Lỡ lời với bố mẹ rồi, cách xin lỗi hợp với người lớn tuổi thường là quay lại sớm, nói ngắn và cụ thể câu mình đã nói sai, không kèm lời giải thích dài, rồi để một việc làm nhỏ nói nốt phần còn lại. Nhiều bố mẹ sẽ không nói ra là đang buồn, chỉ im lặng, ăn ít đi, hay bảo "không sao đâu". Đừng tin ngay câu "không sao"; nó thường có nghĩa là "bố mẹ buồn nhưng không muốn làm khó con".
Bài này viết cho người con đã lớn, đi làm, có khi đã có gia đình riêng, lỡ gắt với bố mẹ vì một chuyện nhỏ: bị hỏi đi hỏi lại, bị góp ý chuyện nuôi con, bị gọi điện đúng lúc đang họp. Có câu nói mẫu cho từng tình huống, cách nhận ra bố mẹ đang buồn, và khi nào cần người giúp.
Vì sao mình hay gắt với bố mẹ hơn với người ngoài
Chuyện này gặp ở rất nhiều nhà, và nó không có nghĩa mình là đứa con bất hiếu. Phần lớn những người con hay gắt với bố mẹ cũng là những người thương bố mẹ nhất, lo cho bố mẹ nhiều nhất, và vì lo nhiều nên dễ căng. Điều cần làm không phải là tự trách, mà là học cách quay lại cho khéo, và để ý những lúc mình dễ gắt để chặn trước.
Anh F, ba mươi tám tuổi, về quê cuối tuần. Bố hỏi lần thứ ba trong buổi sáng chuyện anh có định đổi việc không. Anh đang dở tay sửa cái quạt, buột miệng: "Bố hỏi mãi thế, con lớn rồi, để con tự lo!" Bố im, đứng dậy ra hiên ngồi. Cả buổi trưa bố ăn ít, không nhắc gì thêm. Anh F thấy nặng lòng nhưng không biết mở lời thế nào.
Với người ngoài, chúng ta có lớp lịch sự che chắn. Với bố mẹ, lớp đó mỏng hơn nhiều, vì mình biết bố mẹ sẽ không bỏ mình. Thêm vào đó là những câu hỏi lặp đi lặp lại, những lời góp ý chạm đúng chỗ mình đang lo, và cảm giác dù đã lớn vẫn bị coi như đứa trẻ. Cơn gắt bật ra thường không vì câu hỏi đó, mà vì tất cả những lần trước cộng lại.
Một điều khác làm chuyện khó hơn: bố mẹ lớn tuổi thường không cãi lại, mà rút vào im lặng. Không có trận cãi nên cũng không có lúc kết thúc, và mình cứ thế mang theo cảm giác có lỗi. Có người chọn cách lờ đi, hôm sau nói chuyện như bình thường. Bố mẹ cũng nói chuyện như bình thường, nhưng câu nói hôm đó vẫn nằm lại đâu đó.
Biết rõ lý do mình dễ gắt không phải để bào chữa, mà để lần sau nhận ra sớm hơn: khi thấy mình đang mệt, đang lo một chuyện khác, và bố mẹ bắt đầu hỏi đúng chuyện đó, đó là lúc cần nói chậm lại.
Nhận ra bố mẹ đang buồn dù không nói
Im hơn mọi ngày. Người hay hỏi han bỗng ít nói, trả lời gọn "ừ", "thế à". Đây là dấu hiệu rõ nhất, và nhiều người con lại nhầm là bố mẹ đã quên chuyện.
Làm việc nhiều hơn bình thường. Có người mẹ khi buồn sẽ dọn dẹp, nấu nướng không ngơi tay. Không phải mẹ đang vui, mà mẹ đang tìm việc cho đỡ nghĩ.
Nói "không sao đâu" quá nhanh. Câu này nói ra ngay lập tức, không nhìn vào mắt, thường có nghĩa là có sao. Nói chậm, có kèm nụ cười thật, mới là không sao thật.
Nhắc chuyện cũ một cách bóng gió. Ví dụ "thôi, bố già rồi, nói gì cũng thừa". Câu này không phải để trách, mà là cách người lớn tuổi nói mình đang thấy bị gạt ra.
Kể lại với người khác. Nếu em gái hay họ hàng gọi hỏi "hôm qua anh nói gì làm mẹ buồn thế", nghĩa là chuyện chưa qua. Đừng giận vì mẹ kể; mẹ kể vì mẹ cần chỗ nói.
Xin lỗi bố mẹ: thứ tự và câu nói mẫu
Với bố mẹ lớn tuổi, lời xin lỗi nên ngắn hơn, ấm hơn, và đi kèm việc làm. Thứ tự dưới đây là gợi ý, đổi theo nếp nhà mình.
- Nguội lại ở chỗ riêng. Ra ngoài ngõ đi bộ một vòng, hoặc ngồi trong xe vài phút. Thở ra chậm, dài hơn hơi hít vào, cho tới khi không còn muốn giải thích nữa. Nếu còn đang nghĩ "nhưng bố cũng hỏi nhiều thật", là chưa tới lúc.
- Quay lại trong ngày. Với bố mẹ, để qua đêm thường làm khoảng cách dài thêm. Ra hiên ngồi cạnh bố, không cần nhìn thẳng mặt. Người lớn tuổi nhiều khi dễ nghe hơn khi ngồi cạnh nhau nhìn ra sân.
- Nói câu xin lỗi ngắn, gọi đúng câu đã nói. "Con xin lỗi bố. Sáng nay con gắt với bố là con sai. Bố hỏi vì bố lo cho con." Câu cuối rất quan trọng: nó cho bố biết con hiểu ý tốt phía sau câu hỏi.
- Nói thật một chút về chuyện của mình. "Chuyện công việc con cũng đang rối, nên bố hỏi đúng chỗ con lo. Con chưa quyết, quyết rồi con kể bố nghe đầu tiên." Đây không phải giải thích để chữa lỗi, mà là mở cửa cho bố mẹ biết mình đang thế nào.
- Để một việc làm nói nốt. Rót cho bố chén trà, sửa nốt cái quạt rồi bật cho bố, gọi điện cho mẹ tối hôm sau khi đã về thành phố. Với người lớn tuổi, việc làm nhỏ thường được nhớ lâu hơn lời nói.
Nếu bố mẹ đáp "thôi, không có gì", đừng nói thêm để chắc chắn bố mẹ đã tha. Ngồi thêm một lúc, nói chuyện khác, rồi để mọi thứ tự trở lại. Có những gia đình không quen nói "con xin lỗi" thành lời; với nhà như vậy, câu "Sáng nay con nói to quá, bố đừng để bụng nhé" cũng là một lời xin lỗi trọn vẹn.
Những câu xin lỗi làm bố mẹ buồn thêm
Có những câu mình nói với ý tốt nhưng bố mẹ nghe lại thành trách. Đặt cạnh nhau:
| Câu dễ buột ra | Bố mẹ có thể nghe thành | Nói khác đi |
|---|---|---|
| "Con xin lỗi, nhưng bố cứ hỏi mãi" | Bố là người có lỗi | "Con xin lỗi. Con đang rối chuyện riêng nên dễ gắt." |
| "Bố mẹ già rồi, con không chấp" | Bố mẹ lẩm cẩm, không đáng để nói chuyện | "Con nói không phải với bố mẹ." |
| "Thôi con xin lỗi, bố mẹ đừng làm to chuyện" | Nỗi buồn của bố mẹ là phiền phức | "Con biết con làm mẹ buồn. Con xin lỗi mẹ." |
| "Từ giờ con không hỏi ý bố mẹ nữa cho xong" | Con đang đẩy bố mẹ ra | "Có chuyện gì con vẫn muốn kể bố mẹ, chỉ là cần lúc con bình tĩnh." |
Cũng tránh xin lỗi qua người thứ ba, như nhờ em gái nói với mẹ "anh ấy biết sai rồi". Bố mẹ thường mong nghe chính từ con, dù chỉ một câu.
Sửa gốc: để lần sau không gắt vì cùng một chuyện
Sửa gốc bắt đầu từ việc nhận ra mình gắt vào những lúc nào. Thử nhớ lại ba lần gần nhất mình lỡ lời với bố mẹ: lúc đó mình vừa đi đường xa về, vừa nghe tin không vui ở chỗ làm, hay đang đói? Bố mẹ đang hỏi chuyện gì? Thường sẽ thấy một vài điểm lặp lại, và đó chính là chỗ cần chặn trước.
Phần lớn những lần gắt với bố mẹ lặp lại quanh vài chủ đề: công việc, tiền bạc, chuyện nuôi con, chuyện sức khoẻ, chuyện lập gia đình. Nghĩ trước xem chủ đề nào dễ làm mình nóng nhất, và chuẩn bị sẵn một câu tạm dừng nhẹ nhàng: "Chuyện này con đang tính, con cần thêm thời gian, lúc nào xong con kể mẹ nghe nhé." Câu này cho bố mẹ biết con không gạt đi, và cho mình một lối thoát trước khi gắt.
Cũng nên để ý thời điểm. Nhiều cuộc gọi của bố mẹ rơi đúng giờ mình đang họp, đang đón con, đang đói trên đường về. Trả lời lúc đó rất dễ cộc. Có thể nhắn trước: "Con đang họp, tối con gọi lại mẹ nhé." rồi giữ đúng lời gọi lại. Một cuộc gọi buổi tối thong thả đỡ hơn mười cuộc vội vã ban ngày.
Với những câu hỏi lặp lại, đừng vội cho là bố mẹ quên. Nhiều khi bố mẹ hỏi lại vì lo, và vì không biết cách nào khác để nói "bố mẹ đang nghĩ về con". Trả lời lại lần thứ ba với giọng bình thường không khó bằng phải đi xin lỗi sau đó. Nếu thấy bố mẹ quên nhiều thật, lặp lại cả những chuyện vừa xảy ra, thì đó là chuyện nên đưa bố mẹ đi khám, không phải chuyện để gắt.
Một điều nhỏ nữa: mỗi lần về thăm, dành mười lăm phút chỉ để ngồi với bố mẹ, không điện thoại, không việc gì khác. Nhiều cơn gắt xảy ra vì bố mẹ cố nhồi hết mọi câu hỏi vào mấy phút hiếm hoi con ở nhà. Khi có một khoảng thong thả, câu hỏi tự thưa đi và mình cũng nghe được giọng mình dịu hơn.
Khi nào cần người giúp
Nếu mình thấy gần như lần nào gặp bố mẹ cũng gắt, dù đã cố; nếu có lúc đã to tiếng tới mức đập đồ, quát tháo làm bố mẹ sợ; hoặc nếu chuyện cũ giữa mình và bố mẹ nặng tới mức chỉ một câu hỏi nhỏ cũng làm mình sôi lên, thì đó là dấu hiệu nên tìm chuyên gia tâm lý. Có những cơn giận với bố mẹ bắt nguồn từ rất lâu trước đó, và một lời xin lỗi hôm nay không đủ để gỡ.
Nếu trong nhà đã có chuyện xô đẩy, làm đau người lớn tuổi, thì an toàn của người lớn tuổi phải đặt trước: tạm tách ra, nhờ người thân khác, gọi 113 nếu nguy hiểm. Người gây ra cần dừng lại và tìm người có chuyên môn giúp mình.
Nếu sau một lần lỡ lời mà mình dằn vặt mãi, có lúc nghĩ tới chuyện tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu muốn có người cùng nhìn lại chuyện với bố mẹ, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Bố mẹ nói không sao rồi thì có cần xin lỗi nữa không?
Vẫn nên nói một câu ngắn. Bố mẹ lớn tuổi hay nói không sao để con khỏi khó xử, nhưng trong lòng vẫn buồn. Một lời xin lỗi gọi đúng câu đã nói, kèm một việc làm nhỏ, giúp bố mẹ thật sự nhẹ lòng hơn là con im lặng cho qua.
Nhà mình không quen nói xin lỗi thì làm thế nào?
Không cần dùng đúng chữ xin lỗi nếu thấy gượng. Câu như "sáng nay con nói to quá, bố đừng để bụng" hay "con nói không phải với mẹ" vẫn là lời nhận lỗi rõ ràng. Quan trọng là gọi được tên việc mình đã làm và để bố mẹ thấy con quay lại.
Xin lỗi qua điện thoại có được không khi ở xa?
Được, và nên làm sớm thay vì đợi tới lần về sau. Gọi vào lúc bố mẹ rảnh, nói ngắn gọn, có thể hỏi han thêm chuyện khác. Lần về sau, làm một việc nhỏ cho bố mẹ để nối tiếp lời xin lỗi.
Bố mẹ cũng nói lời khó nghe thì mình có phải xin lỗi trước không?
Mình xin lỗi phần của mình, không phải vì bố mẹ đúng hết. Khi mình nhận phần mình trước, bố mẹ thường dịu lại và dễ nghe con nói hơn. Những lời khó nghe của bố mẹ thì để dịp khác, nói nhẹ nhàng khi cả nhà đã yên.
Có nên nhờ anh chị em nói giúp không?
Có thể nhờ anh chị em cho biết bố mẹ đang thế nào, nhưng lời xin lỗi nên tự nói. Bố mẹ thường mong nghe từ chính đứa con đã làm mình buồn. Nhờ người khác nói thay dễ làm bố mẹ nghĩ con ngại đối diện.
Hay cáu với bố mẹ khi về quê thì làm sao?
Xem lại lúc nào dễ cáu nhất: đường xa mệt, bị hỏi chuyện riêng, nhà đông người. Nghỉ một chút khi vừa về, chuẩn bị sẵn câu tạm dừng cho những chủ đề dễ nóng, và dành một lúc riêng ngồi với bố mẹ khi mình đã khoẻ lại.