DiemDam.comĐiềm Đạm
Sau cơn giận: làm lành và sửa lại

Quát con xong thấy hối hận: xin lỗi con thế nào và sửa lại ngay trong tối đó

Lỡ quát con rồi: quay lại khi đã nguội, cúi xuống ngang tầm mắt, xin lỗi đúng câu đã nói, vẫn giữ việc cần dạy, rồi sửa bằng một buổi chơi và nếp mới.

Repair time in a child play corner, a Vietnamese mother in a mustard sweater sitting on the floor beside her small son stacking wooden blocks, warm afternoon light, low angle

Quát con xong mà hối hận, việc nên làm là quay lại với con trong tối đó: chờ mình nguội, ngồi xuống ngang tầm mắt con, xin lỗi đúng câu mình đã quát, nói rõ việc con làm vẫn cần sửa nhưng cách mẹ nói là sai, rồi cùng con làm một việc nhỏ để nối lại. Trẻ không cần cha mẹ không bao giờ sai. Trẻ cần thấy người lớn sai rồi biết quay lại sửa, và đó là bài học con nhớ lâu hơn mọi lời giảng.

Bài này không bàn cách giữ bình tĩnh lúc con đang làm mình bực, mà đi vào phần sau: khi tiếng quát đã ra khỏi miệng, con đã khóc hoặc im lặng, và mình đứng trong bếp thấy lòng nặng trĩu. Có câu nói mẫu theo tuổi con, những câu xin lỗi vô tình làm con rối thêm, và lúc nào nên tìm người giúp.

Mười phút đầu sau tiếng quát: đừng vội lao vào xin lỗi

Chị C đang nấu cơm thì đứa con năm tuổi làm đổ cả cốc sữa lên sàn, ngay chỗ chị vừa lau. Chị quát một tiếng to tới mức chính chị giật mình: "Con có mắt không hả?" Con đứng sững, môi run, rồi chạy vào góc chơi ngồi quay lưng ra. Cảm giác đầu tiên của chị là xấu hổ, cảm giác thứ hai là muốn chạy theo ôm con ngay.

Ôm con là đúng, nhưng nếu tim mình còn đập nhanh, tay còn run, giọng còn gắt, thì lời xin lỗi lúc đó dễ biến thành một câu nửa vời kiểu "thôi nín đi, mẹ xin lỗi, nhưng con phải cẩn thận chứ". Mười phút đầu dành để mình hạ xuống. Tắt bếp nếu cần. Đứng yên chỗ bồn rửa, hai tay chống lên mép, hít vào qua mũi đếm thầm tới bốn, thở ra thật chậm qua miệng như đang thổi nguội thìa cháo cho con, lâu hơn lúc hít vào. Lặp lại vài lượt cho tới khi vai hạ xuống được. Nếu thấy choáng thì thở lại bình thường.

Trong lúc đó, nói vọng sang con một câu ngắn để con không phải ngồi một mình với nỗi sợ: "Mẹ vừa to tiếng quá. Mẹ đang thở cho bình tĩnh lại, một chút nữa mẹ sang với con." Câu này chưa phải là xin lỗi. Nó chỉ cho con biết mẹ không bỏ đi, và cơn giận đang dừng lại.

Nếu con còn rất nhỏ và đang khóc dữ, có thể vừa bế con vừa tự thở chậm. Trẻ nhỏ dịu xuống nhanh hơn khi áp vào ngực một người đang thở chậm; lời nói để sau.

Xin lỗi con: nói gì, theo tuổi nào

Ngồi xuống ngang tầm mắt con. Người lớn đứng nói từ trên cao thì dù giọng dịu cũng giống đang tiếp tục mắng. Ngồi xuống sàn, cạnh góc chơi của con, để con chọn có nhìn mình hay không. Có trẻ cần vài phút mới chịu quay lại; cứ ngồi đó, có thể nhặt một khối gỗ lên xếp cùng.

Với con dưới sáu tuổi: ngắn, cụ thể, có cảm xúc. Ví dụ: "Lúc nãy mẹ hét to làm con sợ. Mẹ xin lỗi con. Mẹ giận vì sữa đổ, nhưng mẹ không được hét như vậy." Ở đây chữ "nhưng" đứng đúng chỗ: nó tách việc con làm khỏi việc mẹ làm sai, chứ không đổ lỗi ngược cho con. Trẻ nhỏ hiểu được ba ý: mẹ đã làm con sợ, mẹ biết thế là sai, mẹ vẫn thương con.

Với con tiểu học: thêm phần cùng sửa. "Mẹ xin lỗi vì đã nói con không có mắt. Câu đó không đúng, con chỉ lỡ tay. Giờ mình cùng lau, rồi mình nghĩ xem để cốc ở đâu thì đỡ đổ nhé." Con được tham gia sửa chuyện cốc sữa, thay vì chỉ là người bị mắng.

Với con tuổi teen: thẳng, không giảng. Trẻ lớn rất nhạy với lời xin lỗi có "bài học" kèm theo. Nói ngắn: "Bố quát con trước mặt em là không đúng. Bố xin lỗi. Chuyện điện thoại thì tối mai bố con mình bàn lại, giọng bình thường." Rồi để con yên, đừng đòi con trả lời ngay.

Đừng bắt con nói "không sao". Nhiều cha mẹ xin lỗi xong hỏi "con tha cho mẹ chưa?", và đứa trẻ gật vì sợ mẹ buồn. Con không có trách nhiệm làm cha mẹ nhẹ lòng. Nếu con vẫn phụng phịu, nói: "Con còn buồn cũng được. Mẹ ở đây."

Xin lỗi con mà không làm con rối thêm

Có vài cách xin lỗi vô tình gửi cho con thông điệp lẫn lộn. Đặt cạnh nhau cho dễ thấy:

Cách hay gặpCon có thể hiểu thànhNên đổi thành
"Mẹ xin lỗi, nhưng tại con làm mẹ điên lên"Người lớn hét là do mình, mình phải chịuTách hai việc: xin lỗi về tiếng hét, còn việc đổ sữa thì cùng sửa
Xin lỗi rồi mua bánh, mua đồ chơiBị quát xong sẽ có quàBù bằng thời gian: mười lăm phút ngồi chơi cùng con
Khóc trước mặt con, kể "mẹ tệ lắm"Mình phải dỗ mẹ, mình làm mẹ buồnBuồn thì nói gọn "mẹ thấy tiếc", việc dằn vặt để lúc khác
Không nhắc gì nữa, coi như xongHét là chuyện bình thường, không ai nhậnNói ra một lần, rõ ràng, rồi mới chơi tiếp
Bỏ luôn việc cần dạy vì thấy có lỗiCứ khóc là được bỏ quaGiữ việc cần dạy, chỉ đổi cách nói

Điểm chung của cột bên phải: người lớn nhận phần của người lớn, việc của trẻ vẫn là việc của trẻ, và thứ dùng để làm lành là sự có mặt chứ không phải món quà.

Sửa lại trong tối đó và những ngày sau

Lời xin lỗi là nửa đầu. Nửa sau là cho con thấy một khoảnh khắc ấm áp ngay sau đó, để kỷ niệm cuối cùng của buổi tối không phải là tiếng quát. Có thể là ngồi xếp khối gỗ thêm mười lăm phút, đọc một cuốn truyện con chọn, hoặc chỉ là để con ngồi trong lòng lúc mẹ gấp quần áo. Không cần làm gì đặc biệt; cái con nhớ là mẹ đã quay lại.

Trước khi con ngủ, nhiều nhà thấy có ích khi nhắc lại một câu thật nhẹ: "Hôm nay mẹ đã hét to, mẹ xin lỗi rồi. Mai mẹ sẽ cố dừng lại thở trước khi nói." Câu này cho con biết chuyện đã khép lại, con không phải mang nỗi sợ đi ngủ.

Những ngày sau, để ý xem tiếng quát hôm đó bắt đầu từ đâu. Chị C nhận ra chị hay quát nhất vào khoảng năm rưỡi tới bảy giờ tối: vừa đi làm về, bụng đói, bếp đang nóng, con thì đòi. Chị đổi một chút: ăn tạm vài miếng trước khi vào bếp, cho con một việc nhỏ như xếp đũa, và dặn mình hễ thấy hai vai cứng lại là bước ra khỏi bếp ba mươi giây. Không phải lúc nào cũng giữ được, nhưng số lần quát giảm hẳn.

Khi lại lỡ quát, đừng nghĩ "vậy là hỏng hết". Mỗi lần quay lại xin lỗi tử tế là thêm một lần con thấy người lớn sửa sai thế nào. Đó chính là thứ con sẽ mang theo khi tới lượt con lỡ làm đau ai đó.

Những thứ không cần làm khi thấy có lỗi với con

Cảm giác có lỗi sau khi quát con có thể rất nặng, và nó đẩy nhiều cha mẹ tới những việc làm chuyện rối hơn. Có người bù lại bằng cách chiều mọi thứ trong vài ngày: cho xem điện thoại lâu hơn, bỏ giờ ngủ, không nhắc gì nữa. Con thấy luật trong nhà bỗng lỏng ra, rồi tới khi cha mẹ siết lại thì con phản ứng mạnh hơn, và cơn giận lại có dịp quay về.

Có người trút cảm giác có lỗi lên người kia: "Tại anh về muộn nên em mới mệt mà quát con." Có thể đúng là mệt, nhưng đổ cho nhau trước mặt con làm con nghĩ mọi chuyện bắt đầu từ mình. Chuyện chia việc buổi tối hai vợ chồng nên bàn riêng, lúc con đã ngủ.

Cũng không cần nén hết, cố không bao giờ to tiếng nữa bằng cách cắn răng chịu đựng. Nén lâu thì tới một lúc nổ còn to hơn. Thay vào đó, cho phép mình nói thật với con lúc đang bực, bằng giọng thấp: "Mẹ đang rất bực. Mẹ cần ra ngoài một chút rồi mẹ quay lại." Con học được rằng giận là bình thường, và người lớn có cách cho cơn giận đi qua mà không làm ai đau.

Và cuối cùng, đừng mang chuyện đi kể khắp nhóm phụ huynh với giọng tự trách. Mỗi người góp một câu, mình chỉ càng thấy mình tệ. Một người bạn tin cậy là đủ.

Khi nào nên tìm người giúp

Hầu hết cha mẹ đều có lúc lỡ quát con, và một lời xin lỗi tử tế sau đó là đủ để con yên lòng. Nhưng có vài dấu hiệu cho thấy chuyện đã vượt khỏi sức tự xoay xở. Đó là khi tiếng quát xảy ra gần như mỗi ngày dù đã cố; khi có lúc mình đã đánh, đẩy, giật mạnh tay con hay đập đồ trước mặt con; khi con bắt đầu giật mình, né tránh, hay im bặt mỗi khi mình bước vào phòng; hoặc khi sau mỗi lần quát mình dằn vặt tới mất ngủ, không muốn đi làm.

Nếu đã có lúc làm đau con, việc trước tiên là con được an toàn: nhờ người lớn khác trong nhà trông con khi mình đang nóng, rời khỏi phòng, và gặp chuyên gia tâm lý để học cách dừng lại sớm hơn. Đây không phải chuyện xấu hổ phải giấu, mà là việc có trách nhiệm nhất mình có thể làm cho con. Nếu nghi trẻ đang bị bạo lực hay xâm hại, có thể gọi Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111.

Nếu trong những lúc dằn vặt có ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu muốn có người cùng nhìn lại cách mình phản ứng với con, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.

Câu hỏi thường gặp

Xin lỗi con có làm mất uy của cha mẹ không?

Không. Uy của cha mẹ đến từ việc con tin được người lớn, chứ không đến từ việc người lớn không bao giờ nhận sai. Con thấy cha mẹ dám nhận lỗi và sửa thì càng nghe lời hơn, vì con biết luật trong nhà áp dụng cho cả người lớn.

Con còn quá nhỏ, chưa hiểu thì có cần xin lỗi không?

Vẫn nên. Trẻ hai ba tuổi chưa hiểu hết lời, nhưng hiểu giọng nói, nét mặt và vòng tay của mẹ. Một câu ngắn kèm cái ôm giúp con hiểu chuyện đáng sợ đã qua, và tập cho chính mình thói quen quay lại sửa từ sớm.

Xin lỗi rồi thì có còn nhắc lỗi của con không?

Có, nhưng tách riêng và bằng giọng bình thường. Lời xin lỗi là cho tiếng quát của mình; việc con làm đổ, làm vỡ hay nói hỗn vẫn cần được sửa. Thường nên xin lỗi trước, để con yên rồi mới cùng con nghĩ cách làm khác đi.

Con không chịu nhận lời xin lỗi, cứ quay đi thì sao?

Cứ để con quay đi, ngồi gần con và nói rằng con còn buồn cũng được. Trẻ cần thời gian như người lớn. Có thể quay lại sau bữa tối hoặc trước giờ ngủ, hỏi con có muốn mẹ ngồi chơi cùng không, thay vì đòi con nói đã hết giận.

Ngày nào cũng lỡ quát rồi xin lỗi, có ổn không?

Lời xin lỗi vẫn tốt, nhưng nếu ngày nào cũng quát thì cần sửa gốc: giờ nào hay nổ, mình có đói, mệt, thiếu ngủ không, việc buổi tối có dồn hết lên một người không. Nếu đã cố mà vẫn vậy, gặp chuyên gia tâm lý là bước đáng làm.

Bố quát con, mẹ có nên đứng ra bênh con ngay không?

Nếu con không gặp nguy hiểm, mẹ có thể ôm con dỗ dành nhưng tránh cãi nhau với bố trước mặt con. Sau đó hai người nói riêng, và để chính bố quay lại xin lỗi con. Nếu bố đánh hoặc doạ làm đau con, an toàn của con phải đặt lên trước hết.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138