Sau trận cãi việc nhà, vợ chồng làm lành tốt nhất theo hai bước tách rời: bước một là xin lỗi về cách mình đã nói (giọng to, câu "lúc nào cũng", câu mỉa), bước hai, sau khi đã yên, mới ngồi bàn lại chuyện chia việc cho cụ thể. Gộp hai bước làm một thì lời xin lỗi thành màn hai của trận cãi. Tách ra thì cả hai được nghe, và chuyện cái bát không quay lại thành chuyện "anh chẳng bao giờ để ý gì tới nhà".
Bài này dành cho những trận cãi rất thường ngày: ai rửa bát, ai phơi đồ, ai đi chợ, ai đón con, sao về muộn không nhắn. Nó không bàn chuyện tình cảm sâu xa, mà đi vào cái tối sau trận cãi, sáng hôm sau, và cuối tuần khi ngồi lại chia việc.
Trận cãi thật ra không phải vì cái bát
Tối thứ Năm, chị D đi làm về lúc bảy giờ, bồn rửa đầy bát từ trưa. Anh E nằm xem điện thoại. Chị đặt túi xuống, nói một câu có vẻ bình thường: "Bát để từ trưa à?" Anh đáp: "Ừ, lát rửa." Chị: "Lát của anh là bao giờ?" Mười phút sau, hai người đã đi từ cái bát tới chuyện anh không bao giờ để ý, chuyện chị lúc nào cũng cằn nhằn, chuyện tháng trước ai quên đóng học phí cho con.
Những trận cãi việc nhà hiếm khi chỉ về cái bát. Phía sau thường là cảm giác không công bằng ("mình làm nhiều hơn mà không ai thấy"), cảm giác bị giục, bị kiểm soát ("làm gì cũng bị nhắc"), và một ngày dài mệt mỏi dồn tới đúng lúc bước vào nhà. Lúc bảy giờ tối, đói và mệt, ai cũng dễ nghe một câu hỏi bình thường thành lời trách.
Hiểu như vậy để khi làm lành, mình không chỉ xin lỗi vì cái bát, mà nhìn thấy điều người kia thật sự muốn nói. Chị D không cần anh E rửa ngay cái bát lúc bảy giờ. Chị cần thấy việc nhà là việc của hai người. Anh E không cần chị thôi nhắc. Anh cần được nói chuyện như người lớn, không bị hỏi như bị tra.
Một chi tiết nhiều cặp nhận ra sau này: trận cãi to nhất thường không rơi vào lúc nhiều việc nhất, mà vào lúc một trong hai người vừa trải qua một ngày tệ ở chỗ làm và mang cơn bực về nhà mà không nói ra.
Tối hôm đó và sáng hôm sau: các bước làm lành
Không có công thức dùng cho mọi nhà, nhưng thứ tự dưới đây giúp nhiều cặp không cãi thêm vòng hai.
- Dừng trận cãi bằng một câu, không bằng cánh cửa. Khi thấy giọng mình đã cao, nói: "Em đang nóng quá, cho em hai mươi phút rồi mình nói tiếp." Rồi ra ban công, vào phòng khác. Không đóng sầm cửa, không bỏ ra khỏi nhà mà không nói đi đâu.
- Trong hai mươi phút đó, đừng soạn thêm lý lẽ. Đầu óc lúc này rất muốn tua lại trận cãi và tìm câu đáp trả hay hơn. Thay vào đó, rửa mặt bằng nước mát, đi vài vòng quanh sân, thở chậm với hơi thở ra dài hơn hơi hít vào. Nếu thấy chóng mặt thì thở bình thường lại.
- Người nguội trước mở lời trước. Không cần chờ xem ai sai nhiều hơn. Pha hai cốc trà, đặt lên bàn bếp, nói: "Lúc nãy anh nói em lúc nào cũng cằn nhằn. Anh nói sai, anh xin lỗi." Chỉ vậy. Không kèm "nhưng em cũng…".
- Nghe nửa kia nói phần của họ. Thường khi một người nhận phần mình, người kia sẽ nhận theo: "Em cũng hỏi anh như hỏi cung. Em mệt quá nên trút lên anh." Nếu người kia chưa nhận, đừng đòi. Chuyện ai sai bao nhiêu không cần chốt trong tối nay.
- Hẹn ngày bàn chuyện việc nhà. "Cuối tuần mình ngồi chia lại việc nhà cho rõ nhé, chứ cứ thế này cả hai đều mệt." Hẹn cụ thể, rồi đi ngủ. Tối nay chỉ để khép lại cơn giận.
- Sáng hôm sau, làm một việc nhỏ. Rửa bát trước khi đi làm, pha cà phê cho người kia, nhắn một tin ngắn giữa trưa. Việc nhỏ đúng lúc nói rõ hơn mọi lời hứa.
Có nhà quen làm lành bằng cách "coi như không có gì", sáng ra nói chuyện bình thường. Cách đó yên được vài hôm, nhưng chuyện chia việc không ai bàn thì trận cãi sau sẽ quay lại đúng chỗ cũ, và mang theo thêm cả trận trước.
Ngồi chia việc lại vào cuối tuần
Buổi bàn này nên diễn ra khi cả hai đã ăn no, không vội, con đã ngủ hoặc đang chơi chỗ khác. Mục tiêu là một bảng việc rõ, không phải tìm người có lỗi.
| Cách chia dễ sinh cãi | Cách chia đỡ cãi hơn |
|---|---|
| "Ai rảnh thì làm" | Mỗi việc có một người nhận trọn: rửa bát buổi tối là anh, đi chợ là em |
| Người này làm, người kia "kiểm tra" | Ai nhận việc thì làm theo cách của người đó, không làm lại sau lưng |
| Nhắc đi nhắc lại bằng miệng | Ghi việc theo tuần ra một tờ giấy dán tủ lạnh hoặc nhóm chat hai người |
| Chia một lần là xong mãi mãi | Cuối tháng ngồi xem lại, đổi việc nếu ai đó đang quá tải |
| Đếm việc từng li: "hôm qua em làm ba việc" | Nhìn tổng cả tuần, có tuần người này gánh nhiều hơn, tuần sau đổi |
Khi chia, có một câu giúp không khí dịu đi rất nhiều: "Em không cần anh làm giống em. Em chỉ cần biết việc đó có người lo." Câu này gỡ được cái gai lớn nhất của chuyện việc nhà: một người thấy mình phải nhớ hết mọi thứ, người kia thấy mình làm gì cũng bị chê.
Những câu nên giữ lại trong miệng
Lúc làm lành, có vài câu nói ra thì trận cãi bắt đầu lại ngay. Nhận ra chúng trước, để khi chúng muốn bật ra mình còn kịp nuốt lại:
- "Thì anh xin lỗi, được chưa?" Nghe như xin lỗi vì bị ép, người kia chỉ thấy thêm bực.
- "Nhà người ta chồng cũng có làm gì đâu." So với nhà khác khiến người kia thấy bị coi nhẹ công sức.
- "Em nói thế là mẹ anh nói đúng." Kéo người thứ ba, nhất là bố mẹ hai bên, vào chuyện việc nhà là tạo thêm một mặt trận.
- "Thôi, từ giờ em tự làm hết cho xong." Câu này nghe như rút lui nhưng thực chất là trách, và sẽ quay lại trong trận cãi sau.
- Những chữ "lúc nào cũng", "chẳng bao giờ". Một lần quên rửa bát không phải "chẳng bao giờ làm gì". Người nghe sẽ lo cãi lại chữ đó và bỏ qua phần còn lại.
Gõ tin nhắn làm lành khi còn bực cũng là một cái bẫy: tin nhắn thường dài gấp ba bình thường và đầy những chữ trên. Nếu muốn nhắn, viết ra rồi để mười phút, đọc lại và cắt bớt một nửa.
Nếu người kia vẫn còn lạnh sau lời xin lỗi
Có những tối mình đã pha trà, đã xin lỗi tử tế, mà nửa kia chỉ gật đầu rồi quay đi rửa mặt đi ngủ. Cảm giác lúc đó rất dễ trượt sang bực lần hai: "mình đã hạ mình rồi mà còn thế". Đây là lúc cần nhớ rằng lời xin lỗi không phải tấm vé đổi lấy sự tha thứ ngay lập tức. Người kia có thể vẫn còn mệt, còn tủi, hoặc đang cần một đêm để nỗi bực trôi đi.
Đừng hỏi dồn "thế em còn giận à?", đừng nằm quay lưng để trả đũa sự lạnh nhạt. Một câu ngắn trước khi tắt đèn là đủ: "Anh biết em còn mệt. Anh vẫn ở đây, mai mình nói tiếp." Câu đó không đòi gì, chỉ cho người kia biết cửa vẫn mở.
Sáng hôm sau, quan sát nhẹ. Nếu nửa kia chào bình thường, hỏi chuyện con, nghĩa là đã nguôi phần lớn; không cần nhắc lại trận cãi ngay. Nếu vẫn im lặng kéo dài sang ngày thứ hai, thứ ba, đó là dấu hiệu chuyện việc nhà chỉ là phần nổi, có điều gì đó người kia chưa nói ra được. Lúc đó hỏi thẳng mà mềm: "Mấy hôm nay em im quá, anh lo. Có chuyện gì em chưa nói được với anh không?" Rồi ngồi nghe cho trọn, kể cả khi điều nghe được không dễ chịu.
Cũng tự kiểm lại phía mình: lời xin lỗi tối qua có chữ nào nghe như trách không, giọng có còn gắt không, mình có xin lỗi trong lúc tay vẫn bấm điện thoại không. Nhiều khi người kia không lạnh vì giận dai, mà vì lời xin lỗi chưa tới được.
Khi nào việc nhà không còn là chuyện việc nhà
Trước khi tới phần này, nói thêm một điều: trận cãi việc nhà dù nhỏ cũng đáng được làm lành tử tế, vì những trận nhỏ không ai khép lại sẽ cộng dồn. Ba tháng sau, một cái bát chưa rửa có thể làm nổ cả một buổi tối, không phải vì cái bát, mà vì cả chục trận trước chưa ai nói xong. Phần dưới đây dành cho những trường hợp vượt khỏi chuyện việc nhà thông thường.
Nếu trận cãi vì việc nhà đã có lúc đi tới xô đẩy, ném đồ, đánh, hay doạ đánh, thì đó không còn là chuyện chia việc. Người bị làm đau cần an toàn trước: sang phòng khác có khoá, sang nhà người thân, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường nếu nguy hiểm. Không nên cố hàn gắn ngay với người vừa gây bạo lực. Người gây ra cần rời đi, dừng lại, và gặp chuyên gia tâm lý để học cách dừng cơn giận trước khi tới tay.
Cũng nên tìm người có chuyên môn khi hai vợ chồng cãi nhau gần như mỗi ngày dù đã thử ngồi bàn; khi con bắt đầu sợ hãi, trốn vào phòng mỗi lần bố mẹ to tiếng; khi một trong hai người thấy mệt mỏi, mất ngủ, không muốn về nhà kéo dài nhiều tuần. Có những vướng mắc mà hai người trong cuộc khó tự gỡ, vì ai cũng đang đứng quá gần.
Đi gặp chuyên gia không có nghĩa hôn nhân đã hỏng. Nhiều cặp đi khi mọi chuyện còn nhỏ và thấy dễ nói với nhau hơn hẳn. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Vợ chồng cãi nhau thì ai nên làm lành trước?
Người nguội trước nên mở lời trước, không cần chờ xác định ai sai nhiều hơn. Người mở lời chỉ cần nhận phần mình, như cách đã nói hay giọng đã to. Thường khi một người nhận phần mình, người kia cũng dễ nhận phần của họ hơn.
Có nên đi ngủ khi chưa làm lành không?
Được, miễn là đã dừng trận cãi tử tế và hẹn nói tiếp. Cố giải quyết hết lúc nửa đêm khi cả hai đã kiệt sức thường làm chuyện tệ hơn. Một câu như "mai mình nói tiếp, giờ anh đi ngủ nhé" đủ để không ai thấy bị bỏ mặc.
Chồng không bao giờ chịu xin lỗi thì làm sao?
Có người khó nói lời xin lỗi nhưng thể hiện bằng việc làm, như rửa bát, pha trà, hỏi han. Nhìn ra những việc đó. Nếu người kia vừa không nhận lời vừa không thay đổi, nên nói thẳng vào lúc yên rằng mình cần nghe một lời nhận lỗi rõ ràng.
Đã chia việc rõ mà vẫn cãi nhau thì sao?
Xem lại bảng chia có còn hợp không, có ai đang quá tải vì lịch làm việc đổi không. Cũng nên xem lại cách nhắc nhau, vì nhiều khi cãi không phải vì việc chưa làm mà vì câu nhắc nghe như trách. Ngồi xem lại mỗi tháng giúp sửa sớm.
Làm lành rồi có nên nhắc lại trận cãi không?
Nên nhắc một lần khi bàn chuyện chia việc, để rút ra cách làm khác, rồi thôi. Không nên đem trận cãi cũ ra trong những lần cãi sau, vì người kia sẽ thấy lời xin lỗi lần trước không có giá trị và cơn giận sẽ dồn lên.
Con nhìn thấy bố mẹ cãi nhau thì nên nói gì với con?
Nói ngắn với con rằng bố mẹ đã to tiếng với nhau, đó không phải lỗi của con, và bố mẹ đã nói chuyện lại rồi. Nếu được, để con thấy bố mẹ làm lành, như ngồi ăn cùng nhau. Con học cách làm lành từ chính những gì con thấy.