màu riêng.
Khi nào cần người ngoài giúp
Nếu hai vợ chồng cãi nhau về cách dạy con gần như mỗi ngày dù đã thử bàn, nếu có lúc hai người to tiếng tới mức con sợ, khóc, trốn đi, hoặc một người thấy mình thường xuyên phải im lặng vì sợ người kia, hãy tìm gặp chuyên gia tâm lý, có thể cả hai cùng đi. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Nếu lời qua tiếng lại đã có xô đẩy, đập phá, đe doạ, thì an toàn đi trước mọi thứ: đưa con và mình rời khỏi chỗ đó, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường. Không cần nhịn để giữ hoà khí, và không ai nên khuyên người bị bạo lực quay lại hàn gắn. Nếu chính bạn là người lỡ tay, dừng lại, rời đi, và gặp chuyên gia. Nếu nghi trẻ bị bạo lực hay xâm hại, gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111. Với chính bạn, những lần tim đập rất nhanh, đau ngực hay khó thở lần đầu sau một trận cãi thì đi khám hoặc gọi 115 để loại trừ bệnh, đừng tự cho là do tức.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ cãi nhau trước mặt con có ảnh hưởng tới con không?
Bất đồng nhẹ nhàng rồi làm hoà trước mặt con không hại, thậm chí còn cho con thấy cách người lớn giải quyết khác biệt. Điều làm con bất an là những trận to tiếng, nói nặng lời, kéo con về phe, hoặc kéo dài nhiều ngày mà không ai làm hoà.
Một người chiều, một người nghiêm thì con có bị rối không?
Con quen được việc mỗi người có cách riêng, miễn là hai người không gạt lời nhau trước mặt con. Rối nhất là khi con học được rằng bị mẹ từ chối thì chạy sang bố. Luật "ai nói trước thì người kia không gạt lời" giúp chặn chuyện này.
Câu ám hiệu dừng cãi nên chọn thế nào?
Chọn một câu ngắn, đời thường, cả hai cùng đồng ý từ lúc đang vui vẻ, như "mình nói chuyện này tối nay". Câu ám hiệu không nhận đúng sai, chỉ xin hoãn. Ai nói ra thì người kia dừng, không hỏi lại.
Lỡ cãi nhau to trước mặt con rồi thì sửa thế nào?
Khi đã dịu, nói với con rằng bố mẹ đã nói to, không phải tại con, và bố mẹ đã làm hoà. Nếu được, để con thấy hai người nói chuyện bình thường lại với nhau. Con cần thấy cả phần làm hoà, không chỉ phần cãi.
Có nên để ông bà góp ý khi vợ chồng khác cách dạy con?
Nghe ý ông bà là tốt, nhưng chuyện chốt luật nên là của hai vợ chồng, bàn riêng với nhau. Kéo thêm người vào lúc đang cãi thường làm chuyện lớn hơn và khó lùi hơn cho cả hai.
Khi nào vợ chồng nên đi gặp chuyên gia vì chuyện dạy con?
Khi cãi nhau gần như mỗi ngày dù đã thử bàn, khi con sợ hãi mỗi lần bố mẹ nói chuyện, khi một người thấy mình luôn phải im vì sợ. Còn nếu đã có xô đẩy, đe doạ, thì an toàn trước: rời đi và gọi 113.