Khi người nhà chưa muốn nói chuyện sau trận cãi, việc nên làm là cho họ khoảng lặng có giới hạn: nói rõ mình sẵn sàng khi họ sẵn sàng, giữ những việc thường ngày tử tế, không đuổi theo hỏi dồn, và sau một hai ngày thì hỏi lại một lần bằng giọng nhẹ. Im lặng vài giờ hay một đêm thường là cách người kia hạ cơn. Im lặng kéo dài nhiều ngày, nhiều lần, dùng để trừng phạt, lại là chuyện khác và cần được nói ra.
Bài này cho người đã nguội và muốn làm lành, nhưng người kia (vợ, chồng, con lớn, anh chị em, bố mẹ) vẫn quay đi. Có câu nói mẫu cho từng lúc, cách dùng một tấm thiệp viết tay, và cách nhận ra khi im lặng đã thành một vấn đề cần người ngoài giúp.
Vì sao người kia cần im lặng
Chị I và chồng cãi nhau tối Chủ nhật vì chuyện tiền học thêm của con. Chị đã nói những câu nặng. Sáng thứ Hai chị nguội lại, nói "anh ơi em xin lỗi", nhưng anh chỉ gật đầu rồi đi làm. Tối thứ Hai anh về, ăn cơm, chơi với con, nhưng không nói với chị câu nào ngoài "ừ". Chị càng lúc càng sốt ruột, rồi bắt đầu thấy bực: mình đã xin lỗi rồi kia mà.
Mỗi người hạ cơn giận theo nhịp khác nhau. Có người nóng nhanh nguội nhanh, mười phút sau đã muốn ôm nhau. Có người nóng chậm nhưng nguội cũng chậm, cần một hai ngày để cơ thể thôi căng và đầu óc thôi tua lại trận cãi. Với người thứ hai, bị hỏi dồn "anh còn giận à" trong lúc chưa nguôi giống như bị kéo về giữa trận cãi lần nữa.
Cũng có người im lặng vì sợ chính mình: họ biết nếu mở miệng lúc này sẽ nói câu còn nặng hơn. Im lặng với họ là cách phanh. Khi hiểu như vậy, khoảng lặng của người kia bớt giống một sự trừng phạt, và mình bớt muốn phá nó bằng mọi giá.
Điều khó với người chờ là nỗi bất an: không biết người kia đang nghĩ gì, sợ chuyện to hơn mình tưởng. Cảm giác đó có thật và đáng được chăm sóc, nhưng không nên dồn lên người đang cần yên.
Những việc làm trong lúc chờ
Chờ không có nghĩa là ngồi im. Có những việc giữ cho khoảng lặng không đông cứng lại thành lạnh nhạt:
- Nói một lần rằng mình sẵn sàng, rồi thôi. "Em biết anh còn giận. Lúc nào anh muốn nói thì em ở đây." Không nhắc lại câu này mỗi giờ. Một lần là đủ để người kia biết cửa đang mở.
- Giữ nếp thường ngày tử tế. Vẫn nấu bữa tối, vẫn hỏi người kia có ăn không, vẫn chào khi đi làm. Đừng đáp lại sự im lặng bằng im lặng của mình; như vậy cả nhà sẽ chìm vào lạnh nhạt.
- Không kéo con hay người khác vào. Không nhờ con "ra hỏi bố xem bố còn giận mẹ không", không kể với bố mẹ hai bên để họ gọi điện khuyên. Người kia sẽ thấy bị vây.
- Chăm cái bất an của mình ở chỗ khác. Đi bộ một vòng buổi tối, nói chuyện với một người bạn tin cậy, viết ra giấy điều mình lo. Khi lo, hơi thở thường nông và nhanh; dừng lại vài phút, thở ra thật chậm như đang thổi nguội cốc nước nóng.
- Để lại một dấu hiệu nhỏ. Một tấm thiệp gấp đôi đặt cạnh mâm cơm, vài dòng viết tay: "Em xin lỗi về những câu tối Chủ nhật. Em không vội, em chờ anh." Tấm thiệp không đòi trả lời ngay, người kia có thể đọc lúc chỉ có một mình.
- Sau một hai ngày, hỏi lại một lần. Chọn lúc yên, như sau khi con ngủ: "Mình nói chuyện một chút được không anh? Nếu anh chưa muốn thì mai cũng được." Cho người kia quyền nói "chưa", nhưng hẹn một thời điểm.
Thời gian chờ hợp lý tuỳ nhà, nhưng nhiều người thấy với chuyện thường ngày, một tới hai ngày là đủ để người nguội chậm sẵn sàng nói. Quá lâu hơn thế, khoảng lặng bắt đầu tự sinh ra những câu chuyện riêng trong đầu mỗi người.
Cần thời gian hay đang lạnh nhạt kéo dài
Không phải im lặng nào cũng giống nhau. Bảng dưới giúp phân biệt hai kiểu, để biết lúc nào nên tiếp tục chờ và lúc nào cần nói thẳng.
| Cần thời gian hạ cơn | Lạnh nhạt kéo dài, dùng để trừng phạt |
|---|---|
| Vài giờ tới một hai ngày | Nhiều ngày, nhiều tuần, lần nào cãi cũng lặp lại |
| Vẫn chào hỏi, vẫn làm việc chung trong nhà | Tránh mặt, coi như người kia không tồn tại |
| Nói được "để anh nghĩ đã" | Không trả lời bất cứ câu nào, kể cả chuyện con cái |
| Sau đó tự quay lại nói chuyện | Chỉ nói lại khi người kia nhận hết lỗi hoặc làm theo ý mình |
| Mình thấy lo nhưng vẫn yên | Mình thấy sợ, phải dè dặt từng lời để không bị "phạt" tiếp |
Nếu im lặng giống cột bên phải, đó không còn là chuyện chờ người kia nguội. Lúc yên, nên nói thẳng nhưng không trách: "Mỗi lần mình cãi nhau, anh không nói chuyện với em nhiều ngày. Em thấy rất khó chịu và bất an. Em muốn mình tìm cách khác, kể cả khi anh cần thời gian, thì nói với em một câu."
Khi người im lặng là con lớn hoặc bố mẹ
Với người nguội chậm, đôi khi chỉ cần biết mình không bị giục là họ đã nguội nhanh hơn. Áp lực phải trả lời ngay mới là thứ giữ họ ở lại trong cơn giận lâu.
Mỗi vai trong nhà im lặng theo một kiểu riêng, và cách chờ cũng khác nhau. Vợ chồng có thể cần một đêm. Con tuổi teen có thể cần một ngày mà vẫn không muốn nói chuyện thẳng. Bố mẹ lớn tuổi thì ít khi nói ra là đang giận, chỉ lặng lẽ lùi lại. Nhận ra kiểu im lặng của từng người giúp mình không hiểu nhầm một khoảng lặng bình thường thành sự lạnh nhạt.
Với con tuổi teen, im lặng sau trận cãi khá thường gặp: con đóng cửa phòng, đeo tai nghe, ăn xong là đi. Cha mẹ dễ coi đó là thách thức. Thực ra con đang làm đúng việc mình mong: không cãi lại thêm. Gõ cửa một lần, nói qua cửa: "Bố biết con còn bực. Bố để đồ ăn ở bàn. Mai mình nói chuyện nhé." Rồi để con yên. Sáng hôm sau, nói chuyện ở chỗ không nhìn thẳng mặt, như lúc chở con đi học, thường dễ hơn ngồi đối diện.
Với bố mẹ lớn tuổi, im lặng thường kèm những câu như "thôi, không cần nữa", "bố mẹ già rồi biết gì". Đây là nỗi buồn hơn là cơn giận. Đừng chờ quá lâu với bố mẹ; ngồi cạnh, rót trà, nói một câu xin lỗi ngắn rồi nói chuyện khác. Bố mẹ thường không muốn bàn lại trận cãi, chỉ muốn thấy con quay về.
Với anh chị em ruột, nhất là khi cãi về chuyện chăm bố mẹ hay chuyện tài sản, im lặng có thể kéo dài rất lâu vì ai cũng có lý. Một tin nhắn ngắn không bàn chuyện chính, như hỏi thăm con của anh chị, đôi khi mở lại được đường mà một lời xin lỗi dài không mở được.
Những điều không nên làm khi bị im lặng
Trong lúc chờ, tay rất hay tìm tới điện thoại: mở xem người kia đã đọc tin chưa, đã đăng gì lên mạng chưa, đang trực tuyến hay không. Mỗi lần nhìn là một lần tự đoán, và đoán thường theo hướng xấu. Cất điện thoại ra xa một chút, làm một việc cần dùng hai tay như nấu ăn, tưới cây, gấp quần áo, giúp đầu óc bớt chạy vòng.
Đừng đuổi theo người kia từ phòng này sang phòng khác để bắt nói chuyện. Đừng chặn cửa, giật điện thoại, đòi "nói ngay bây giờ". Những việc này biến một người đang cần yên thành người bị dồn vào góc, và rất dễ làm trận cãi bùng lại to hơn.
Đừng trả đũa bằng im lặng của mình, kiểu "anh không nói thì em cũng không nói". Hai người cùng im, căn nhà sẽ đông cứng, và con trẻ là người hứng nhiều nhất. Đừng nhắn liên tục hàng chục tin trong một buổi; tin nhắn dồn dập làm người đọc thấy ngợp và càng muốn tắt điện thoại.
Cũng không cần xin lỗi đi xin lỗi lại mỗi giờ, càng lúc càng hạ mình. Lời xin lỗi lặp lại quá nhiều mất đi sức nặng, và dễ khiến chính mình thấy tủi rồi giận ngược. Một lần tử tế, một tấm thiệp, rồi chờ.
Và đừng tìm cách "lôi kéo" người kia bằng chuyện khác, như giả vờ ốm, doạ bỏ đi. Những cách này đôi khi làm người kia mở miệng thật, nhưng trận cãi sau sẽ có thêm một nỗi nghi ngờ.
Khi nào cần người ngoài giúp
Nếu những khoảng im lặng kéo dài nhiều ngày lặp đi lặp lại sau mỗi lần cãi, nếu mình thấy phải dè dặt, sợ hãi từng lời để không bị lạnh nhạt tiếp, hoặc nếu im lặng đi kèm doạ nạt, kiểm soát tiền bạc, cấm đi lại, thì đó là lúc nên tìm người có chuyên môn, như chuyên gia tâm lý hoặc người tư vấn gia đình. Nếu có bạo lực hay đe doạ, an toàn đặt trước: sang chỗ người thân, gọi 113 hoặc báo công an xã, phường.
Về phía mình, nếu khoảng chờ khiến mình mất ngủ nhiều đêm, lo âu tới không làm việc được, tim đập nhanh kéo dài, hãy tìm người để nói và cân nhắc gặp chuyên gia. Nếu có lúc nỗi tuyệt vọng đẩy tới ý nghĩ tự làm hại bản thân, hãy nói ngay với một người thân tin cậy, đến cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi cấp cứu 115; đừng ở một mình lúc đó. Nếu muốn có người cùng nhìn lại, bạn có thể hỏi chuyên gia tâm lý trên Tham Vấn.
Câu hỏi thường gặp
Người nhà im lặng bao lâu thì nên hỏi lại?
Với chuyện thường ngày, sau một tới hai ngày là lúc hợp lý để hỏi lại một lần bằng giọng nhẹ và để người kia được nói chưa. Nếu họ vẫn chưa sẵn sàng, hẹn một thời điểm cụ thể thay vì hỏi dồn mỗi ngày.
Đã xin lỗi mà người kia vẫn không nói chuyện thì có phải lời xin lỗi sai?
Không hẳn. Có người nguội chậm, cần thêm thời gian dù lời xin lỗi đã đúng. Tuy vậy, nên tự xem lại lời xin lỗi có kèm chữ nhưng, có giọng trách hay có xin lỗi trong lúc vội vàng không, vì những điều đó làm lời xin lỗi khó tới được người nghe.
Viết thiệp hay nhắn tin thì tốt hơn khi người kia im lặng?
Một tấm thiệp viết tay đặt ở chỗ người kia sẽ thấy thường nhẹ nhàng hơn tin nhắn, vì không có dấu đã xem và không đòi trả lời ngay. Tin nhắn cũng được nếu ở xa, miễn là ngắn, chỉ một tin, không gửi dồn dập.
Chồng hay vợ lần nào cãi cũng im lặng cả tuần thì sao?
Khi im lặng kéo dài lặp lại và dùng như cách trừng phạt, cần nói thẳng vào lúc yên rằng điều đó làm mình bất an và muốn tìm cách khác. Nếu nói rồi vẫn vậy, gặp chuyên gia tâm lý hoặc người tư vấn gia đình sẽ giúp cả hai tìm được cách cãi nhau ít đau hơn.
Con tuổi teen giận không nói chuyện với bố mẹ thì làm gì?
Nói một câu ngắn qua cửa rằng bố mẹ biết con còn bực và sẽ nói chuyện sau, rồi để con yên. Giữ nếp thường ngày như để đồ ăn, chào con buổi sáng. Hôm sau nói chuyện lúc chở con đi học hoặc khi làm việc gì đó cùng nhau thường dễ hơn ngồi đối diện.
Trong lúc chờ mình lo lắng quá thì làm sao?
Chăm nỗi lo của mình ở chỗ khác thay vì dồn lên người đang cần yên: đi bộ, viết ra giấy điều mình sợ, nói chuyện với một người bạn tin cậy, thở chậm vài phút. Nếu lo âu kéo dài làm mất ăn mất ngủ nhiều ngày, nên tìm chuyên gia để được giúp.